Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

II SA/Po 636/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik /spr./ Protokolant: st. sek. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2008r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] maja 2008r. Nr [...] w części dotyczącej wniosku skarżącej z dnia 27 kwietnia 2006r. w sprawie przyznania ubezpieczenia zdrowotnego 2. W pozostałym zakresie skargę oddala 3. Określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części określonej w pkt 1 wyroku. /-/ E. Podrazik /-/A. Łaskarzewska /-/W. Batorowicz

II SA/Po 636/09

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r., nr [...], Kierownik Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P., odmówił przyznania K. P. zasiłku celowego w wyniku rozpoznania spraw z:

(1) wniosku z dnia [...].08.2007 r. o zasiłek celowy na miesiąc wrzesień, październik, listopad, grudzień 2007, z przeznaczeniem, na: zakup żywności w kwocie po 400 zł miesięcznie, prywatne wizyty u lekarzy, leki i rekonwalescencję w kwocie po 100 zł na każdy z w/w miesięcy, opłatę czynszu w kwocie po 524 zł. miesięcznie, zakup świec w kwocie po 70 zł. na każdy z w/w miesięcy, zakup środków czystości w kwocie po 30 zł miesięcznie, zakup biletów w kwocie po 75 zł miesięcznie na przejazdy środkami komunikacji miejskiej, pokrycie kosztów sporządzania pism procesowych w kwocie po 50 zł na każdy z w/w miesięcy, uzupełnianie domowej apteczki w kwocie po 30 zł miesięcznie,

(2) wniosku z dnia [...].04.2006 r. o zasiłek celowy na miesiąc maj 2006 r. z przeznaczeniem na: żywność w kwocie 300 zł, opłatę czynszu w kwocie 503 zł, zakup środków czystości w kwocie 30 zł, opłatę rachunków za zużyta energię i gaz w kwocie 70 zł, biletu MPK i uzupełnienie domowej apteczki w kwocie 80 zł, zakup obuwia wiosennego w kwocie 80 zł, zakup kurtki w kwocie 80 zł,

(3) wniosku z dnia [...].11.2005 r. o zasiłek celowy na miesiąc listopad, grudzień 2005, styczeń 2006 z przeznaczeniem na: zakup żywności w kwocie po 330 zł na każdy z w/w miesięcy: opłatę czynszu w kwocie po 502 zł miesięcznie, zakup środków czystości w kwocie po 20 zł miesięcznie, zakup biletu miesięcznego w kwocie po 70 zł na przejazd środkami komunikacji miejskiej na każdy miesiąc,

(4) wniosków z dnia [...].01.2006 r., [...].02.2006 r. oraz [...].05.2006 r. o zasiłki celowe na: żywność w kwocie 330 zł miesięcznie na miesiąc luty, marzec 2006 r., opłatę czynszu, po otrzymaniu dodatku mieszkaniowego (pełna wysokość czynszu to 503 zł) na miesiąc luty, marzec 2006 r., energię elektryczną i gaz w kwocie podanej po otrzymaniu faktur, na miesiąc luty 2006 r., na zakup środków czystości w kwocie 30 zł miesięcznie na miesiąc luty, marzec 2006 r., na zakup biletu miesięcznego na przejazdy środkami komunikacji miejskiej na miesiąc luty 2006 r., energię elektryczną i gaz w kwocie 70 zi na miesiąc marzec 2006 r. uzupełnienie domowej apteczki w kwocie 30 zł na miesiąc marzec 2006 r., refundację leków w kwocie 60,30 zł na miesiąc maj 2006 r., wyżywienie w kwocie po 400 zł miesięcznie na miesiąc czerwiec, lipiec, sierpień 2006 r. leki i rekonwalescencję w kwocie po 100 zł miesięcznie na czerwiec, lipiec, sierpień 2006 r. , opłatę czynszu w kwocie po 503 zł miesięcznie na miesiąc czerwiec, lipiec i sierpień 2006 r., środki czystości w kwocie po 30 zł miesięcznie na miesiąc czerwiec, lipiec, sierpień 2006 r., energie elektryczną w kwocie po 70 zł miesięcznie na miesiąc czerwiec, lipiec, sierpień 2006 r., biletu MPK na miesiąc czerwiec, lipiec, sierpień 2006 r., jednorazowo kwoty 60 zł na zakup 1 pary spodni,

