III SA/Wa 1169/05 - Wyrok

Data orzeczenia	2005-11-23	
Data wpływu	2005-05-10	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Małgorzata Jarecka /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6539 Inne o symbolu podstawowym 653	
Skarżony organ	Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS	
Treść wyniku	Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2005 r. sprawy ze skargi I. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Decyzją z [...] stycznia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił I. L. umorzenia należności z tytułu składek: na ubezpieczenie społeczne: za okres od kwietnia do lipca i od września do października 2001 r., a także za okres

od czerwca 2002 r. do września 2004 r.; na ubezpieczenie zdrowotne: za okres

od kwietnia do października 2001 oraz od czerwca do sierpnia 2002 r. a także za okres od listopada 2002 r. do września 2004 r.; na Fundusz Pracy: za okres od stycznia

do lipca i od września do października 2001 r. a także za okres od listopada 2002 r.

do września 2004 r., powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w dniu 18 października 2004 r. wpłynął do organu wniosek I. L. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek, z uwagi na bardzo trudną sytuacje finansową. Organ zauważył, iż okoliczność ta nie stanowi przesłanki do umorzenia należności, zgodnie z przepisami powołanej ustawy. Ponadto wskazał, iż zadłużenie za 2001 r. objęte zostało egzekucją administracyjną a pozostałe należności nie były dochodzone w tym trybie. W związku z powyższym, nie zachodzą przesłanki kwalifikujące powyższe należności jako nieściągalne. Ponadto, zdaniem organu, nie wykazano innych okoliczności niezbędnych do umorzenia należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, iż jego sytuacja finansowa jest trudna, jednakże stara się regulować należne składki. Podniósł ponadto, iż obecnie samotnie wychowuje 14-miesięcznego syna, z uwagi na chorobę psychiczną matki dziecka. Podniósł, iż nie ma żadnych nieruchomości, ani ruchomości, w związku z czym nie jest w stanie spłacić zaległości.

Decyzją z [...] marca 2005 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego - dalej powoływanej jako K.p.a., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Rozpatrując ponownie sprawę organ wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 powołanej ustawy, kwalifikujące powyższe należności jako nieściągalne. Nie wykazane zostały również inne okoliczności uzasadniające umorzenie. Organ podkreślił, iż we wniosku skierowanym do Sądu Rejonowego o powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej nad synem, skarżący wykazał, iż osiąga przyzwoite dochody, które umożliwiają wynajem 70-metrowego mieszkania oraz opiekunki do dziecka.

W skardze z 22 marca 2005 r. pełnomocnik I. L. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniosła, iż skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek

na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365).

Ponadto zarzuciła, iż w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono wszystkich okoliczności i nie zebrano wyczerpującego materiału dowodowego.

We wniesionej skardze bardzo szczegółowo opisano trudną sytuację życiową i majątkową skarżącego. Przywołano również orzecznictwo NSA, z którego wynika, iż uznaniowy charakter decyzji, nie oznacza dowolności przy rozstrzyganiu.

Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 oraz 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako p.p.s.a. ) - zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a., jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. K.p.a., instancyjnej zaś - art. 127 K.p.a. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność.

Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. 1 pkt. 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.

Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, normodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Tak jak nie ma wątpliwości, co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji, tak w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji - zdaniem Sądu - doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów.

Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje.

Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona była prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez drugą instancję. Zdaniem Sądu, ówcześnie obowiązujący art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Nie wskazywał natomiast jaki środek zaskarżenia był właściwy dla tych decyzji.

Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się także art. 15 oraz art. 127 wyżej powołanej ustawy. Z tych względów przyjąć należy, iż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest dwuinstancyjne. Odwołanie od decyzji Zakładu przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z art. 127§ 2 K.p.a.

W świetle art. 17 K.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawujący nadzór nad działalnością danego organu. W myśl art. 66 ust. 2 u.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

A zatem, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej.

W niniejszej sprawie, na skutek błędnego pouczenia, odwołanie od decyzji ZUS rozstrzygnął organ niewłaściwy - Prezes ZUS.

Wskazać należy, iż ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150 poz. 1248) wprowadzono zmiany w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Nowa regulacja, co do trybu odwoławczego przewiduje, iż od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz orzekł o jej niewykonalności w całości.

O kosztach rozstrzygnięto natomiast w oparciu o art. 200, art. 205 § 2 powołanej ustawy w związku § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). W tym zakresie Sąd podzielił stanowisko wyrażane w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2005 r., sygn. akt I FZ 374/05, niepubl.; postanowienie NSA z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt II FZ 679/05, niepubl.), że w sprawach dotyczących umorzenia należności nie występuje wartość przedmiotu zaskarżenia. Dlatego też, nie ma możliwości zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego według stawek określonych w § 6 powołanego rozporządzenia.