Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 302/23 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 3 lutego 2023 r., nr SKO 4310/137/22 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 7 grudnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 302/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę P. B. (dalej również: "wnioskujący", "strona", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej również: "organ II instancji", "organ odwoławczy", "SKO", "Kolegium") z 3 lutego 2023 r., nr SKO 4310/137/22, utrzymującą w mocy akt Prezydenta [...] (dalej: "organ I instancji", "Prezydent") z 21 października 2022 r., nr MOPS/DPIN/AL./5106/1875/2019/2022/2, o ustaleniu opłaty za pobyt T. B. (matki skarżącego) w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych [...] (dalej: "dps"), w okresie od 25 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. w wysokości 874,09 zł, od 1 kwietnia 2020 do 30 kwietnia 2020 r. w wysokości 3851,96 zł, od 1 maja 2020 r. do 31 marca 2021 r. w wysokości 3854,06 zł, od 1 kwietnia 2021 r. do 30 września 2021 r. w wysokości 3895,82 zł oraz od 1 października 2021 r. do 6 października 2021 r. w wysokości 754,03 zł.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł P. B., kwestionując go w całości i zarzucając:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), naruszenie prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: "ups", "ustawa") i art. 61 ust. 2 pkt 2 ups, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący jako zstępny zobowiązany jest do ponoszenia opłaty za pobyt w dps z uwagi na przekroczenie trzykrotności kryterium dochodowego, podczas gdy prawidłowo ustalona sytuacja finansowa skarżącego wprost wskazuje, że nie jest on w stanie partycypować nawet w części w kosztach pobytu matki w dps;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa, naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 144 ppsa, poprzez nieuwzględnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 46/23, w zakresie, w jakim Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt w dps, co doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, że postępowanie w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w dps zostało utrzymane w mocy decyzją Kolegium z 15 września 2022 r., podczas gdy decyzja ta nie funkcjonuje już w obrocie prawnym, a organ administracji zobowiązany jest ponownie rozpoznać kwestię zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt w dps;

3. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa, naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. tj. art. 134 § 1 ppsa i art. 151 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "kpa") i art. 77 § 1 kpa, "(...) poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i błędnego rozpatrzenia całości zgromadzonego materiału dowodowego, co skutkowało nieprawidłowym ustaleniem, że skarżący spełnia kryterium dochodowe wskazane w przepisie, podczas gdy zgodnie z ustawą o pomocy społecznej zstępny obowiązany jest jedynie do ponoszenia opłaty, jeżeli osiąga odpowiednio wysoki dochód";

4. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa, naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 10 § 1 kpa, art. 77 8 1 kpa i art. 80 kpa, " (...) poprzez uznanie, że chociaż w aktach sprawy nie ma dowodu potwierdzającego umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, to nie sposób przyjąć, że gdyby organ dopełnił tej powinności wynik sprawy byłby inny, podczas gdy poinformowanie skarżącego o wyznaczeniu terminu do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań miało istotny wpływ na wynik sprawy ze względu na możliwość przedłożenia przez skarżącego dokumentów wykazujących, czy dochód skarżącego jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego."

Podnosząc jak powyżej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania; ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającą ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W środku zaskarżenia zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie ww. zarzutów.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.

Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami środka zaskarżenia, wyznaczonymi wskazanymi w nim podstawami: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).

W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenia w obrębie obu ww. podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie przypomnieć wypada, że regulacje w zakresie skierowania i pobytu w dps obejmują przepisy rozdziału 2 ustawy (art. 54-66 ups). Stosunek prawny, polegający na udzielaniu świadczeń z ups, w tym również na skierowaniu do dps ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Decyzje o skierowaniu do dps i ustalająca opłatę mieszkańca domu za jego pobyt wydaje organ gminy, właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do dps (art. 59 ust. 1 ups). Zasadą jest, że pobyt w dps jest odpłatny (art. 60 ust. 1 ups). Wysokość takiej opłaty ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy, właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1). Art. 61 ust. 1 pkt 1-3 ups wskazuje osoby zobowiązane do ponoszenia kosztów za pobyt w dps. Są to w kolejności: mieszkaniec dps, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przyjęta w opisywanym przepisie zasada kolejności oznacza, że w przypadku, gdy pensjonariusz dps nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek taki spoczywa po pierwsze na małżonku, w następnej zaś kolejności na zstępnych, w dalszej na wstępnych. W ostatniej kolejności opłaty ponosi gmina. Dodatkowo zauważyć należy, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 ups, a związane jest z kolejnością ustaloną w powołanym przepisie. Opisany powyżej zakres decyzji ustalającej opłatę za pobyt w dps wynika również z § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 964 ze zm., dalej: "rozporządzenie"), w którym zawarto wymóg dołączenia do wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej oświadczenia o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, ale także jej małżonka, zstępnych oraz wstępnych obowiązanych do ponoszenia opłaty. Niewątpliwie są to dane niezbędne do wydania decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 ups.

