Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 10 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi E.K-P. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OZ 391/25 z zażalenia E.K-P. na postanowienie Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 maja 2025 r. sygn. akt III SA/Łd 535/24 odrzucającego wniosek E.K-P. o uchylenie postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia: 27 lutego i 24 marca 2025 r. sygn. akt III SPP/Łd 30/25 oraz z dnia: 1 października 2024 r. i 4 listopada 2024 r. sygn. akt III SPP/Łd 126/24 w sprawie ze skargi E.K-P. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 336/10 oraz na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 535/24 ze skargi E.K-P. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 336/10 postanawia: odrzucić skargę na przewlekłość postępowania.

Postanowieniem z 31 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 535/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę E. K. (dalej: "skarżąca") o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 27 października 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 336/10. Postanowieniem z 9 września 2024 r. w takiej samej sygnaturze akt, tenże sąd odrzucił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie. Postanowieniem z 31 grudnia 2024 r. stwierdzono prawomocność postanowienia z 31 lipca 2024 r. – z dniem 31 października 2024 r. Postanowieniem z 8 maja 2025 r. w tej samej sygnaturze akt Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił wniosek skarżącej o uchylenie postanowień tego Sądu z 27 lutego i 24 marca 2025 r. sygn. akt III SPP/Łd 30/25 oraz z 1 października i 4 listopada 2024 r. sygn. akt III SPP/Łd 126/24.

Postanowieniem z 4 lipca 2025 r. sygn. akt I OZ 391/25 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 8 maja 2025 r.

Pismem nadanym w placówce pocztowej 9 września 2025 r. skarżąca złożyła skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 535/24 oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OZ 391/25.

W uzasadnieniu skargi zawarto rozbudowaną argumentację dotyczącą przede wszystkim niewłaściwych i przestępczych – w ocenie skarżącej – działań organów administracji publicznej I i II instancji oraz sądów administracyjnych w postępowaniach zainicjowanych przez skarżącą.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, wydanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi zalecenia podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności oraz przyznania na rzecz skarżącej od Skarbu Państwa kwoty 20 000 złotych. Ponadto skarżąca zażądała "wykonania niezwłocznie prawnego obowiązku wynikającego z art. 304 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 46, dalej: "kpk"), przez złożenie zawiadomienia do prokuratora (...) o popełnieniu przestępstw ściganych z urzędu przez funkcjonariuszy publicznych działających wspólnie i w porozumieniu w kryminalnym układzie prokuratorsko-sądowym o cechach zorganizowanej grupy przestępczej".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W przedstawionym stanie faktycznym skarga na przewlekłość postępowania podlega odrzuceniu.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r., poz. 1725 dalej: "ustawa"), skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu którego środek ten dotyczy nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Skarga na przewlekłość postępowania stanowi więc doraźną interwencję przeciwdziałającą niezasadnie przedłużającemu się postępowaniu sądowemu. Jest to zatem środek prawny egzekwujący rozpoznanie sprawy przez Sąd – jego funkcją jest przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego biegu (zob. np.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 21 lipca 2011 r., sygn. akt I OPP 50/11, 19 listopada 2021 r., sygn. akt I OPP 22/21, 24 marca 2022 r., sygn. akt I OPP 4/22, czy z 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OPP 18/22). Za cel skargi na przewlekłość postępowania uznać więc należy zapewnienie szybkiej reakcji na trwającą zwłokę w czynnościach sądu. Z powyższego wynika, że opisany wyżej środek zaskarżenia spełnia swoją rolę jedynie wtedy, gdy zostanie wniesiony w toku prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego, a więc do czasu jego prawomocnego zakończenia (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OPP 53/11, 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II FPP 3/13, 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OPP 6/21, czy z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt III OPP 32/22). Konkludując stwierdzić należy, że skarga na przewlekłość postępowania jest dopuszczalna jedynie w toku trwającego aktualnie postępowania w sprawie której dotyczy, wobec ukierunkowania jej na usunięcie stanu przewlekłości i spowodowanie wydania rozstrzygnięcia toczącej się sprawy. Za niedopuszczalne uznać zatem trzeba zarówno wniesienie skargi na przewlekłość postępowania po prawomocnym zakończeniu postępowania, jak również przed jego wszczęciem.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 535/24 zostało prawomocnie zakończone, wobec odrzucenia skargi o wznowienie postępowania a następnie zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania oraz stwierdzenia prawomocności tego postanowienia. W tej sytuacji skarga na przewlekłość postępowania w tej sprawie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Jak już bowiem wskazano wyżej, niedopuszczalne jest wniesienie tego rodzaju skargi po prawomocnym zakończeniu postępowania nią objętego. Nie ma przy tym znaczenia wskazywany przez skarżącą fakt, że postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania nie rozstrzyga merytorycznie o samej zasadności wznowienia tego postępowania. Dopuszczalność skargi na przewlekłość postępowania sądowego nie jest bowiem uzależniona od tego, czy postępowanie to zostało zakończone w sposób merytoryczny, czy też jedynie formalny. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, skarga taka musi być wniesiona "w toku postępowania w sprawie" – niewątpliwie zaś prawomocne postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania kończy postępowanie wznowieniowe – niezależnie od tego, czy nastąpiło to wyłącznie z powodów formalnych czy też merytorycznych. Tym samym skarga na przewlekłość postępowania sądowego wniesiona po uprawomocnieniu się postanowienia kończącego to postępowanie, co w sprawie nastąpiło 31 października 2024 r., nie jest wniesiona w jego toku, a zatem nie jest dopuszczalna.

