Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 28 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek - Krzywicka, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.), Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, , Protokolant Starszy specjalista Aleksandra Błaszczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2024 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 26 marca 2024 r. znak: SKO.4114.141.2024 w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. B. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

II SA/Łd 409/24

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga M.B. na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 26 marca 2024 r. (znak: SKO.4114.141.2024), mocą której uchylona została decyzja organu I instancji i orzeczono w tym zakresie co do istoty sprawy.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z 12 lutego 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi zmienił decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 31 marca 2021 r. (znak: SKO.4114.93.2021), zmienioną decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi z 29 listopada 2021r., z 29 grudnia 2022 r., z 15 grudnia 2023 r., w ten sposób że, orzekł o przyznaniu M.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K.M. w wysokości 118,10 zł miesięcznie na okres od 30 lipca 2020 r. do 31 lipca 2020 r., w wysokości 1.830,00 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r., w wysokości 1.971,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w wysokości 2.119,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., w wysokości 2.458,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2023 r., w wysokości 737,40 zł na okres od 1 czerwca 2023 r. do 9 czerwca 2023 r. i odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K.M. w okresie od 10 czerwca 2023r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M.B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Strona zarzuciła organowi naruszenie art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] polegające na pominięciu celów ustawy i norm konstytucyjnych, niezastosowanie się do przepisów Konstytucji RP, tj. art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 i w zw. z art. 2 przez co decyzja wydana została z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych; niezastosowaniem Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych (art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c).

Dodatkowo powołała się na orzecznictwo wskazując, że zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowości prowadzi do takiego rozumienia przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury. Ponadto skarżąca zarzuciła, że decyzja z 22 kwietnia 2021 r. przyznająca świadczenie na okres od 1 stycznia 2021 r. wydana na czas nieokreślony nie pouczała, co zrobić w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego, a tę informację skarżąca otrzymała w styczniu 2024 r. Skarżącej nie dano szansy w 2023 r. na zawieszenie emerytury. Ponadto skarżąca podniosła, iż od stycznia 2024 r. prawo już nie obowiązuje o pobieraniu dwóch świadczeń, nie ma kryterium dochodu pracy czy limitu osób w rodzinie (a również opiekuje się bratem A.M. i za tę opiekę otrzymała 0 zł).

W wyniku rozpatrzenia odwołania wskazaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 12 lutego 2024 r. i orzekło w tym zakresie co do istoty sprawy: uchyliło decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 31 marca 2021 r., zmienioną decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi z: 29 listopada 2021 r., 29 grudnia 2022 r., 15 grudnia 2023 r. w przedmiocie przyznania M.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K.M..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podniosło, że bezspornym jest, iż skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K.M. w okresie od 30 lipca 2020 r. na czas nieokreślony (decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 31 marca 2021 r.). Decyzja ta w kolejnych latach zmieniana była wraz z waloryzacją kwoty świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na dany rok. Bezspornym jest też, iż w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne skarżąca pouczona została o obowiązku wynikającym z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu okoliczności mających wpływ na ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym o konieczności poinformowania organu o uzyskaniu prawa do emerytury.

Z akt sprawy wynika, iż świadczenie pielęgnacyjnego zostało skarżącej wypłacone na podstawie w/w decyzji ostatecznej za okres od 30 lipca 2020 r. do 31 grudnia 2023 r. Niewątpliwym jest, iż w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego zaistniała okoliczność mająca wpływ na ustalone prawo do tego świadczenia, mianowicie skarżąca (jako osoba sprawująca opiekę) uzyskała i pobiera od 10 czerwca 2023 r. świadczenie emerytalne. W związku z powyższym – zdaniem organu - wystąpiła przesłanka negatywna, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych i tym samym nastąpiła utrata prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie spełnione zostały zatem przesłanki do zastosowania dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wraz z uzyskaniem przez osobę sprawującą opiekę emerytury przestała ona spełniać przesłanki do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wyjaśniło, że art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych daje organowi właściwemu podstawy, aby zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, (...) wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Zmiana decyzji może nastąpić bez zgody strony. Jednakże uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem ex nunc, to jest na przyszłość.