Analizowana problematyka była również przedmiotem rozważania składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, który stanął na stanowisku, że: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej". W uzasadnieniu tej uchwały wyrażono również pogląd, że: "wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. W art. 61 ust. 1 ustawy przedstawiono katalog podmiotów zobowiązanych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te osoby równolegle, z własnej woli, bez udziału właściwego organu, będą: po pierwsze świadome swego obowiązku, a po drugie jego wysokości. Muszą zatem zostać wskazane, jako zobowiązane, a ich odpłatność, zgodnie z regułami określanymi w treści art. 61 ust. 2 ustawy, musi zostać ustalona albo w drodze umowy zaakceptowanej przez organ albo w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy przez właściwy organ administracji. Jednym słowem ustawowy obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej poprzez indywidualny akt stosowania prawa musi zostać przekształcony w zobowiązanie do ponoszenia opłaty i dopiero w przypadku niewywiązywania się z tego zobowiązania, opłaty te zastępczo ponosi gmina, której przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków."

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że naruszenie sformułowane na gruncie wadliwości wykładni przepisów prawa materialnego (art. 61 ust. 1 pkt 2 ups i art. 61 ust. 2 pkt 2 ups), nie obejmuje w swej istocie uchybień w obrębie podstawy kasacyjnej art. 174 pkt 1 ppsa. Z jego uzasadnienia nie wynika bowiem, by Sąd I instancji dokonał nieprawidłowej wykładni ww. przepisów, a - jak wskazuje autorka skargi kasacyjnej - nie wziął pod uwagę sytuacji życiowej i majątkowej strony. W ramach wyjaśnienia podnoszonego naruszenia skupiono się bowiem na wskazaniu, że w sprawie nie została "(...) prawidłowo ustalona sytuacja finansowa skarżącego...", która "(...) wprost wskazuje, że nie jest on w stanie partycypować nawet w części w kosztach pobytu matki w domu pomocy społecznej".

Przypomnienia w tym miejscu wymaga, że w przypadku zarzutów opartych na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 1 ppsa, niezbędne jest określenie formy naruszenia. Zgodnie z ww. przepisem może ono mieć postać: błędu wykładni, bądź niewłaściwego zastosowania. Błędna wykładnia polega na nieprawidłowym zrozumieniu treści przepisu, natomiast niewłaściwe jego zastosowanie opiera się na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada (bądź nie odpowiada) hipotezie określonej normy prawnej (vide np. wyroki NSA: z 5 stycznia 2012 r., II OSK 1852/10; z 20 lipca 2011 r., II FSK 335/10). Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia autorce środka zaskarżenia, że określona w art. 174 pkt 1 ppsa podstawa kasacyjna, skonkretyzowana w zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego polegającym na błędzie wykładni, implikuje konieczność wykazania przez kasatora takiej wadliwości w odniesieniu do działania organów lub Sądu I instancji oraz wskazania, jak prawidłowo powinno się przepisy te interpretować. Błąd wykładni prawa materialnego, polega bowiem na wadliwym zrekonstruowaniu normy prawnej z przepisu prawa, wyrażający się w mylnym zrozumieniu jego treści, a przez to w wadliwym ustaleniu przez sąd wojewódzki wpisanego w przepis sensu normatywnego.