Analogicznie przedstawia się sytuacja dotycząca postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OZ 391/25 – także to postępowanie zostało prawomocnie zakończone, albowiem postanowieniem z 4 lipca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej. Na powyższe postanowienie nie przysługiwał żaden środek zaskarżenia, a zatem zgodnie z art. 168 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) stało się ono prawomocne z dniem wydania. W tej sytuacji skarga na przewlekłość postępowania w tej sprawie także jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.

Jedynie ma marginesie można zauważyć, że okoliczności podnoszone w uzasadnieniu skargi nie mają żadnego znaczenia dla oceny przesłanek przewlekłości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ani Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przedmiot skargi na przewlekłość postępowania sądowego jest ściśle ograniczony, zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy obejmuje on wyłącznie ocenę prawidłowości i terminowości podejmowanych w sprawie czynności sądowych, zmierzających do rozpoznania sprawy, nie zaś wszystkich okoliczności związanych z tą sprawą. Skarga na przewlekłość postępowania nie jest natomiast środkiem kontroli merytorycznej, środkiem służącym do zwalczania stronniczości sędziów ani środkiem powołanym do ścigania przestępstw. Stąd też wskazywanie na wadliwość zapadłych w postępowaniu orzeczeń – a nawet ich ewentualna wadliwość – nie może stanowić o zasadności skargi na przewlekłość postępowania sądowego – orzeczenia takie mogą być bowiem kwestionowane wyłącznie w ramach przysługujących stronie zwyczajnych oraz nadzwyczajnych środków zaskarżenia – ich prawidłowość nie podlega natomiast ocenie w ramach rozpoznania skargi na przewlekłość, gdyż przedmiotem postępowania zainicjowanego taką skargą nie jest kontrola zapadłych w tej sprawie orzeczeń, a wyłącznie ocena tego, czy w sprawie wystąpiła nieuzasadniona zwłoka. Analogiczne uwagi dotyczą także domniemanej stronniczości sędziów orzekających w sprawie – okoliczność ta może podlegać ocenie w ramach przysługującego stronie wniosku o wyłączenie sędziego, czy też o przeprowadzenie badania niezawisłości i bezstronności sędziego – a nie skargi na przewlekłość postępowania sądowego.

Końcowo podnieść należy, że sądy administracyjne nie są instytucją uprawnioną do ścigania przestępstw, stąd też rozważanie czy określone zachowania wyczerpują znamiona czynu zabronionego z samego założenia wykracza poza zakres właściwości sądów administracyjnych i w ogóle nie może podlegać ocenie sądu administracyjnego w toku rozpoznania sprawy – a zatem nie może także mieć wpływu na ocenę przewlekłości postępowania. Całkowicie nieuzasadnione jest żądanie skarżącej co do zastosowania instytucji opisanej w art. 304 § 2 kpk. Zgodnie ze wskazanym przepisem "instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa". Po pierwsze, opisany powyżej obowiązek nie jest skorelowany z jakimkolwiek uprawnieniem osoby trzeciej do domagania się od instytucji zastosowania tego przepisu. Ponadto, powstanie obowiązku zawiadomienia uzależnione jest od spełnienia dwóch przesłanek: obiektywnej w postaci istnienia okoliczności wskazujących na popełnienie przestępstwa ściganego z urzędu oraz swoiście ujętej przesłanki "procesowej", tj. uzyskania przez instytucję państwową lub samorządową informacji dotyczących tych okoliczności w ramach prowadzonego urzędowego lub statutowego postępowania, a więc przesłanki objętej sformułowaniem dotyczącym "dowiedzenia się" przez tę instytucję, że zostało popełnione przestępstwo (zob. I. Palka [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Zagrodnik, Warszawa 2024, art. 304). Przy takiej konstrukcji oczywistym jest, że aby powyższy przepis mógł znaleźć zastosowanie, wiedzę o tym, że określone okoliczności wskazują na popełnienie przestępstwa ściganego z urzędu musi powziąć wymieniona instytucja, a nie osoba trzecia. W realiach rozpoznawanej sprawy to skarżąca wskazuje, że w toku rozpoznawania sprawy doszło do popełnienia przestępstwa, tej oceny natomiast sądy administracyjne nie podzieliły i nie podzielają. Nie może zatem budzić wątpliwości, że w takiej konfiguracji instytucja nie "dowiedziała się" w związku ze swoją działalnością, że zostało popełnione przestępstwo – albowiem to strona, a nie instytucja utrzymuje, że przestępstwo zostało popełnione. Jako niezrozumiałe jawi się w tym momencie żądanie strony, która domaga się od sądu administracyjnego zawiadomienia organów ścigania o popełnionym przestępstwie, które w ocenie tego sądu nie zostało popełnione. Instytucja opisana w art. 304 § 2 kpk nie służy wymuszaniu na instytucjach składania zawiadomień o przestępstwach, które wprawdzie w ocenie tych instytucji nie zostały popełnione, jednak zostały popełnione w ocenie innej osoby – i nie może być traktowana w taki sposób. W sytuacji gdy w ocenie strony przy rozpoznaniu jej sprawy doszło do popełnienia przestępstwa, uprawniona jest ona do złożenia zawiadomienia o jego popełnieniu do właściwej jednostki prokuratury lub policji, co jak warto zauważyć, w przypadku przestępstwa ściganego z urzędu stanowi ponadto społeczny obowiązek – stosownie do art. 304 § 1 kpk.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 2 ustawy w zw. z art. 178 i art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) odrzucił skargę na przewlekłość postępowania.