Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 września 2024 r. sprzeciwu M. K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 lipca 2024 r., nr SKO/ŚR/4111/454/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję

Wnioskiem z 6 maja 2024 r. skarżąca M.K. (dalej: skarżąca) wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką L. W.

Decyzją Wójta Gminy B. z dnia 22 maja 2024 r. nr SR.4532.1.2024.KR, orzeczono o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotowy wniosek złożono na zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji wyjaśnił, że mimo, iż wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., to z uwagi na brzmienie art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, nie ma możliwości przyznania świadczenia. Wskazano, że zgodnie z powołanym art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, aby przyznać skarżącej świadczenie na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. musiałaby ona już przed tym dniem mieć przyznane świadczenie pielęgnacyjne, natomiast skarżąca wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła 6 maja 2024 r., a zatem po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, podając, że jest dla niej krzywdząca. Skarżąca wniosła o wyrównanie jej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od kwietnia 2022 r.

Decyzją z 8 lipca 2024 r., nr SKO.SR/4111/454/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 63 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym i podał, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Podkreślono natomiast, że złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2024 r. oraz chce uzyskać świadczenie pielęgnacyjne od kwietnia 2022 r. Dalej stwierdzono, że z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało z miesiącem złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności dla dziecka, tj. od kwietnia 2022 r.

Dalej stwierdzono, że w sytuacji, gdy matka dziecka złożyła wniosek w maju 2024 r. i zachowany został termin 3 miesięcy - licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zasadne będzie rozstrzyganie o przysługującym stronie prawie do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. z zastosowaniem zasady wskazanej w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. przyznanie stronie świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia. Przy czym, jeżeli w omawianej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne zostanie przyznane za okres przed 31 grudnia 2023 r., powinno zostać ustalone na tzw. starych zasadach. Natomiast od 1 stycznia 2024 r. winno być przyznane już w oparciu o nowe zasady.

Z tych też względów uznano, że decyzję organu I instancji wydano z naruszeniem normy art. 7 k.p.a., nakazującej dokładne wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela oraz art. 8, 77 i 80 k.p.a. co miało wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym, w ocenie Kolegium, konieczne jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na wyczerpujące ustalenie powyższych istotnych dla sprawy okoliczności, co uzasadnia uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Końcowo wskazano, że prowadząc ponowne postępowanie organ I instancji ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek dotyczących przyznania wnioskowanego świadczenia i po ich ocenie w świetle wyżej przedstawionych wskazań, wyda stosowne rozstrzygnięcie w sprawie.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W sprzeciwie podniosła, że jej zdaniem Kolegium powinno przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne na córkę na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. z wyrównaniem od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności córki, tj. od kwietnia 2022 r. gdyż było w posiadaniu wszystkich niezbędnych dokumentów do przyznania jej tego świadczenia, w szczególności dokumentów potwierdzających zachowanie terminu 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej organ I instancji nie ma już co wyjaśniać, a postępowanie organu II instancji prowadzi do niepotrzebnego przedłużania rozstrzygnięcia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl z kolei art. 3 § 2a p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

Instytucja sprzeciwu od decyzji kasacyjnej organu odwoławczego uregulowania została w przepisach art. 64 a - 64 e p.p.s.a. W myśl art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Postępowanie w przedmiocie sprzeciwu zostało znacznie uproszczone: organ administracji nie musi udzielać odpowiedzi na skargę (art. 64c § 4), w postępowaniu przed sądem nie biorą udziału uczestnicy, a jedynie strona skarżąca i organ, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 64b § 3), sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 64d § 1).

Stosownie do art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Z kolei w myśl art. 151a § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

W świetle powyższych przepisów kontrola sądowa w zakresie rozpoznania sprzeciwu polega na dokonaniu oceny, czy w okolicznościach danej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób wykorzystał możliwość wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezzasadnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Obowiązkiem sądu administracyjnego, który rozpoznaje sprzeciw od decyzji kasacyjnej jest ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy.

Zgodnie z treścią art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Użycie w art. 138 § 2 k.p.a. spójnika "a" oznacza, że samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą. W takim przypadku niezbędne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Sytuacja taka będzie miała miejsce, np. gdy w trakcie rozpoznawania sprawy niezbędne okaże się przeprowadzenie postępowania dowodowego w znacznym zakresie, a wątpliwości organu odwoławczego, co do stanu faktycznego sprawy nie będą możliwe do wyeliminowania w trybie art. 136 § 1 k.p.a., w myśl którego organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Dlatego też należy przyjąć, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w całości będzie niezbędne w sytuacji, gdyby wydanie decyzji merytorycznej naruszyło zasadę dwuinstancyjności, np. ze względu na konieczność przeprowadzenia dowodów mających charakter podstawowy i rozstrzygający w danej sprawie. Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przeprowadzenia określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność wydania decyzji kasacyjnej.