Założeniem zarzutu wadliwej wykładni art. 61 ust. 1 pkt 2 ups i art. 61 ust. 2 pkt 2 ups powinno więc być nieprawidłowe odkodowanie przez Sąd I instancji sensu ww. przepisów prawa. Do powyższego zaś na gruncie analizowanej sprawy nie doszło, a z pewnością nie może o tym świadczyć argumentacja środka zaskarżenia, stanowiąca w rzeczywistości próbę zakwestionowania przebiegu postępowania przed organami oraz przyjętych ustaleń stanu faktycznego. Art. 61 ust. 1 pkt 2 ups wskazuje na pierwszeństwo w kolejności obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w dps: małżonka i zstępnych przed wstępnymi. Tak więc na błędne odkodowanie normy prawnej z tego przepisu nie będą wskazywać okoliczności dotyczące sytuacji życiowej i majątkowej strony - co podnosi autorka środka zaskarżenia. W myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 ups - "opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:" ups. Zarzut w tej części jest po pierwsze: nieprawidłowo skonstruowany (brak wskazania odpowiedniej jednostki redakcyjnej w postaci litery: "a", bądź "b" - które obejmuje ww. przepis, a które konkretyzowałoby obszar postulowanego naruszenia), po drugie: wobec braku konkretyzacji naruszenia i właściwego jego uzasadnienia, Sąd kasacyjny nie jest zobligowany do jego oceny; po trzecie zaś: powoływane naruszenie - w związku z treścią jego uzasadnienia - nie stanowi w żadnym razie wadliwości o charakterze nieprawidłowej wykładni.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje jednak, że żaden z ww. przepisów nie został przez Sąd Wojewódzki nieprawidłowo odkodowany. W sprawie wskazano podstawy ustalenia opłaty - zarządzenia: Prezydenta [...] z 18 marca 2019 r., nr 587/19 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie [...] w 2019 r. (Dz. U. Woj. Dolnośląskiego z dnia 22 marca 2019 r., poz. 1937); nr 2733/20 z 16 marca 2020 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie [...] w 2020 r. Dz. U. Woj. Dolnośląskiego z dnia 19 marca 2020 r., poz. 2183) i nr 4836/21 z 16 marca 2021 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej na terenie [...] w 2021 r. (Dz. U. Woj. Dolnośląskiego z dnia 22 marca 2021 r., poz. 1418); podano krąg pozostałych osób zobowiązanych do jej wnoszenia (A. B., P. B. i K. B.), wyjaśniając, że w toku postępowania na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, stwierdzono, że ich dochody nie przekraczają 300% ustawowego kryterium dochodowego. Powyższe nie jest przy tym przez skarżącego kasacyjnie kwestionowane. Dalej: fakt wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt matki strony w dps wynika z akt sprawy (zawiadomienie o wszczęciu z 26 lutego 2021 r., nr DPIN.5106.1875.2019). Bezspornie również, w sprawie nie została zawarta umowa w trybie art. 103 ust. 2 ups. Skarżącemu, wobec braku współpracy z organem (art. 61 ust. 2e i ust. 2f ups) przedstawiono projekt takiej umowy (nr 19/N/DPIN/2021), określający m.in.: wysokość opłaty z tytułu ponoszenia przez niego częściowej odpłatności za pobyt matki w dps - pismo MOPS z 22 stycznia 2021 r. nr DPIN.5106.1875.2019 pozostało bez żadnej reakcji z jego strony. W opisanej powyżej sytuacji uznać należało, że krąg osób uprawnionych do ponoszenia opłat oraz zasady odpowiedzialności każdej z nich, zostały zbadane i wzięte pod uwagę w procesie decyzyjnym. Prawidłowo przy tym dokonano oceny powinności skarżącego do ponoszenia kosztów pobytu matki w dps, wobec zaniechania przez niego jakiejkolwiek współpracy z organami oraz jasno wyrażonej w piśmie z 1 lipca 2022 r., odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Strona bezspornie jest zstępnym byłej pensjonariuszki dps, związanym mocą ww. przepisów obowiązkiem ponoszenia opłat, zaś dochody pozostałych członków rodziny nie przekraczają 300% ustawowego kryterium dochodowego.

Podsumowując stwierdzić należy, że tak konstrukcja powyższego zarzutu jak i treść jego uzasadnienia nie mogą zostać uznane za argumentację predysponującą do przyjęcia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu dokonał nieprawidłowej wykładni art. 61 ust. 1 pkt 2 i art. 61 ust. 2 pkt 2 ups. Tak sformułowane zarzuty mogłyby ewentualnie stanowić uzasadnienie wadliwości w postaci nieprawidłowego zastosowania opisywanych regulacji w sprawie. Zarzutu takiego jednak nie postawiono.