(5) wniosku z dnia [...].04.2004 r. o zasiłek celowy na: pokrycie kosztów energii elektrycznej w kwocie 93,30 zł i gazu w kwocie 21,09 zł,

(6) wniosku z dnia [...].04.2006 r. w sprawie przyznania ubezpieczenia zdrowotnego,

(7) wniosku z dnia [...].11.2007 r. o zasiłek celowy na miesiąc styczeń, luty, marzec 2008 r. z przeznaczeniem na: wyżywienie w kwocie po 400 zł na każdy z w/w miesięcy, prywatne wizyty u lekarzy, leki i rekonwalescencje w kwocie po 100 zł. na każdy w/w miesięcy, opłatę mieszkania w kwocie po 524 zł. na każdy z w/w miesięcy, świece w kwocie po 70 zł. na każdy z w/w miesięcy, gaz w kwocie po 20 zł. na każdy z w/w miesięcy, środki czystości w kwocie po 30 zł. na każdy z w/w miesięcy, biletów MPK w kwocie po 75 zł na każdy z w/w miesięcy, koszty sporządzania pism procesowych w kwocie po 50 zł na każdy z w/w miesięcy, uzupełnienie domowej apteczki w kwocie po 30 zł na każdy z w/w miesięcy,

(8) wniosku z dnia [...].01.2005 r. o zasiłek celowy na: zakup żywności w kwocie po 330 zł. miesięcznie na miesiąc luty, marzec, kwiecień 2005 r., zakup biletów MPK w kwocie po 60 zł na miesiąc luty, marzec, kwiecień 2005 r., opłatę czynszu na każdy z w/w miesięcy po otrzymaniu decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego, zakup środków czystości w kwocie po 20 zł miesięcznie na miesiąc luty, marzec, kwiecień 2005 r.,

(9) wniosku z dnia [...].05.2004 r. o zasiłek celowy na: zakup żywności w kwocie po 330 zł miesięcznie w miesiącach lipiec i sierpień 2004 r., zakup biletów MPK w kwocie po 50 zł miesięcznie na miesiąc lipiec i sierpień 2004 r., opłatę czynszu na każdy z w/w miesięcy po otrzymaniu decyzji o wysokości dodatku mieszkaniowego,

(10) wniosku z dnia [...].03.2008 r. o przyznanie kwoty 70 zł na koszty związane z obowiązkową wymianą dowodu osobistego,

(11) wniosku z dnia [...].03.2008 r. o zasiłek celowy na miesiące kwiecień, maj, czerwiec 2008 r. na: wyżywienie w kwocie 400 zł na każdy z w/w miesięcy, prywatne wizyty u lekarzy, leki i rekonwalescencję w kwocie po ok. 100 zł na każdy z w/w miesięcy, opłatę za mieszkanie na każdy z w/w miesięcy (opłata miesięczna wynosi 524 zł), świece w kwocie 70 zł na każdy z w/w miesięcy, opłatę za gaz w kwocie 20 zł na każdy z w/w miesięcy, środki czystości w kwocie 30 zł na każdy z w/w miesięcy, bilety na przejazdy miejskimi środkami komunikacji miejskiej w kwocie 75 zł na każdy z w/w miesięcy, opłacenie kosztów sporządzania pism procesowych i odpisów dokumentów w kwocie 60 zł na każdy z w/w miesięcy oraz uzupełnienie domowej apteczki w kwocie 30 zł na każdy z w/w miesięcy.

W uzasadnieniu przywołano wyroki WSA w Poznaniu z dnia 28.06.2006 r. sygn. IV SA/Po 831/05, z dnia 05.09.2007 r. sygn. IV SA/Po 628/06, z dnia 25.10.2007 r. sygn. IV SA/Po 951/06 i IV SA/Po 950/06, z dnia 26.07.2007 r. sygn. IV SA/Po 824/06, z dnia 11.04.2007 r. sygn. IV SA/Po 588/06, wydane w związku z rozpoznawaniem wymienionych wniosków K. P. i wskazano, że wzywano wnioskodawczynię do kontaktu z Ośrodkiem Pomocy Społecznej w celu ustalenia terminu aktualizacji wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania na okoliczność rozpatrzenia wymienionych wniosków. Wezwania wystosowano w dniach [...].11.2007 r., [...].01.2008 r. i [...].02.2008 r. W terminach wyznaczonych w wymienionych wezwaniach K. P. nie stawiła się celem kontaktu z pracownikiem socjalnym, jak również nie podała przyczyn braku stawiennictwa, ani też nie wskazała żadnego dogodnego dla niej terminu dokonania wywiadu.