Wobec powyższego Kolegium podniosło, iż zaskarżoną decyzją z 12 lutego 2024 r. organ I instancji zmienił decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 31 marca 2021 r. przyznająca stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wstecz - ograniczył bowiem czasokres przysługiwania świadczenia do 9 czerwca 2023 r. i odmówił tego świadczenia od 10 czerwca 2023 r.

Zdaniem Kolegium - uwzględniając orzecznictwo wypracowane na tle art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w ustalonym stanie faktycznym - wobec dokonania już wypłaty skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r. należało uchylić decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie na bieżąco, co stanowiło o podjętym w sprawie rozstrzygnięciu, bowiem wyłącznie takie działanie wywoła skutki ex nunc (na przyszłość). Mając na uwadze powyższe Kolegium uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i jednocześnie w tym zakresie orzekło co do istoty.

W ocenie Kolegium nie potwierdziły się zarzuty podnoszone w odwołaniu, a okoliczności tam podniesione nie mogły zostać uwzględnione. Zdaniem organu przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można interpretować rozszerzające, z powołaniem na wartości konstytucyjne. Nie można wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 powoływanej ustawy pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługiwać będzie również osobie rezygnującej z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, która otrzymuje świadczenia emerytalne. Ponadto dla charakteru uprawnień wynikających z art. 71 Konstytucji RP nie bez znaczenia jest także i to, że zgodnie z art. 81 Konstytucji RP, praw określonych w tym przepisie można dochodzić jedynie w granicach określonych w ustawie. Również powołując się na art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. - wskazać należy, że organy administracji, ze względu na zasadę praworządności, nie mogą działać wbrew obowiązującym i jednoznacznie brzmiącym prawa. Nie jest dopuszczalne pomijanie przez jakiekolwiek organy władzy publicznej, w tym organy administracji publicznej, obowiązujących norm prawnych, stosowanie ich w sposób wybiórczy lub dowolny.

Kolegium podkreśliło, że fakt pobierania świadczenia emerytalnego jest przesłanką wyłączającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wprost wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w przypadku wystąpienia okoliczności mającej wpływ na ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia i taka sytuacja zaistniała w przypadku M.B. Kolegium zaakcentowało, iż skarżąca uzyskała prawo do emerytury 9 czerwca 2023 r. i od 10 czerwca 2023 r. ustało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaistnienie zatem jednej z przesłanek wskazanych w art. 32 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie tylko uprawniało, ale obligowało organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Ustawodawca nie pozostawił w tym zakresie organowi żadnego luzu decyzyjnego.

Jednocześnie organ odwoławczy zgodził się ze stroną, iż na tle art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wykształciła się linia orzecznicza, której nie można ująć racjonalności, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenia z systemu emerytalno- rentowego, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania tego drugiego. Wybór można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowiącym, iż prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Jednakże zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 134 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty.

Kolegium podniosło, iż z uwagi na wskazane powyższej uregulowanie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie postępowania o zawieszenie wypłaty emerytury na wniosek i brak możliwości zawieszenia wypłaty emerytury z datą wsteczną - nie ma konieczności prowadzenia przez skarżącą postępowania o zawieszenie świadczenia emerytalnego, bowiem zawieszenie to nastąpiłoby w roku 2024 i w rezultacie pozbawiałoby tę osobę środków do życia, a i tak niemożliwe byłoby ponowne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zmianę przepisów regulujących przedmiot przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2024 r. W niniejszej sprawie ewentualne ponowne prawo M.B. do świadczenia pielęgnacyjnego - po zawieszeniu wypłaty emerytury powstałoby po 1 stycznia 2024 r., zatem w sprawie nie miałby zastosowania art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym i wprost zastosowanie znalazłaby norma art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., a jak już wskazano - od 1 stycznia 2024 r. w nowym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne dedykowane jest wyłącznie osobie sprawującej opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami.

W ocenie Kolegium bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest też, że w nowym stanie prawnym istnieje możliwość łączenia pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i choćby świadczenia emerytalnego, bowiem nie jest ono powiązane z rezygnacją z zatrudnienia i jak wskazuje skarżąca w swym odwołaniu nie ma obostrzeń z tym związanych oraz nie ma kryterium dochodu pracy czy limitu osób w rodzinie, ale skarżąca nie uwzględnia, że świadczenie przyznawane jest wyłącznie osobie sprawującej opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności, a tego warunku skarżąca sprawując opiekę nad swą matką niewątpliwie nie spełnia.