Sąd odwoławczy władny jest oceniać jedynie naruszenie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą kasacyjnie. Nie jest w tej sytuacji dopuszczalna samodzielna wykładnia zakresu zaskarżenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, czy określanie kierunków zaskarżenia, ani też konkretyzowanie, czy uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej, bądź poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 ppsa, wskazaną powyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (vide: B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 612–620).

Jak już powyżej zauważono, w toku postępowania przed organami, skarżący kasacyjnie był - na każdym jego etapie - wielokrotnie informowany o stanie sprawy i jego obowiązkach wynikających z regulacji ups. Był również wzywany do umożliwienia przeprowadzenia dodatkowych ustaleń, poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego konsekwentnie unikał a końcowo wprost odmówił jego przeprowadzenia. Istotą rodzinnego wywiadu środowiskowego w świetle art. 107 ups, jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób, na których spoczywa obowiązek partycypowania w opłatach za pobyt członka rodziny w dps. Osoby, u których jest on przeprowadzany, mają więc obowiązek współpracować z pracownikiem socjalnym. Z dokumentacji akt sprawy jasno wynika, że skarżący miał wiedzę o trwającym postępowaniu i pomimo starań podejmowanych przez organ I instancji nie nawiązywał kontaktu z upoważnionymi pracownikami, ani też - będąc w pełni świadomym konsekwencji takiego działania - wobec treści pism Prezydenta (zawierających pouczenia) oraz występowania przy udziale profesjonalnego pełnomocnika, poczynienia dodatkowych ustaleń nie umożliwił. Nie dążył również do podpisania właściwej w tej sytuacji umowy, kontestując bądź pozostawiając bez reakcji, właściwie każde działanie organu. Jedynymi dokumentami przedstawionymi przez stronę w sprawie są: wydruk z [...] z 23 lutego 2022 r., stanowiący zaświadczenie o wizycie u specjalisty urologa wraz z wydrukiem wystawionej w tej dacie recepty oraz kserokopie dwunastu rachunków z 2020 i 2021 r. W środku zaskarżenia wskazuje się na stałe wydatki skarżącego, na które składa się: "(...) czynsz, media, wyżywienie, dojazdy, środki higieniczne, środki czystości, wizyty lekarskie i leki." - bez określenia jakichkolwiek konkretnych kwot. Podnosi się również, że skarżący "(...) nie może przy tym liczyć na niczyją pomoc - organ administracji ocenił, że pozostałe osoby które mogłyby ponosić tę opłatę nie osiągają odpowiedniego kryterium dochodowego, a syn skarżącego jest osobą bezrobotną i również zmagającą się z problemami zdrowotnymi - obecnie pozostaje na utrzymaniu skarżącego." Powyższe dokumenty i twierdzenia pozostają jednak bez wpływu na wynik sprawy, wobec uprzedniego braku inicjatywy dowodowej i reakcji skarżącego na liczne pisma organu oraz konsekwentnej odmowy ujawnienia swojej sytuacji życiowej w trakcie (również kilkakrotnie proponowanego terminu) wywiadu środowiskowego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena materiału dowodowego dokonana przez organy orzekające w sprawie, a następnie zaakceptowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jest spójna, logiczna, zgodna z przepisami ups i zasadami doświadczenia życiowego. Braki w zebranym materiale dowodowym powodowane zaś są jedynie biernością strony w postępowaniu i realnym utrudnianiem zebrania całokształtu informacji w sprawie. Nadto - wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, a co już wskazano powyżej - skarżący miał pełną świadomość toczącego się postępowania, a jako reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, posiadał również możliwość i uprawnienie do uzyskania od niego porady i pomocy w sytuacji, gdyby wyraził chęć zapoznania się z materiałami akt sprawy. Nie można więc skutecznie czynić organom zarzutu w zakresie uniemożliwienia stronie wypowiedzenia się "(...) co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań". Zauważenia przy tym wymaga, że profesjonalny pełnomocnik - w związku z udzielonym mu umocowaniem - miał możliwość zapoznania się z aktami sprawy, składał do akt pisma i odwołania, wobec czego postulowana wadliwość tym bardziej nie może zyskać aprobaty Sądu kasacyjnego. Powyższe zaś dodatkowo uprawniło organ do wydania decyzji w trybie art. 61 ust. 2e ustawy.

