Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na przeprowadzenie mediacji postanawia 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić stronie skarżącej uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych).

W dniu 17 kwietnia 2026 r. (k. 11) [...] sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: Spółka; skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), wniosła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej również: Kolegium) z dnia 22 grudnia 2025 r. nr [...], w którym Kolegium – po rozpatrzeniu zażalenia Spółki – utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 czerwca 2024 r. znak [...] w sprawie niewyrażenia zgody na przeprowadzenie mediacji.

Skarga została wniesiona w terminie 30 dni od doręczenia Spółce (w dniu 18 marca 2026 r.) postanowienia Kolegium z dnia 12 marca 2026 r. nr [...] o odmowie uzupełnienia – na wniosek skarżącej – postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 grudnia 2025 r. nr [...].

Skarga została opłacona kwotą 100 zł tytułem wpisu sądowego.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlegała odrzuceniu bez jej merytorycznego rozpoznania.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.

Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest każdorazowo badaniem dopuszczalności jej wniesienia, obejmującym również ocenę tego, czy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego. Negatywny wynik tej oceny uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia.

Przedłożona Sądowi skarga nie dotyczy aktu lub czynności, które są objęte kognicją sądu administracyjnego.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 lipca 2018 r. sygn. akt II OSK 1798/18 (dostępnym w Internecie: http:orzeczenia.nsa.gov.pl; ONSAiWSA 2019/2/35) niewyrażenie przez organ zgody na przeprowadzenie mediacji nie jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a., jest bowiem podjęta w ramach postępowania administracyjnego, jest dobrowolna i nie ma charakteru władczego.

Brak przedmiotowej zgody, wyrażony został w postanowieniu Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 czerwca 2024 r. znak [...], formalnie wydanym na podstawie art. 96c § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie: Dz.U. z 2025 r., poz. 1691). Zdaniem Sądu, nie ma znaczenia forma, w jakiej organ wyraził takie stanowisko (brak zgody na przeprowadzenie mediacji). Istotne natomiast jest, że działanie to zostało podjęte w ramach toczącego się postępowania administracyjnego. Już z tego tylko powodu nie jest ono objęte zakresem zastosowania art. 3 § 2 pkt 2 i 4 p.p.s.a., a ponadto nie ma charakteru władczego. Nie wyrażając zgody na przeprowadzenie mediacji, organ nie wypowiada się w sposób władczy i jednostronny o prawach i obowiązkach jednostki. Poza tym, jak stanowi o tym art. 96a § 2 k.p.a., mediacja jest dobrowolna. Organ administracji publicznej nie ma obowiązku uczestnictwa w mediacji, gdy nie dostrzega ani samego przedmiotu, który mógłby nią zostać objęty, ani szans na powodzenie tej formy załatwienia sprawy administracyjnej. W świetle dobrowolności mediacji trudno byłoby przyznać sądowi administracyjnemu uprawnienie do ingerencji w tę sferę działania organu. Sprowadzałaby się ona do tego, że sąd mógłby niejako przymusić organ do podjęcia mediacji ze stroną wbrew jego woli. Działanie takie z punktu widzenia istoty mediacji oraz szans na to, żeby zakończyła się ona pozytywnie dla strony postępowania byłoby wysoce wątpliwe (patrz: stanowisko wyrażone w przywołanym postanowieniu NSA o sygn. akt II OSK 1798/18).

Co się tyczy formy prawnej, w jakiej organ wyraził brak zgody na przeprowadzenie mediacji, zajęcie w tym względzie stanowiska w drodze wydania postanowienia nie powoduje, że stanowi ono akt procesowy, odrębnie zaskarżalny w drodze zażalenia (niezależnie od pouczenia o takim środku zaskarżenia), o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Według art. 123 § 1 k.p.a., w toku postępowania organ administracji publicznej wydaje postanowienia. Postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej (art. 123 § 2). Zgodnie zaś z art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego lub służy od niego sprzeciw oraz gdy zostało wydane na skutek zażalenia na postanowienie. Natomiast według art. 125 k.p.a. postanowienie, na które służy zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz postanowienie, od którego służy sprzeciw, doręcza się na piśmie (§ 1); postanowienie, na które służy skarga do sądu administracyjnego, oraz postanowienie, od którego służy sprzeciw, doręcza się stronie wraz z pouczeniem o dopuszczalności wniesienia skargi albo sprzeciwu oraz uzasadnieniem faktycznym i prawnym (§ 3). Z kolei art. 141 § 1 k.p.a. ustanawia zasadę ogólną, że na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi.