Równocześnie Kolegium wyjaśniło, że zgłoszone żądanie strony sprowadzające się do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości ponad wysokość emerytury do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego jest całkowicie sprzeczna z treścią przepisu art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych - wskazującego wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, a przyjęte rozwiązanie w praktyce oznaczałoby wprowadzenie do porządku prawnego nowego, nieznanego świadczenia - pielęgnacyjnego wyrównawczego, nieznajdującego podstawy prawnej w obowiązujących przepisach prawa.

Skargę na decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M.B., zaskarżonej decyzji zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. poprzez jego bezzasadne zastosowanie w sytuacji, w której organ administracji wydający decyzję powinien brać pod uwagę stan prawny na moment jej wydawania;

2) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuznaniu prawa do wyboru świadczenia osobie, która otrzymuje emeryturę w wysokości niższej niż dotychczas otrzymywane świadczenie pielęgnacyjne lub nieprzyznanie prawa do wyrównania emerytury do ustawowej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego;

3) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, a mianowicie art. 7, art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niezebraniu i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, a co za tym idzie niewyjaśnienie jej w sposób dostateczny, w szczególności w odniesieniu do wysokości pobieranej emerytury, możliwej decyzji w przedmiocie zawieszenia pobierania emerytury przez wnioskodawczynię.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, szeroko argumentując swe stanowisko.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi pełnomocnik skarżącej popierał skargę i rozszerzył zarzuty o naruszenie art. 139 k.p.a. oraz art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym. Jednocześnie wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając, iż koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części. Wniósł o przyznanie kosztów w kwocie 1.800 zł powiększonej o podatek od towarów i usług, wyliczając powyższą kwotę – jak uzasadniał -na podstawie wartości przedmiotu sporu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przedmiotem skargi w kontrolowanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 26 marca 2024 r. uchylająca decyzje organu I instancji i orzekająca w tym zakresie co do istotny sprawy poprzez uchylenie ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 31 marca 2021 r. w przedmiocie przyznania M.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K.M.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy uznał, że wobec wystąpienia okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], czyli ustalenie dla osoby sprawującą opiekę prawa do emerytury, zachodzą podstawy do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę do wydania decyzji w przedmiocie uchylenia prawa od świadczenia pielęgnacyjnego stanowił art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Wymaga przy tym podkreślenia, że przewidziany w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ pierwotny stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji. Obowiązkiem organu jest zatem wykazanie, że - po pierwsze nastąpiła zmiana stanu faktycznego w stosunku do pierwotnego, pozwalającego przyznać stronie uprawnienia, a ponadto - zmiana ta jest istotna z punktu widzenia nabycia tego uprawnienia (por. np. wyrok WSA w Krakowie z 5 września 2022 r., III SA/Kr 700/21). Zawarty w 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych katalog przesłanek uzasadniających zmianę lub uchylenie decyzji ma charakter zamknięty. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych przesłanek stwarza organowi administracji publicznej możliwość uruchomienia z urzędu stosownego postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest normą lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w k.p.a. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji prowadzone na podstawie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest postępowaniem w nowej sprawie.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że doszło do zmiany stanu faktycznego mającego wpływ na przysługujące skarżącej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika bowiem z akt sprawy na mocy ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 31 marca 2021 r. M.B. przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K.M. w okresie od 30 lipca 2020 r. na czas nieokreślony. Decyzja ta w kolejnych latach zmieniana była wraz z waloryzacją kwoty świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na dany rok.

Bezspornym faktem jest także, iż - jak wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 stycznia 2024 r. skarżąca od 10 czerwca 2023 r. uzyskała i pobiera świadczenie emerytalne. Powyższa okoliczność nie jest kwestionowana przez samą skarżącą. Bezspornym jest także, iż w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne M.B. pouczona została o obowiązku wynikającym z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu okoliczności mających wpływ na ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym m.in. wprost, w sposób jednoznaczny zawarto pouczenie o konieczności poinformowania organu o uzyskaniu prawa do emerytury.

Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. w przypadku, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

W związku z powyższym zasadnie stwierdziło Kolegium, iż w przypadku M.B. wystąpiła przesłanka negatywna, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych i tym samym nastąpiła utrata prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie spełnione zostały zatem przesłanki do zastosowania dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 32 ust. 1 powoływanej ustawy, gdyż wraz z uzyskaniem przez osobę sprawującą opiekę emerytury przestała ona spełniać przesłanki do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać zatem raz jeszcze należy, iż co do zasady bezspornym jest, że art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych daje organowi właściwemu podstawy, aby zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, (...) wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Zmiana decyzji może nastąpić bez zgody strony. Jednakże jak podkreśla się w orzecznictwie, uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem ex nunc, to jest na przyszłość. Powinna ona zatem wyeliminować na przyszłość pobieranie świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego, natomiast w stosunku do wcześniejszego okresu, winna znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia. Niedopuszczalne jest natomiast ustalenie w decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego terminu pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak uczynił to na gruncie rozpatrywanej sprawy organ pierwszej instancji. Stąd też ponowne rozstrzygnięcie tej kwestii przez organ II instancji.

Odnosząc się do zarzutów skargi, zdaniem Sądu w sprawie nie mogły mieć w żadnym razie zastosowania przepisy regulujące świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. tak jak tego żądała skarżąca. Trafnie w tym względzie podnosiło Kolegium, iż bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest, że w nowym stanie prawnym istnieje możliwość łączenia pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i choćby świadczenia emerytalnego, bowiem nie jest ono powiązane z rezygnacją z zatrudnienia i nie ma obostrzeń z tym związanych oraz nie ma kryterium dochodu pracy czy limitu osób w rodzinie. Istotne jest bowiem, iż świadczenie wspierające przyznawane jest wyłącznie osobie sprawującej opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia, legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, a tego warunku M.B. sprawując opiekę nad swą matką (osobą pełnoletnią) niewątpliwie nie spełnia.

Odnośnie do argumentacji skarżącej wskazującej na możliwość wyboru świadczenia emerytalnego lub pielęgnacyjnego wyjaśnić należy, iż co do tego faktycznie wykształciła się taka linia orzecznicza. Trafnie jednak podniosło w tym względzie Kolegium, iż wyboru takowego można dokonać poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego stosownego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jednakże – co istotne – zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 134 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Brak jest możliwości zawieszenia wypłaty emerytury z datą wsteczną. Trafnie zatem skonstatowało Kolegium, iż nie ma konieczności prowadzenia przez skarżącą postępowania o zawieszenie świadczenia emerytalnego, albowiem zawieszenie to nastąpiłoby w roku 2024 i w rezultacie pozbawiałoby tę osobę środków do życia, a i tak niemożliwe byłoby ponowne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zmianę przepisów regulujących przedmiot przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. W niniejszej sprawie ewentualne ponowne prawo M.B. do świadczenia pielęgnacyjnego - po zawieszeniu wypłaty emerytury powstałoby bowiem po 1 stycznia 2024 r., zatem w sprawie nie miałby zastosowania art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym i wprost zastosowanie miałaby norma art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., a jak już wyżej wskazano - od 1 stycznia 2024 r. w nowym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne dedykowane jest wyłącznie osobie sprawującej opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia.

Nie można także odnieść się pozytywnie do zarzutów skargi wskazujących na niezastosowanie przez organy koncepcji co do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ponad wysokość emerytury. W tym zakresie Sąd oprócz wskazanej uprzednio argumentacji, w pełni podziela utrwalone już w orzecznictwie stanowisko opowiadające się za funkcjonalną i prokonstytucyjną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyrażaną w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Aktualnie dominuje bowiem stanowisko, które akceptuje również skład orzekający, zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury netto, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020, I OSK 254/20; 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20 oraz z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20; z 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20, a także z 24 marca 2021 r., I OSK 2631/20).

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły także, wbrew zarzutom skargi, reguł postępowania dowodowego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W świetle tych zasad organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością.

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo zrealizowały wyżej opisane obowiązki w zakresie postępowania wyjaśniającego, zapewniając stronie prawo czynnego udziału w postępowaniu. Postępowanie wyjaśniające zostało przez organy przeprowadzone w sposób prawidłowy, wyjaśniono wszystkie istotne okoliczności sprawy, uzasadnienie decyzji jest przekonywujące i odpowiada wymogom z art. 107 § 3 k.p.a.