W literaturze prawniczej zgłaszano postulaty wstrzemięźliwego korzystania z decyzji kasacyjnych. Wskazywano, że przywiązywanie większej wagi do tego, aby zapewnić – stosując art. 138 § 2 k.p.a. – dwukrotne pełne i prawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego niż do szybkiego załatwienia sprawy, korygując na etapie rozpoznawania środka zaskarżenia dostrzeżony i możliwy do usunięcia błąd, bynajmniej nie chroni interesów stron. Brzmienie art. 136 k.p.a., zwłaszcza jeśli zestawić je z treścią przepisów art. 3 § 3 i art. 151a p.p.s.a., sprzyja bardziej rozważnemu korzystaniu z kompetencji kasacyjnych. Podkreśla się zasadność orzekania kasacyjnego w postępowaniu odwoławczym w granicach uzasadnionej potrzeby (Z. Kmieciak, Związki instytucji postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego – aspekt funkcjonalny, Przegląd Prawa Publicznego 2019, nr 1, s. 53-62).

Pomimo, że instytucja sprzeciwu ma charakter formalny i ograniczony, gdyż służy wyłącznie do zbadania prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy ustawowych przesłanek decyzji kasacyjnej określonych w art. 138 § 2 k.p.a., to jednak ocena ta nie może abstrahować od przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie, jako że to przepisy prawa materialnego z reguły determinują zakres postępowania wyjaśniającego (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1827/21).

Mając na uwadze powyższe uznać należy, że sprzeciw wniesiony od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 8 lipca 2024 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję naruszył bowiem przepis art. 138 § 2 k.p.a.

Jak przyjął organ odwoławczy, na podstawie przepisów przejściowych tj. art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy oświadczeniach rodzinnych zarówno w brzmieniu obowiązującym przed i po 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 obecnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje min. matce jeżeli sprawuje opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W tanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje min. matce jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że córka skarżącej (ur. 31 marzec 2021 r.) legitymuje się orzeczeniem uprawniającym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (k. 23-25 a.a.). Wiadomo, że wyrok sądu powszechnego z 26 marca 2024 r., sygn. akt IV U 158/22 uprawomocnił się 10 kwietnia 2024 r. (k. 25 a.a.), a wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności córki skarżącej został złożony 7 kwietnia 2022 r. (k. 23). Zgodnie z oświadczeniem skarżącej zaprzestała ona wykonywania pracy zarobkowej 19 września 2021 r., co potwierdza również świadectwo pracy skarżącej (k. 5 i k. 21 a.a.). Aktualnie skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej nie podejmuje ona zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem (k. 5 a.a.), a jej córka jest pod opieką następujących specjalistów: okulista, neurolog, psycholog, psychiatra, logopeda, lekarz rehabilitacji, dermatolog i genetyk (k. 4 a.a.). Ponadto z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że córka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z akt sprawy wynika też, że skarżąca sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem (k. 4 a.a.).

Przy tak ustalonym stanie faktycznym w odniesieniu do przepisów prawa materialnego, które organ uznał za mające zastosowanie w sprawie, organ odwoławczy dopatrzył się potrzeby dokładnego zbadania okoliczności faktycznych sprawy mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Jednakże w żadnym miejscu nie wskazał jakie okoliczności miał na uwadze.

Jednocześnie sam stwierdził, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. A nadto, że z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało z miesiącem złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności dla dziecka, tj. od kwietnia 2022 r.

Sąd zauważa też, że w sprawie nie został przeprowadzony wywiad środowiskowy jednak zgodnie z art. 4aa ustawy o świadczeniach rodzinnych, zarówno w stanie prawnym obowiązującym przed i po 1 stycznia 2024 r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, z późn. zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Z przepisu tego wynika, że wywiad środowiskowy może być przeprowadzany w przypadku gdy pojawią się wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ odwoławczy w decyzji objętej sprzeciwem nie wskazał na takie wątpliwości, a samo przeprowadzenie wywiadu nie jest obligatoryjne dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak było podstaw do zastosowania w kontrolowanym przypadku art. 138 § 2 k.p.a. Natomiast działając w poszanowaniu zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., organ II instancji, jeśli uzna za konieczne, może w trybie art. 136 k.p.a. przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie 151 a § 1 p.p.s.a.