Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 11 sierpnia 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Złoczew o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Złoczew a Prezydentem Miasta Kalisza w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku C. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Złoczew jako organ właściwy w sprawie.

Burmistrz Miasta Złoczew wnioskiem z dnia 28 lutego 2020 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Kalisza w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku C. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wskazano, że C. M. wystąpiła o umieszczenie w Domu Pomocy Społecznej [...], 98-270 Złoczew. We wniosku strona podała swój adres, tj. ul. [...], 62-800 Kalisz. Również z dołączonego do wniosku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 stycznia 2020 r. przez pracownika socjalnego Domu Pomocy Społecznej [...] wynika, że adresem zamieszkania C. M. jest Kalisz.

W dniu 21 lutego 2020 r. pracownik socjalny MGOPS w Złoczewie odebrał oświadczenie od C. M., z którego wynika, że miejscem zamieszkania ww. jest Kalisz, a pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] ma charakter czasowy. Jednocześnie uzyskano oświadczenie, że zainteresowana przebywa w Domu Pomocy Społecznej [...] na podstawie umowy cywilnoprawnej, natomiast w Kaliszu posiada mieszkanie własnościowe. Ponadto, z weryfikacji PESEL wynika, że jest zameldowana w Kaliszu na pobyt stały od dnia 27 maja 1978 r.

Biorąc pod uwagę powyższe, w przekonaniu wnioskodawcy, organem właściwym do rozpatrzenia podania o skierowanie do domu pomocy społecznej będzie Prezydent Miasta Kalisza. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje jednoznacznie, że głównym ośrodkiem działalności wnioskodawcy jest Kalisz. Miasto to dla C. M. od 1978 r. stanowi centrum spraw życiowych, osobistych i majątkowych. Ww. jest zameldowana na terenie Kalisza, tam posiada mieszkanie własnościowe w tym mieście mają siedzibę urzędy administracji publicznej, które ją obsługują np. ZUS i Urząd Skarbowy.

Ponadto jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 stycznia 2020 r. C. M. korzystała ze wsparcia MOPS w Kaliszu w postaci usług opiekuńczych.

Organ podkreślił, że w chwili przeprowadzania z C. M. wywiadu środowiskowego w dniu 20 stycznia 2020 r. przebywała ona w Domu Pomocy Społecznej [...] w Złoczewie. Dodano, że wskazany dom pomocy społecznej jest domem, który prowadzi działalność na zasadach umów cywilnoprawnych z pensjonariuszami bez konieczności uzyskania decyzji kierującej. Dom ten nie jest prowadzony na zlecenie powiatu lub gminy, a pobyt C. M. w nim jest krótkotrwały. Ww. przebywa tam do czasu skierowania do domu pomocy społecznej prowadzonego na zlecenie powiatu lub gminy.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Kalisza poinformował, że nie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o skierowaniu do domu pomocy społecznej. Właściwym organem do rozpatrzenia wniosku jest bowiem Burmistrz Miasta Złoczew.

Zdaniem organu powyższe stanowisko wynika z tego, że zainteresowana od dnia 27 września 2019 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej prowadzonym przez [...] a Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Kaliszu nie był organem kierującym C. M. do ww. domu. Decyzję o zamieszkaniu w powyższej placówce zainteresowana podjęła samodzielnie.

W dniu 23 września 2019 r. strona miała przyznaną pomoc w formie usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania na terenie Kalisza. Strona z tej formy pomocy korzystała zaledwie przez 4 dni. Po przyznaniu pomocy w formie usług opiekuńczych zainteresowana w dniu 25 września 2019 r. złożyła wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej ale nie została wydana decyzja kierująca ani odmawiająca skierowania ze względu na braki formalne ze strony zainteresowanej. W dniu 27 września 2019 r. została zgłoszona informacja przez opiekunkę [...] w Kaliszu o rezygnacji zainteresowanej z pomocy w formie usług opiekuńczych ze względu na pobyt w Domu Pomocy Społecznej w Złoczewie, gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę. Decyzja wygaszająca pomoc w formie usług opiekuńczych została odebrana w dniu 25 października 2019 r. przez pracownika Domu Pomocy Społecznej w Złoczewie. W dniu 10 lutego 2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kaliszu ponownie wpłynął wniosek C. M. datowany na dzień 30 września 2019 r.

