Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 25 listopada 2009 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2009 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 października 2009 roku, sygn. akt II SAB/Lu 60/09 o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.W. na bezczynność Wójta Gminy Niemce w przedmiocie nierozpatrzenia wniosku w sprawie świadczeń z pomocy społecznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 3 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę Z.W. na bezczynność Wójta Gminy Niemce w przedmiocie nierozpatrzenia wniosku z dnia 4 maja 2005 r. dotyczącego przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Jednocześnie postanowieniem z tego samego dnia Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi.

Postanowienie to zostało przez stronę zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 15 października 2009 r. (I OZ 960/09) uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał wniosek o przyznanie prawa pomocy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji nie mógł bez głębszej analizy sprawy jednoznacznie uznać, że nastąpiła oczywista bezzasadność skargi, dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie powinien ocenić wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w świetle przesłanek z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd pierwszej instancji był zobowiązany do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy.

Postanowieniem z dnia 23 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie umorzył postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że uprawnienie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przysługuje stronie na każdym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, a także przed jego wszczęciem. Nie ma natomiast możliwości złożenia tego rodzaju wniosku po zakończeniu postępowania sądowego. W sytuacji, kiedy nie toczy się żadne postępowanie sądowoadministracyjne z udziałem wnioskodawcy, wniosek o przyznanie prawa pomocy traktować należy jako bezprzedmiotowy. Brak jest bowiem toczącego się postępowania, w którym z prawa pomocy strona mogłaby efektywnie skorzystać. W ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie zrodziła się właśnie taka sytuacja. Postępowanie ze skargi Z.W. już się prawomocnie zakończyło. Od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 września 2009 r. o odrzuceniu skargi nie została wniesiona skarga kasacyjna. Nie istnieje zatem sprawa sądowoadministracyjna, w której strona miałaby możliwość skorzystania z prawa pomocy.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący. Wskazał, że do uprawomocnienia się orzeczenia doszło z winy Sądu I instancji, a zatem z naruszeniem prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Odpowiednie stosowanie przepisów uzasadnia pominięcie jedynie tych postanowień ustawy regulującej postępowanie kasacyjne, których stosowanie byłoby bezprzedmiotowe z uwagi na cel i funkcję postępowania zażaleniowego albo wprost sprzeczne z przepisami regulującymi to postępowanie.

W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw, by w postępowaniu zażaleniowym odmówić odpowiedniego stosowania reguły, zgodnie z którą sąd, któremu sprawę przekazano na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej, rozpoznał sprawę w innym składzie (art. 185 § 2 ustawy). Postanowienia ustawy dotyczące postępowania zażaleniowego nie zawierają bowiem odmiennej regulacji, ani też nie pozwalają wyprowadzić wniosku o bezprzedmiotowości powołanych przepisów o skardze kasacyjnej.

Zasada zawarta w art. 185 § 2 ustawy, że w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie, podlega zatem na podstawie art. 197 § 2 ustawy pełnemu stosowaniu w postępowaniu zażaleniowym. Tymczasem w niniejszej sprawie, postanowieniem z dnia 15 października 2009 r. (I OZ 960/09) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Sądu I instancji z dnia 3 września 2009 roku i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd I instancji ponownie rozpoznał sprawę w tym samym składzie i wydał w dniu 23 października 2009 r. postanowienie zaskarżone niniejszym zażaleniem.

Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu także z innego jeszcze względu. Stosownie do treści art. 190 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie ulega wątpliwości, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 15 października 2009 r. (I OZ 960/09) dokonując wykładni art. 247 ustawy doszedł do przekonania, że nie mógł on mieć w niniejszej sprawie zastosowania i zobowiązał jednocześnie Sąd I instancji do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem Sąd I instancji zaniechał rozpoznania wniosku, stwierdzając, że prawomocne zakończenie postępowania sądowego skutkować musi umorzeniem postępowania w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie jednak Sąd I instancji całkowicie zignorował fakt, że wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył wraz ze skargą, a zatem jeszcze przed wydaniem postanowienia o jej odrzuceniu. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zgadza się z poglądem, zgodnie z którym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego stanowi przesłankę do umorzenia postępowania w tym zakresie, jednakże w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca.

Do uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu skargi doszło na skutek błędnego rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, które zostało następnie uchylone wskazanym wyżej postanowieniem z dnia 15 października 2009 roku. Błędnie Sąd I instancji podkreśla, że skarżący nie wniósł w sprawie skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi, skoro skarżący nie był uprawniony do samodzielnego jej sporządzenia, ubiegając się jednocześnie o przyznanie prawa pomocy - jak należy domniemywać w zakresie ustanowienia pełnomocnika, bowiem sprawa objęta skargą wolna jest kosztów sądowych. Nie przesądzając w żaden sposób kwestii zasadności wniosku Z.W. o przyznanie prawa pomocy, zauważyć należy, że ewentualne przyznanie skarżącemu profesjonalnego pełnomocnika umożliwi mu podjęcie środków prawnych zmierzających do zakwestionowania postanowienia z dnia 3 września 2009 roku o odrzuceniu skargi. Tymczasem wydając postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy Sąd I instancji naraził się na zarzut ograniczania skarżącemu możliwości skorzystania z drogi sądowej do dochodzenia swoich praw.

Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.