Odnosząc się natomiast do zarzutów sformułowanych przez pełnomocnika w toku rozprawy przed tutejszym Sądem stwierdzić należy, iż również one nie zasługują na uwzględnienie.

I tak co do zarzutu naruszenia art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym Sąd pragnie zwrócić uwagę, że zgodnie z unormowaniem ustępu 1 tego artykułu, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (ustawa o świadczeniach rodzinnych), do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że niniejsza sprawa powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wszystkich spraw związanych z przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, także w zakresie w jakim dotyczy to – jak w niniejszej sprawie – zastosowania art. 32 w związku z ustalonym przez organy zaistnieniem przesłanek do uchylenia ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie natomiast zarzutu naruszenia art. 139 k.p.a. w ocenie Sądu zarzut ten nie znajduje uzasadnienia. Wadliwie wnioskuje pełnomocnik skarżącej, że organ odwoławczy uchylając decyzję organu I instancji i orzekając co do istotny sprawy w praktyce naruszył normę art. 139 k.p.a. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że organ I instancji orzekł w ten sposób, że zmienił decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 31 marca 2021 r. orzekając o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 30.07.2020 r. do 09.06.2023 r. i odmówił tego świadczenia od 10.06.2023 r. Organ odwoławczy w zakwestionowanym rozstrzygnięciu natomiast uchylił decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 31 marca 2021 r. przyznającą świadczenie pielęgnacyjne skarżącej. Co istotne jednak organ odwoławczy, a co wynika bezspornie z treści uzasadniania, wyjaśnił, że decyzja wydana na podstawie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych (uchylająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego) wywołuje skutki prawne jedynie ex tunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość. W konsekwencji zatem kwestionowane rozstrzygnięcie organu II instancji nie pogorszyło w żadnym razie sytuacji skarżącej, w stosunku do sytuacji jaka miała miejsce po rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym. W istocie rozstrzygnięcia organów obu instancji są negatywne dla skarżącego, tylko z innych powodów. Nie stanowi to orzeczenia na niekorzyść skarżącej, a stanowi element zapewnienia dwuinstancyjności postępowania, czyli dwukrotnego rozpoznania sprawy.

Konkludując Sąd nie dostrzegł w działaniach procesowych organu jakichkolwiek naruszeń przepisów prawa materialnego jaki i procesowego. Decyzja jako zgodna z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinna pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił (pkt 1 sentencji wyroku).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powoływanej ustawy p.p.s.a. Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763).

W tym zakresie należy wyjaśnić, iż Sąd oddalił wniosek pełnomocnika skarżącej złożony na rozprawie w zakresie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 1.800 zł jako kwoty wyliczonej na podstawie wartości przedmiotu sporu. W świetle bowiem § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c powoływanego powyżej rozporządzenia w zw. z art. 250 ustawy p.p.s.a., opłata przed sądem administracyjnym z tytułu reprezentowania strony z urzędu przez adwokata wynosi 480 zł. Opłatę obliczaną od wartości przedmiotu sporu stosuje się natomiast w sytuacji gdy przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest należność pieniężna. W takiej sytuacji stawkę minimalną oblicza się w zależności od wysokości przedmiotu zaskarżenia na zasadach określonych w § 8 rozporządzenia.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia nie była natomiast należność pieniężna, która stanowiłaby wartość przedmiotu sporu. W związku z tym przy obliczaniu wynagrodzenia nie mogą mieć zastosowania stawki wynagradzania pełnomocnika zależne od tej wartości. Pełnomocnik skarżącego niezasadnie utożsamia wartość przedmiotu sporu z kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy należne pełnomocnikowi strony skarżącej koszty zastępstwa prawnego są wartością stałą, a zatem nie zależą od wartości przedmiotu sporu. W związku z tym wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w tej sprawie, po uwzględnieniu - w myśl § 23 ust. 1 pkt 1 lit, c zw. z § 2 rozporządzenia - niezbędnego nakładu pracy adwokata oraz po podwyższeniu na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia o stawkę podatku od towarów i usług, wynosi 480 zł.