Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 514/23 w zakresie wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi E.Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 28 lipca 2023 r., nr 0601-IGC.4802.110.2023 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 514/23, Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wezwał pełnomocnika Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców (dalej "Rzecznik") do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o uzasadnienie wyroku w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni.

Zażalenie na powyższe zarządzenie złożył Rzecznik, wnosząc o jego uchylenie. Zarzucił naruszenie:

1) art. 239 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej "p.p.s.a.") przez jego niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że Rzecznik nie mieści się w katalogu podmiotów, które nie mają obowiązku uiszczenia kosztów, skutkiem czego Przewodniczący III Wydziału WSA w Lublinie błędnie wezwał Rzecznika do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzanym i doręczanym na wniosek, pomimo że Rzecznik jest zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych,

2) § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1090; dalej "rozporządzenie") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wezwanie Rzecznika do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, podczas gdy Rzecznik, podobnie jak prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka, ze względu na pełnioną funkcję w demokratycznym państwie prawnym związanym z ochroną praworządności, zwolniony jest z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, a tym samym wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej należy uznać za nietrafne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Problem prawny podobny jak w sprawie niniejszej został rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. postanowieniami z: 21 marca 2024 r., sygn. akt II GZ 91/24, II GZ 77/24, II GZ 92/24 i 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GZ 129/24. Stanowisko wyrażone w tych postanowieniach Sąd w składzie niniejszym w całości podziela i przyjmuje za własne.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Natomiast art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określa zakres podmiotowego zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i stanowi, że obowiązku uiszczenia kosztów sądowych nie mają prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka. Przepis ten jest przepisem szczególnym, więc należy go interpretować ściśle. Innymi słowy, nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca. Dla uznania zwolnienia danego podmiotu od kosztów postępowania dany przepis szczególny musi wprost ten podmiot wskazywać. Dotyczy to również przepisów ustaw szczególnych.

Za taki przepis nie może zostać uznany art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r., poz. 1668, dalej "u.r.m.s.p."), który wskazywał Rzecznik. Zgodnie z tym przepisem w zakresie ochrony praw przedsiębiorców Rzecznik może zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi i skargi kasacyjne do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach – na prawach przysługujących prokuratorowi. Z przepisu tego nie wynika jednak zwolnienie Rzecznika od ponoszenia kosztów sądowych.

Określone w art. 9 ust. 1 ust. 1 pkt 8 u.r.m.s.p. uprawnienia Rzecznika nie stanową więc wystarczającej podstawy do uznania, że Rzecznik jest objęty zakresem art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy podkreślić, że analogicznie jak w art. 9 ust. 1 pkt 8 u.r.m.s.p. zostały uregulowane w art. 8 § 1 i § 2 p.p.s.a. uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Prawa Dziecka, uczestniczących w postępowaniu na prawach strony. Jednak mimo to, te podmioty zostały wymienione w art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako zwolnione od kosztów sądowych z mocy ustawy. Takiego uregulowania w stosunku do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców natomiast brak.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.