Za bezzasadne ocenić w tym stanie rzeczy należało zarzuty naruszenia przepisów postępowania, objęte pkt 3 i pkt 4 petitum środka zaskarżenia. Na marginesie jedynie Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że ww. zarzuty obarczone są również wadami konstrukcyjnymi, np.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa i art. 151 ppsa - zawierają przeciwstawne normy wynikowe (określające jedynie kierunek rozstrzygnięcia), a więc nie mogą pozostawać ze sobą w związku oraz nie mogą być łącznie naruszone.

Odnosząc się do zarzutu objętego pkt 2 petitum środka zaskarżenia, wskazującego na naruszenie art. 144 ppsa, poprzez nieuwzględnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 46/23, w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że kwestia ta pozostaje irrelewantna w sprawie.

W myśl art. 144 ppsa, Sąd jest związany wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia, a jeżeli wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym - od podpisania sentencji wyroku.

W sprawie skarżący kasacyjnie pismem z 15 marca 2021 r. (data wpływu do organu 30 marca 2021 r.) wniósł o zwolnienie od ponoszenia kosztów pobytu matki w dps. Prezydent trzykrotnie, decyzjami z: 28 maja 2021 r., 22 listopada 2021 r. oraz 18 lipca 2022 r. odmówił uwzględnienia ww. żądania. SKO uchyliło dwie pierwsze decyzje (odpowiednio akty Kolegium z: 17 sierpnia 2021 r. i z 28 stycznia 2022 r.) i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z 15 września 2022 r. nr SKO 4310/96/22, organ odwoławczy utrzymał w mocy ostatnią, negatywną dla strony, decyzję organu I instancji. W wyniku zaskarżenia aktu Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 46/23 uchylił zaskarżoną decyzję SKO z 15 września 2022 r., nr SKO 4310/96/22 w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z 18 lipca 2021 r. Powyższe wskazano w wniesionym środku zaskarżenia, postulując brak możliwości procedowania sprawy o ustalenie opłaty za pobyt matki skarżącego w dps, do czasu wydania decyzji organów, uwzględniającej ww. wyrok WSA. W tym miejscu zauważenia wymaga – o czym pełnomocnik skarżącego kasacyjnie posiadała wiedzę już na etapie składania środka zaskarżenia w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 302/23 (wobec doręczenia jej odpisu środka zaskarżenia w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 46/23 - data odbioru: 20 lipca 2023 r.) – że ww. wyrok WSA został zakwestionowany przez Kolegium skargą kasacyjną. Następnie zaś, wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 2024 r., sygn. akt I OSK 1812/ 23, uchylono wyrok WSA we Wrocławiu z 6 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 46/23 i oddalono skargę.

Dodatkowo wyjaśnić skarżącemu kasacyjnie wypada, że z 4 października 2019 r. ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1960, dalej: "nowelizacja") nastąpiła zmiana stanu prawnego. A mianowicie w art. 64 ups wprowadzono nowe brzmienie zdania wstępnego: "Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:...". Art. 64 ups w pierwotnej formie uprawniał do ubiegania się o zwolnienie z opłat jedynie przez osoby już je uiszczające (a więc wyłączał uprawnienie żądania takiego zwolnienia w sytuacji braku ustalenia wartości zobowiązania w prawomocnej decyzji organu). Ww. nowelizacja poszerzyła zaś krąg osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty o podmioty obowiązkiem takim jeszcze niezwiązane. Oznacza to, że osoba ustawowo obowiązana do wnoszenia opłat za pobyt w dps może zwrócić się o zwolnienie, zanim opłata zostanie ustalona i wyliczona. W aktualnym stanie prawnym istnieje więc możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem tej odpłatności. Nie jest przy tym wyłączona i niedopuszczalna prawnie możliwość wydania dwóch, odrębnych decyzji w ww. przedmiotach (ustalenia opłaty i zwolnienia z obowiązku jej ponoszenia), jeżeli byłoby to uzasadnione okolicznościami sprawy (vide np.: wyrok NSA z 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 616/23) - powyższe zaś miało miejsce w analizowanej sprawie.

Reasumując uznać należało, że również zarzut objęty pkt 2 środka zaskarżenia okazał się być pozbawionym waloru zasadności.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu i – na podstawie art. 184 ppsa – oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie sporządzono stosownie do art. 193 zdanie drugie ppsa.