Wobec tego Sąd podkreśla, że skarga do sądu przysługuje na postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo na postanowienie kończące postępowanie, a także na postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty (patrz np. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2183/13, dostępny jw.). Wyrażone w formie postanowienia, stanowiska organów w sprawie odmowy wyrażenia zgody na przeprowadzenie mediacji czy też w sprawie odmowy skierowania sprawy do mediacji (wydane na podstawie art. 96a § 1 i art. 96d § 2 k.p.a.) nie należą do żadnego z tych rodzajów postanowień.

Konsekwentnie też, przepis art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, w drodze odrębnej skargi, jest wyłączona w sprawach, które w toku postępowania administracyjnego są załatwiane postanowieniem, na które nie służy zażalenie. Oznacza to, że jeżeli określona kwestia w postępowaniu administracyjnym jest załatwiona w drodze postanowienia, na które nie służy zażalenie, to rozstrzygnięcie dotyczące tej kwestii nie jest poddane kontroli sądów administracyjnych, także wtedy, gdy strona wniesie niedopuszczalne zażalenie i organ wyższego stopnia wyda w tym przedmiocie postanowienie (patrz np. wyroki NSA z dnia 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2183/13 i 27 października 2017 r. sygn. akt II OSK 340/16, dostępne jw.).

Błędne pouczenie strony przez organ I instancji o możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 21 czerwca 2024 r. o niewyrażeniu zgony na przeprowadzenie mediacji, jak też wadliwe pouczenie w postanowieniu organu II instancji z dnia 22 grudnia 2025 r. o prawie wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie może "wykreować" środka zaskarżenia, którego ustawa w tym wypadku nie przewiduje. Uprawnienia i gwarancje procesowe stron postępowania wynikają bowiem z przepisów prawa i nie mogą być modyfikowane przez wadliwe pouczenia organów. Nie budzi wątpliwości, że błędne pouczenie przez organ administracji o możliwości wniesienia zażalenia do organu wyższego stopnia lub skargi do sądu administracyjnego nie tworzy dla stron postępowania takiego uprawnienia, które w istocie na danym etapie postępowania nie przysługuje.

Przepisy art. 3 § 2-3 p.p.s.a. wyznaczają zakres właściwości sądów administracyjnych, które sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej. Katalog zawarty w art. 3 § 2 powołanej ustawy jest katalogiem zamkniętym, zaś odesłanie do przepisów szczególnych zamieszczone w § 3 tejże ustawy ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy przepisy te w sposób wyraźny wskazują, że dla rozpoznania sprawy właściwym będzie sąd administracyjny.

Konsekwencją wyłączenia prawa wniesienia zażalenia na postanowienie w przedmiocie mediacji (odmowy wyrażenia zgody na przeprowadzenie mediacji, odmowy skierowania sprawy do mediacji), jak też odrębnego zaskarżenia czynności podejmowanych w przedmiocie mediacji, jest niedopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na wszelkie akty i czynności podjęte w przedmiocie mediacji, w tym również na wydane w tym przedmiocie postanowienie organu wyższego stopnia, gdy strona wniesie niedopuszczalne zażalenie (por. przywołany wcześniej wyrok NSA o sygn. akt II OSK 2183/13).

Mając wszystko powyższe na uwadze, skargę należało na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odrzucić jako niedopuszczalną, bo wniesioną w sprawie nienależącej do właściwości sądu administracyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.) orzekł, jak w pkt 1 sentencji.

O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł Sąd orzekł z urzędu na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 p.p.s.a. w pkt 2 sentencji.