Organ podkreślił, że z załączonej dokumentacji do wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 stycznia 2020 r. przez pracownika socjalnego z Domu Pomocy Społecznej w Złoczewie wynika, że zainteresowana cały ośrodek swojego życia przeniosła do Złoczewa. W dołączonym zaświadczeniu lekarskim z dnia 2 stycznia 2020 r. widnieje pieczęć Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej mieszczącego się w Sieradzu czyli w bliskiej odległości od miejsca zamieszkania strony. C. M. zamieszkując w Domu Pomocy Społecznej w Złoczewie miała w zamiarze pozostać tam na stałe, co zainteresowana potwierdza w oczekiwaniach zawartych w wywiadzie środowiskowym prośba o umieszczenie w DPS w Złoczewie ze względu na stan oraz chęć pozostania wśród osób poznanych w ww. domu.

W związku z powyższymi ustaleniami strona zmieniając swoje miejsce zamieszkania z adresu na terenie miasta Kalisza na teren gminy Złoczew zrobiła to z zamiarem stałego pobytu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

Zaistniały w niniejszej sprawie spór jest sporem negatywnym, albowiem oba organy uznają się za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku C. M. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Przystępując do rozpoznania sporu zwrócić należy uwagę, że stosownie do treści art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.p.s.", osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). W myśl natomiast art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Ponieważ ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", należy w tej kwestii odnieść się do przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 K.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Na miejsce zamieszkania, w świetle art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 K.c., wskazują dwa czynniki: zewnętrzny - fakt przebywania i wewnętrzny - zamiar stałego pobytu, przy czym czynniki te muszą wystąpić łącznie. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania konkretnej osoby polegającego na ześrodkowaniu jej czynności życiowych w określonej miejscowości. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby. Podkreślić także trzeba, że samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I OW 231/05 oraz z dnia 17 marca 2016 r. sygn. akt I OW 257/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt sprawy wynika, że C. M. do dnia 26 września 2019 r. zamieszkiwała w Kaliszu przy ul. [...], gdzie jest zameldowana. Jednakże z uwagi na stan zdrowia i potrzebę pomocy we wszystkich czynnościach życiowych zamieszkała od dnia 27 września 2019 r., na podstawie umowy cywilnoprawnej, w Domu Pomocy Społecznej [...] w Złoczewie. C. M. nie wyraża chęci powrotu do Kalisza, wnosząc o umieszczenie we wskazanym domu pomocy społecznej na pobyt stały.

Na powyższe wskazuje treść wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 stycznia 2020 r., z którego wynika, że zainteresowana jest osobą niepełnosprawną, chorą, w podeszłym wieku, bezradną w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Zainteresowana deklaruje chęć dalszego pobytu w Złoczewie, wskazując że chciałaby pozostać w społeczności, wśród osób, które poznała w Domu Pomocy Społecznej w Złoczewie. Gmina Złoczew stała się zatem miejscem pobytu oraz ośrodkiem osobistych spraw wnioskodawczyni, a tym samym miejscem jej zamieszkania w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Z uwagi na powyższe uznać należy, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej i wydania rozstrzygnięcia w oparciu o art. 101 ust. 1 w związku z art. 59 ust. 1 u.p.s. jest Burmistrz Miasta Złoczew. Okoliczności faktyczne sprawy świadczą bowiem o tym, że C. M. podjęła działania zmierzające do związania swojego ośrodka życia z miejscem aktualnego pobytu, tj. Złoczewem. Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość ocenie podlegają okoliczności faktyczne istniejące w dacie złożenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Odnosząc się do argumentów podnoszonych przez Burmistrza Miasta Złoczew, że centrum spraw życiowych, osobistych i majątkowych C. M. znajduje się w Kaliszu m.in. z uwagi na wydaną w dniu [...] września 2019 r. przez Prezydenta Miasta Kalisza decyzję przyznającą zainteresowanej usługi opiekuńcze, podkreślić należy że decyzją z dnia [...] października 2019 r. stwierdzono wygaśnięcie z dniem 27 września 2019 r. ww. decyzji przyznającej pomoc, z uwagi na otrzymaną przez organ informację, że strona przebywa w Domu Pomocy Społecznej [...] w Złoczewie, gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę. Decyzja z dnia [...] września 2019 r. przyznająca pomoc w miejscu dotychczasowego zamieszkania stała się zatem bezprzedmiotowa. Nie można wobec powyższego przyjąć, że miasto Kalisz w rozumieniu powołanego art. 25 K.c. spełnia przesłanki "miejsca zamieszkania" C. M.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 P.p.s.a. i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.