Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 143/20 w sprawie ze skargi [...] o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 899/17 oddalającym skargę [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. oddalić wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 143/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę [...] o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 899/17 oddalającym skargę [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego.

Sąd I instancji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 września 2017 r. I SA/Wa 899/17 oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego.

Od wyroku I SA/Wa 899/17 środek odwoławczy nie został wniesiony, zatem wyrok uzyskał walor prawomocności od dnia 7 października 2017 r.

Skargą z 30 grudnia 2019 r. [...], reprezentowani przez tego samego pełnomocnika, przez którego działali w sprawie I SA/Wa 899/17, wystąpili do Sądu o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem I SA/Wa 899/17. Skarżący wskazali, że skargę opierają na przesłance wymienionej w art. 271 pkt 2 ppsa, jako że ani ich pełnomocnik, ani oni, nie otrzymali zawiadomienia z 25 lipca 2017 r. o wyznaczonym w sprawie terminie rozprawy na dzień 6 września 2017 r., bo doręczona ich pełnomocnikowi 2 sierpnia 2017 r. przesyłka nie zawierała pisma przewodniego ani zawiadomienia o rozprawie. Również na kopercie nie ujawniono jakichkolwiek informacji o jej zawartości. Podali, że o wydanym wyroku pełnomocnik skarżących dowiedział się telefonicznie 5 listopada 2019 r., a następnie 22 listopada 2019 r. zapoznając się z aktami sprawy w siedzibie Sądu.

WSA wskazał, że skargę o wznowienie postępowania skarżący oparli na podstawie mającej umocowanie w art. 271 pkt 2 ppsa, podnosząc, że wskutek niedoręczenia ich pełnomocnikowi zawiadomienia o rozprawie zostali pozbawieni realnej możności działania. Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Zgodnie z art. 280 § 1 ppsa, Sąd na posiedzeniu niejawnym bada, czy twierdzenia skargi określane jako "podstawa wznowienia", w rzeczywistości taką podstawę stanowią. Jeżeli z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa wznowienia postępowania nie zachodzi, taka skarga, jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega odrzuceniu (postanowienia NSA z: 19.4.2005 r. GSK 1242/04; 17.4.2007 r. I FSK 607/06; postanowienie WSA w Warszawie z 26.4.2007 r. II SA/Wa 667/06, cbosa). Skarżący jako podstawę wznowienia wskazali art. 271 pkt 2 ppsa, wobec pozbawienia ich możności działania w sprawie wskutek niedoręczenia ich pełnomocnikowi zawiadomienia o rozprawie, którzy jak twierdzą, uzasadnia wznowienie postępowania. W ocenie Sądu I instancji, przedmiotowa skarga nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. Brakiem ustawowej podstawy wznowienia postępowania jest nie tylko sytuacja, gdy skarga w ogóle nie opiera się na jednej z podstaw wznowienia wskazanych w ustawie, ale również gdy powołana podstawa treściowo odpowiada powyższym przepisom, ale już tylko na podstawie oceny akt sprawy Sąd władny jest ocenić, że powołane przez stronę przesłanki nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia (postanowienia NSA z: 28.1.2010 r. I OSK 44/10; 14.5.2013 r. II OSK 1003/13, cbosa). Z treści skargi o wznowienie wynika, że skarżący upatrują podstawę wznowieniową w naruszeniu przepisów prawa pozbawiających ich możności działania z uwagi na niezawiadomienie ich pełnomocnika o terminie rozprawy. Przedstawiona w skardze argumentacja, że pełnomocnik skarżących nie otrzymał zawiadomienia o rozprawie, nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki – znajdującej się w sprawie I SA/Wa 899/17, k. 61 – wynika, że została ona prawidłowo doręczona adresatowi, co wynika z adnotacji doręczyciela placówki pocztowej. Powyżej miejsca, w którym pełnomocnik potwierdził odbiór przesyłki, w miejscu "Rodzaj przesyłki" i "Termin" znajduje się skrótowy opis jej zawartości, z którego wynika, że przesyłka zawierała "zawiadomienie o rozprawie 6.09.2017 g. 11.00 s. B". W chwili odbierania przesyłki pełnomocnik mógł bez trudu zweryfikować jej zawartość, tym bardziej, że będąc adwokatem - w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej - zobligowany jest do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Wypełnione prawidłowo potwierdzenie odbioru stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 kpc, potwierdzający fakt i datę doręczenia wskazanego pisma. W tym zakresie dokument urzędowy korzysta z domniemania zgodności z prawdą, zaś adresat przesyłki, który twierdzi, że nie doręczono mu pisma wymienionego na formularzu doręczenia i którego przyjęcie pokwitował, winien ten fakt udowodnić (postanowienie NSA z 16.1.2020 r. I OZ 1335/19, cbosa). Wnoszący skargę o wznowienie postępowania nie zdoła[li] podważyć okoliczności doręczenia [i]m zawiadomienia o rozprawie. Na poparcie swoich twierdzeń nie przedstawi[li] żadnych dowodów.