Zgodnie z art. 107 ust. 1, 4, i 5 ustawy o pomocy społecznej wywiad środowiskowy jest narzędziem pracy pracownika socjalnego, przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Ostatnia aktualizacja wywiadu środowiskowego została przeprowadzona w mieszkaniu K. P. w dniu [...].03.2007 r. Zgodnie z wyrokiem WSA z dnia 11 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Po 588/06 obligatoryjną aktualizację wywiadu organ musi dokonać co 6 miesięcy, mimo braku zmiany stanu faktycznego objętego wcześniejszym wywiadem. K. P. przybyła do Ośrodka dnia [...] marca 2008 r. składając kolejne wnioski o pomoc finansową. Zgodnie z oświadczeniem złożonym wówczas ustnie do protokołu, klientka odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania ze względu na brak w nim energii elektrycznej, wskazując jednocześnie na możliwość przeprowadzenia wywiadu w siedzibie Ośrodka.

Zgodnie z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z dn. 4.05. 2005r.) wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Odmowę Pani P. w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania uznano za brak współpracy w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej "osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej". Zgodnie zaś z art. 11 ust. 2 w/w ustawy "brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". Posiłkując się wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 27.07.2007r. (Sygn. akt IV SA/Po 824/06) wskazać należy, iż przejawem braku takiego współdziałania może być właśnie bierna postawa, która utrudnia należyte przeprowadzenie wywiadów. Rola wywiadu w sprawie przyznania świadczeń pomocy społecznej jest niezwykle ważna, bowiem jest on swoistym trybem postępowania dowodowego, kwestionariusz zaś szczególną formą protokołu w rozumieniu przepisów kpa. Wskazano również, iż podana przez Panią P. przyczyna braku możliwości przeprowadzenia wywiadu w mieszkaniu nie jest wystarczająca i nie może stanowić podstawy do odstąpienia jego dokonania. Pracownik socjalny przeprowadza wywiad środowiskowy w godzinach pracy Ośrodka, a zatem wystarczające byłoby w tym przypadku światło dzienne. Ponadto z informacji uzyskanych przez Ośrodek z Komendy Policji P. N. M. w dniu [...].04.2008 r. po przeprowadzeniu przez dzielnicowego rejonu Osiedla Oświecenia rozpoznania (m.in. wśród sąsiadów Pani P.) wynika, iż istnieje uzasadnione podejrzenie, iż nie zamieszkuje ona pod wskazanym adresem. Przemawia za tym również fakt, iż odbiera korespondencję wysyłaną przez Filię MOPR w późnych terminach (średnio po upływie 2 tygodni), co może świadczyć o przebywaniu w miejscu zamieszkania sporadycznie, w ramach kontroli mieszkania. Wskazać należy, iż w zawiadomieniu z dnia [...].04.2008 r. Organ poinformował Panią P. o uzyskaniu nowego dowodu w sprawie (tj. pismo z Komisariatu Policji) istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, celem wypowiedzenia się w tej kwestii. Pani P. z przysługujących jej uprawnień nie skorzystała.

