Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 marca 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 297/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 14 marca 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 297/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego, odmówił Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż:

Stowarzyszenie [...] (zwane dalej "Stowarzyszeniem"), będąc uczestnikiem niniejszego postępowania, wniosło zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 12 stycznia 2016 r. odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Postanowieniem referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2016 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Sprzeciw od powyższego postanowienia wniosło Stowarzyszenie.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Wskazując na normę art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." oraz art. 260 tej ustawy (w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), Sąd wyjaśnił, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż przyznanie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy statutu, wybierając formę stowarzyszenia zwykłego nałożono na członków obowiązek uiszczania składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności Stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczania składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia bałyby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie, zdaniem Sądu, należałoby ocenić okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których cele te będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie.

Dalej Sąd wskazał na ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym w takich okolicznościach jak przedstawione w sprawie niniejszej, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych. Bowiem nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, Sąd odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy.

Zażalenie na ww. postanowienie z dnia 14 marca 2017 r. wniosło Stowarzyszenie domagając się:

- "uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości,

- uchylenia postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2016 r.

- sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej,

- zwolnienie w części z kosztów wpisu,

- ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Dla ustalenia, jakie przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powinny być podstawą rozstrzygnięcia, istotne jest, że w przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona w dniu 27 marca 2015 r. Oznacza to, że zgodnie z art. 2 w zw. z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wprowadzony do ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 260, regulujący nowy tryb postępowania w przedmiocie prawa pomocy, nie znajduje zastosowania w sprawie.

Przechodząc zatem do merytorycznej oceny zakwestionowanego postanowienia wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że warunkiem przyznania prawa pomocy ww. podmiotom jest wykazanie nie tylko, że nie posiadają one niezbędnych środków finansowych, ale również, że podjęły wszelkie konieczne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 1.04.2008 r. II OZ 266/08; postanowienie NSA z 28.05.2014 r. II FZ 693/14).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji co odmowy przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy należy uznać za trafne. Stowarzyszenie nie wykazało bowiem by spełniało warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rację ma Sąd pierwszej instancji, że przyznanie prawa pomocy w sytuacji braku egzekwowania przez Stowarzyszenie składek członkowskich od swoich członków prowadziłoby do sytuacji, w której działalność organizacji byłaby finansowana ze środków publicznych, podczas gdy Stowarzyszenie winno działać w oparciu o własne środki finansowe.

Trafności rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji nie podważa także argumentacja zażalenia, w tym twierdzenie Stowarzyszenia, że "składki członkowie są uiszczane, lecz sytuacja uległa pogorszeniu w 2017 r., albowiem liczba członków zmniejszyła się o 2 osoby w stosunku do roku 2016". Jak wskazało Stowarzyszenie w piśmie z dnia 21 marca 2016 r. składka członkowska jest dobrowolna, a wydatki i wpływy bilansują się. Nie wiadomo zatem na jakim poziomie te składki są uiszczane ani jakie wydatki ponosi organizacja oraz czy Stowarzyszenie egzekwuje od wszystkich swoich członków obowiązek systematycznego ich uiszczania. Wobec takich ogólnikowych informacji, jakich udzieliło Stowarzyszenie w tej sprawie, mimo wezwania skierowanego do Stowarzyszenia w trybie art. 255 p.p.s.a., trafnie Sąd pierwszej instancji odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy.

Na marginesie wskazać należy, że uwagi Stowarzyszenia co do niepełnego określenia przedmiotu postępowania sądowoadministracyjnego nie mają żadnego wpływu na wynik sprawy w zakresie prawa pomocy.

Z powyższych względów, na mocy art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.