Sąd I instancji uznał, że skarga o wznowienie postępowania w istocie, mimo wskazania art. 271 pkt 2 ppsa, nie zawierała ustawowej podstawy wznowienia postępowania, co uzasadniało jej odrzucenie.

Na mocy art. 280 § 1 ppsa, WSA orzekł jak w sentencji postanowienia.

Skargę kasacyjną wywiedli [...], reprezentowani przez adw. B.T., którzy zaskarżyli w całości postanowienie z 20 kwietnia 2020 r., zarzucając postanowieniu naruszenie:

1. art. 124 § 1 pkt 1 ppsa przez niewydanie postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania mimo śmierci skarżącego R.W. dnia [...] lutego 2020 r. i wydanie zaskarżonego "wyroku" [winno być "postanowienia"], który z tego powodu należy uznać za wydany w warunkach nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § "1" pkt 2 ppsa, co stanowi samodzielną podstawę uchylenia zaskarżonego "wyroku" [winno być "postanowienia"];

2. art. 271 pkt 2 ppsa i art. 280 § 1 ppsa przez sprzeczne z przywołanymi przepisami przyjęcie, że złożona skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia, chociaż zawierała obszerny opis (wraz z uzasadnieniem) przepisów prawa, do naruszenia których doszło w związku z brakiem właściwego zawiadamiania o wyznaczonej w sprawie rozprawie, co skutkowało pozbawieniem skarżących możności działania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do błędnego przyjęcia, że wniesiona skarga nie została oparta na ustawowych przesłankach.

Wniesiono o: uchylenie zaskarżonego "wyroku" [winno być "postanowienia"] w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarżący kasacyjnie wnieśli o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Stosownie do art. 182 § 1 ppsa, skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 90 § 2 ppsa sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie stwierdził zasadności zastosowania powyższego rozwiązania, bo rozprawa nie przyczyniłaby się do pełniejszego wyjaśnienia sprawy ponad to, co wynika ze zgromadzonych dokumentów. Art. 90 § 2 ppsa wskazuje jedynie na kompetencję sądu administracyjnego, a decyzja o ewentualnym skierowaniu sprawy na rozprawę zależy zawsze od uznania sądu i ewentualne wnioski stron postępowania nie mają dla sądu charakteru wiążącego (B. Dauter w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 451, uw. 6).

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

Skarga o wznowienie postępowania została wywiedziona pismem z 30 grudnia 2019 r. Pismem z 6 kwietnia 2020 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, pełnomocnik skarżących kasacyjnie poinformował Sąd o śmierci R.W. dnia [...] lutego 2020 r. Wskazał przy tym, że nie posiada informacji na temat postępowania spadkowego i kręgu spadkobierców zmarłego (k. 27-28 akt IV SA/Wa 143/20).

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd I instancji był obowiązany zweryfikować, czy R.W. faktycznie zmarł (czyni prawdopodobnym ów fakt dołączony do skargi kasacyjnej wydruk zdjęcia odpisu skróconego aktu zgonu, z której wynika, że R.W. zmarł [...] lutego 2020 r.; k. 62 akt IV SA/Wa 143/20). Wydanie orzeczenia kończącego postępowanie skierowanego w stosunku do osoby zmarłej przesądza, że zaszła przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 2 ppsa.

Po śmierci strony Sąd zobowiązany jest zawiesić postępowanie do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo od dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku. W takich okolicznościach sąd może podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie jako następców prawnych zmarłej strony np. przez zwrócenie się z urzędu do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony w przypadku, gdy w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony (art. 128 § 2 ppsa; wyrok NSA z 11.3.2020 r. II FSK 892/18, Lex 3022483).

Z uwagi na nieważność postępowania przed Sądem I instancji, przedwczesne było odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.

Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego podlegał oddaleniu, gdyż art. 203 i 204 ppsa nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie (uchwała 7 Sędziów NSA z 4.2.2008 r. I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008/2/23).