K. P. złożyła odwołanie od opisanej decyzji organu I instancji. Zdaniem Odwołującej mimo wytkniętych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu MOPR-owi rażących błędów Ośrodek odmawiał jej pomocy przez okres 4-ch lat. Jej zdaniem Ośrodek "wykonuje na niej wyrok śmierci" ze strachu, ponieważ posiada ona dowody na to, że organ malwersuje środki publiczne. W ocenie Skarżącej w 99% procentach wymienionych w decyzji spraw wywiady środowiskowe były przeprowadzone, a mimo to wcześniejsze decyzje i tak były odmowne, wywiad środowiskowy przeprowadza się w najpóźniej terminie 14 dni od wniosku, a nie po 4-ch latach, ponieważ ma się to nijak do okresu, w którym pomoc się należała. Odnośnie odmowy przeprowadzenia wywiadu w mieszkaniu skarżącej to organ dopuścił się manipulacji, gdyż swoje stanowisko skarżąca oparła na fakcie, że w mieszkaniu jest zbyt ciemno dla jej słabego wzroku, a ma ona prawo zapoznać się z tym, co organ spisze oraz prawo do własnych notatek. Ponieważ MOPR do chwili obecnej nie załatwił celowo sprawy okularów skarżąca wyraża gotowość na przeprowadzenie wywiadu, jednakże przy jej słabym wzroku nie ma takiej możliwości, aby bez energii elektrycznej cokolwiek spisano z jej udziałem. Odnośnie policyjnej "informacji" uzyskanej przez MOPR – to z kpa wynika obowiązek zawiadamiania o dowodzie co najmniej na 7 dni przed jego przeprowadzeniem oraz prawo do udziału w jego przeprowadzeniu, tymczasem żaden z organów o tym odwołującej nie powiadomił, więc wartość takiej "informacji" jest żadna i jest to sprzeczne z zasadą oficjalności postępowania

Decyzją z dnia [...] lipca 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu poparto argumentację organu I instancji. Ustosunkowując się do zarzutu skarżącej naruszenia dóbr osobistych poprzez pozyskanie informacji z Komisariatu Policji organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 105 ustawy o pomocy społecznej sądy, organy i jednostki organizacyjne są obowiązane niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni, udostępnić lub udzielić na wniosek pracownika socjalnego odpowiednich informacji, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia o przyznaniu lub wysokości świadczeń z pomocy społecznej. Pismo z dnia [...].04.2008 r. skierowane do Policji zostało przekazane do wiadomości K. P.. Mimo braku w aktach zwrotnego potwierdzenia odbioru, to w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z dnia [...].04.2008 r. (odebranym przez skarżącą w dniu [...].05.2008 r.) została ona powiadomiona o uzyskanym dowodzie w sprawie w postaci pisma z Komisariatu Policji. Mimo pouczenia o treści art. 10 § 1, art. 73 § 1 i art. 81 kpa strona postępowania nie skorzystała z przysługującego Jej prawa do czynnego uczestnictwa w postępowaniu, w tym do wypowiedzenia się, co do przeprowadzonych dowodów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. P. podniosła m.in., że w zakresie braku wywiadu środowiskowego organy mataczą, bo wywiady były przeprowadzone, np. w sprawie z wniosku z dnia [...] sierpnia 2007 r. organy dysponowały aktualnym wywiadem przeprowadzonym w dniu [...].03.2007 r. do sprawy [...]. Organ I instancji przemilczał fakt, iż skarżąca wielokrotnie składała stosowne oświadczenia, które zgodnie z przepisami były wystarczające do przyznania pomocy finansowej. Odnośnie interwencji Policji to żaden z organów nie wskazał przepisu, z którego wynikałoby takie uprawnienie, do tego ten nielegalny dowód przeprowadzono z naruszeniem zasady prawa do uczestniczenia w nim. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z licznych akt sprawy oraz z zeznań jej syna J. P..

W toku postępowania przed Sądem skarżąca podniosła także, że skład Kolegium wydający zaskarżoną decyzję był nieprawidłowy, bowiem były w nim osoby, które wydawały wcześniejsze deczje, następnie uchylone wyrokami sądu administracyjnego. To samo skarżąca odniosła do organu I instancji, którego wcześniejsze decyzje były uchylane przez Kolegium i przez sąd administracyjny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.). W niniejszej sprawie przedmiotem jest świadczenie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być on przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy).

Art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Natomiast brak współdziałania lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. (art. 11 ust. 2 ustawy).

Stosownie do art. 108 ust. 1 wymienionej ustawy w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną. Za kontrakt socjalny stosownie do art. 6 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej uważa się pisemną umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny.

Wobec powyższego można stwierdzić, iż pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Przy czym prawo do świadczeń nie jest bezwarunkowe, ponieważ osoba lub rodzina ubiegająca się o jego przyznanie zobowiązana jest do wypełnienia określonych obowiązków wynikających z unormowań prawnych, a postępowanie prowadzone jest w oparciu o unormowania zamieszczone w ustawie o pomocy społecznej i w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Podstawą odmowy przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy stanowił m.in. art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Powyższy przepis jasno określa, że brak współdziałania może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W ocenie Sądu organy obu instancji precyzyjnie przedstawiły w swoich decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że skarżąca postępowaniem swoim uchybiła temu obowiązkowi.

Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, iż zachowanie skarżącej w istocie uniemożliwiło organom pomocy społecznej wymaganą przez przepisy prawa aktualizację wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wniskodawczyni. Ostatnia aktualizacja wywiadu środowiskowego została przeprowadzona w mieszkaniu K. P. w dniu [...].03.2007 r. Po tej dacie – na skutek negatywnej postawy skarżącej – nie doszło do aktualizacji wspomnianego wywiadu. Co więcej skarżąca w dniu [...].03.2008 r. jednoznacznie oświadczyła pracownikom organu I instancji, iż nie zgadza się na aktualizację wywiadu w miejscu jej zamieszkania. Podkreślić należy, iż wymóg przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania osoby starającej się o uzyskania pomocy społecznej nie ma charakteru formalnego, a służy dokonaniu wszechstronnej oceny warunków bytowych i stopnia zaspokojenia potrzeb życiowych wnioskodawcy. W okolicznościach przedmiotowej sprawy zasadne było więc uznanie, że skarżąca nie wypełnia ciążącego na niej obowiązku współdziałania z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, co stanowić może podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Ponadto z akt sprawy wynika, że brak współdziałania ze strony skarżącej polegał nie tylko na uniemożliwieniu aktualizacji wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania, ale także na uchylaniu się od zawarcia kontraktu socjalnego. Pomimo wielu prób nawiązania kontaktu ze skarżącą i prób ustalenia treści kontraktu skarżąca albo nie udzielała odpowiedzi, ewentualnie prosiła o udzielenie jej informacji na temat kontraktu socjalnego, po czym odmówiła jego zawarcia. Z akt administracyjnych sprawy w sposób ewidentny wynika, że już w dniu [...] marca 2007 r. w trakcie wywiadu środowiskowego zaproponowano skarżącej zawarcie kontraktu socjalnego (k. 170 akt administracyjnych). Następnie pismem z dnia [...] marca 2007 r. Kierownik MOPR zwrócił się do skarżącej z prośbą o nawiązanie kontaktu telefonicznego lub osobistego celem ustalenia terminu spisania kontraktu (k. 149 akt administracyjnych). Na wniosek skarżącej o "pisemne sprecyzowanie kontraktowej oferty", zawarty w piśmie z dnia 6 kwietnia 2007 r., organ wyjaśnił skarżącej, co to jest kontrakt socjalny, jaki jest cel jego zawarcia, jak również przesłał skarżącej jego projekt. Ponownie pismem z dnia [...] maja 2007 r. przesłono skarżącej kolejny projekt kontraktu socjalnego. W piśmie tym również organ, celem dokonania ostatecznych ustaleń dotyczących kontraktu, wyznaczył termin spotkania w miejscu zamieszkania na dzień [...] czerwca 2007 r. Natomiast w dniu [...] czerwca 2007 r. skarżąca ustnie do protokołu oświadczyła, iż kategorycznie odmawia podpisania kontraktu socjalnego.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż skarżąca w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego przyjęła postawę roszczeniową, zmierzającą do bezwzględnego otrzymania świadczenia z pomocy społeczne, jednak bez podjęcia z jej strony próby poprawy własnej sytuacji życiowej. Zdaniem skarżącej dla uzyskania pomocy finansowej nie jest konieczne zawarcie kontraktu socjalnego. Skarżąca zakłada również równość stron takiej umowy wskazując jednoczenie na konieczność proporcjonalnego rozłożenia obowiązków. Z poglądem tym nie można się zgodzić. Ustawa o pomocy społecznej definiuje kontrakt socjalny jako pisemną umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny, przy czym ustawa ta nie odsyła do Kodeksu cywilnego. Nie przewiduje ona równości stron w postępowaniu, w tym także w sprawie treści kontraktu, który nie może pomijać zasad wynikających z ustawy o pomocy społecznej, ani warunków, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Pozycja stron kontraktu nie jest równa. Organ ma prawo określić jego warunki mieszczące się w ramach uregulowań ustawy o pomocy społecznej, mając na względzie cele pomocy społecznej (art. 2 i 3 tej ustawy), a także obowiązek zainteresowanego, który powinien przede wszystkim zaspokoić swoje potrzeby we własnym zakresie, a dopiero gdy jest to niemożliwe korzysta z pomocy społecznej. Zgodnie z Konstytucją RP Państwo, a więc reprezentowane przez nie organy mogą jedynie wspierać, a nie wyręczać obywateli w zaspokojeniu ich potrzeb bytowych. W wyroku z dnia 28 sierpnia 2007 r., sygn. akt. I OSK 1802/06 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przepisy art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej stanowią, iż celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 ustawy) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy).

