Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie NSA Marian Wolanin NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu p. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem p. a powiatem s. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – H.M. – umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat s. jako właściwy w sprawie.

Pismem z 17 października 2025 r. Starosta P., występujący w imieniu powiatu p., wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego, o wskazanie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków przeznaczonych na opiekę i wychowanie dziecka H.M. (dalej jako "zainteresowany") umieszczonego w rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że właściwym w sprawie jest powiat s. z uwagi na zamieszkiwanie na jego terenie matki zainteresowanego przed umieszczeniem go w rodzinnej pieczy zastępczej, niezależnie od miejsca przebywania przed oddaniem małoletniego do dziadków oraz miejsca zamieszkiwania w 2009 roku.

W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie – działający w imieniu powiatu s. – podniósł, że właściwym do rozpoznania sprawy o ponoszenie kosztów umieszczenia zainteresowanego w rodzinie zastępczej jest powiat p., a to z uwagi na miejsce zamieszkania małoletniego u dziadków, przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej oraz uczęszczanie przez niego do Szkoły Podstawowej im. [...] w B., a tym samym koncentracji centrum życiowego w B.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba podmioty uważają się za niewłaściwe w sprawie.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "u.p.z."), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).

Stosownie do art. 191 ust. 16 u.p.z. w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy k.p.a. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 u.p.z. w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 27 lutego 2025 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Grodzisku Wielkopolskim, sygn. akt III Nsm 133/24.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm. dalej: "k.c."). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. składają się zatem łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, zaś jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.).

Przed umieszczeniem zainteresowanego w pieczy zastępczej postanowieniem z 25 kwietnia 2014 roku, sygn. akt III Nsm 668/13 powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad zainteresowanym matce N.R., ograniczając władzę rodzicielską ojca oraz ustalając miejsce pobytu małoletniego przy matce. Miejsce zamieszkania małoletniego stanowiło zatem miejsce zamieszkania matki.

Z akt sprawy wynika, że po opuszczeniu Domu Dziecka nr 2 w S. matka dziecka udała się pod adres: [...] (k. 34). Z kolei pismem z 16 kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy w Grodzisku Wielkopolskim poinformował, że matka zainteresowanego zamieszkuje pod adresem: [...] (k. 27). W akta sprawy brak jest jakichkolwiek informacji, kiedy matka dziecka zmieniała miejsce zamieszkania i gdzie zamieszkiwała przed umieszczeniem małoletniego w pieczy zastępczej. Z kolei zaświadczenie z 13 czerwca 2025 r. stanowi, że zainteresowany jest w roku szkolnym 2024/2025 uczniem klasy [...] Szkoły Podstawowej, im. [...] w B.. Został przyjęty 1 września 2020 r., a naukę programowo ukończy w 2028 roku. Ponadto z rejestru mieszkańców wynika, że stałym adresem małoletniego jest: S. ul. [...] (informacja z 8 kwietnia 2025 r. – k. 20).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie akt sprawy nie da się ustalić miejsca zamieszkania małoletniego bezpośrednio przed dniem 27 lutego 2025 r. Art. 191 ust. 1 u.p.z. nie znajduje zatem zastosowania. Przy czym zauważyć należy, że w sprawie tej nie ma znaczenia, że małoletni zamieszkiwał wraz z babcią i jej mężem, bowiem miejscem zamieszkania dziecka, które nie uzyskało jeszcze pełnoletniości jest każdorazowe miejsce zamieszkania rodzica (art. 26 § 1 k.c.).

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny i trudności w ustaleniu rzeczywistego i ostatniego miejsca zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie art. 191 ust. 2 u.p.z., zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Z rejestru udostępnienia danych jednostkowych z PESEL wynika, iż małoletni zameldowany na pobyt stały jest w S., ul. [...] od 29 maja 2020 r. Zgodnie z art. 191 ust. 2 u.p.z. powiatem właściwym w sprawie będzie zatem powiat s.

Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.