Należy również podkreślić, iż decyzja podejmowana w ramach art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, co do podstaw do wyłączenia Kierownika MOPR w Poznaniu wskazać należy, że wydanie przez niego, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, po uchyleniu przez organ odwoławczy jego wcześniejszej decyzji, kolejnej decyzji pierwszoinstancyjnej nie stanowi naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 kpa. Kwestia wyłączenia pracownika od rozpoznawania sprawy rozpatrywana przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15.12.2008 r. sygn. P 57/07 dotyczyła sytuacji przewidzianej w art. 127 § 3 kpa, zgodnie z którym od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. To samo odnieść należy do składu Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Kolegium w przedmiotowej sprawie orzekało wyłącznie jako organ odwoławczy.

Powyższe rozważania muszą doznać istotnej modyfikacji co do rozstrzygnięcia w zakresie wniosku skarżącej z dnia [...].04.2006 r. w sprawie przyznania ubezpieczenia zdrowotnego. Wniosek ten był już przedmiotem wcześniejszych decyzji organów obu instancji oraz przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w wyroku z dnia z dnia 25.10.2007 r. sygn. IV SA/Po 950/06. Poglądy prawne wyrażone w wymienionym wyroku są wiążące przy załatwianiu przedmiotowej sprawy zarówno dla organów administracji, jak i dla Sądu.

Przedmiotowy wniosek z dnia [...].04.2006 r. dotyczył ubiegania się o świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych, w oparciu o art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wskazany przepis stanowi, że do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo inne, niż ubezpieczeni, osoby posiadające obywatelstwo polskie i posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które spełniają kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych. Z kolei zgodnie z art. 54 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, decyzję w przedmiocie świadczeń opieki zdrowotnej wydaje się po przedłożeniu przez świadczeniobiorcę dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego i zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oraz po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.

W przywołanym powyżej wyroku z dnia [...].10.2007 r. Sąd wskazał, iż przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjnym elementem postępowania administracyjnego poprzedzającego rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczeń opieki zdrowotnej. Jednocześnie jednak przesądził, że brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie uzasadnia wydania decyzji odmownej, bowiem takie rozstrzygnięcie nie znajduje oparcia w przepisach ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Pogląd ten Sąd w niniejszej sprawie w całości podziela. Brzmienie art. 54 wymienionej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie daje podstawy do wydania decyzji odmownej w przypadku braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie ma też zastosowania w takiej sytuacji przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, albowiem nie wynika to z treści art. 54 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Powołany przepis mówi jedynie o stwierdzeniu braku okoliczności, o których mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej.

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w zakresie rozstrzygnięcia wniosku skarżącej z dnia [...].04.2006 r. o przyznanie świadczeń opieki zdrowotnej (w sprawie przyznania ubezpieczenia społecznego) wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, tj. art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a także art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w stopniu uzasadniającym ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) tejże ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę w wymienionym zakresie organy winny załatwić wniosek mając na względzie stosowne przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz wskazania zawarte w wyroku z dnia 25.10.2007 r. sygn. IV SA/Po 950/06 i rozważania poczynione w niniejszej sprawie.

W pozostały zakresie zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. W ocenie Sądu organy obu instancji w sposób wyczerpujący dokonały ustaleń istotnych dla prawidłowego załatwienia sprawy, a podjęte rozstrzygnięcie znajduje oparcie w wymienionych wyżej przepisach ustawy o pomocy społecznej. Organom obu instancji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa, ani też zarzutu dowolności. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga w tym zakresie podlegała oddaleniu.

O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ E. Podrazik /-/A. Łaskarzewska /-/ W. Batorowicz