Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. S., B. S. i P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2021 r., sygn. akt VII SAB/Wa 299/20 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi K. S., B. S. i P. S. na przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego postępowania w sprawie naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerów postanawia: uchylić zawarte w punkcie IV sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2021 r., sygn. akt VII SAB/Wa 299/20 postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego i w tym zakresie sprawę przekazać temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 15 stycznia 2021 r., uwzględnił skargę K. S., B. S. i P. S. na przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego postępowania w sprawie naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerów, stwierdzając, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia skargi K. S., B. S. i P. S. z dnia 29 marca 2019 r. na naruszenie przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia (pkt I sentencji wyroku) oraz że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt II sentencji wyroku). Sąd I instancji umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu (pkt III sentencji wyroku), a także orzekł o kosztach postępowania w ten sposób, że zasądził od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących K. S., B. S. i P. S. kwotę po 277 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt IV sentencji wyroku).

W motywach orzeczenia z punktu IV sentencji Sąd podał, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), że na zasądzoną na rzecz każdego ze skarżących kwotę kosztów postępowania składały się: wysokość wpisu od skarg (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) z zastosowaniem miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika przez dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia nakładu pracy oraz poniesione opłaty (17 zł).

K. S., B. S. i P. S., zażaleniem zaskarżyli wyroku Sądu I instancji w części, w zakresie jego punktu IV.

Postanowieniu zawartemu w powołanym punkcie sentencji wyroku zarzucono:

1. naruszenie prawa procesowego, to jest art. 206 p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, iż:

a) 1/3 wartości minimalnej stawki zastępstwa procesowego, określonej treścią rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, to jest 160,00 złotych brutto, 130,08 złotych netto, 105,37 złotych na rękę (przy założeniu ponoszenia zerowych kosztów stałych przez pełnomocnika) jest stawką odpowiednio wynagradzającą adwokata za czynność procesową przed Sądem Administracyjnym, w sytuacji gdy mocodawca nie ma możliwości znalezienia pełnomocnika, który obsłuży sprawę związaną z odpowiedzialnością oscylującą wokół wartości przedmiotu sporu w łącznej wysokości 5000,00 złotych za w/w wynagrodzeniem - co w efekcie prowadzi do pozbawienia strony postępowania prawa do sądu (wyrok stwierdzający przewlekłość stanowi prejudykat w kontekście dalszych roszczeń skarżących wobec organu);

b) łączna kwota 1.440,00 złotych brutto, 1.170,73 złotych netto (po odjęciu podatku VAT), 1.041,95 złotych (po odjęciu podatku dochodowego, przy założeniu ponoszenia zerowych kosztów stałych przez pełnomocnika) jest kwotą nadmierną, jako wynagrodzenie pełnomocnika obsługującego sprawę o łącznej wartości przedmiotu sporu w wysokości ponad 5.000,00 złotych;

c) nakład pracy pełnomocnika sprowadza się do jedynie do napisania w sytuacji, w której pełnomocnik:

i) ma obowiązek informowania swoich mocodawców o przebiegu postępowania, możliwych scenariuszach rozwoju sprawy oraz wynikach prowadzonego postępowania;

ii) ponosi odpowiedzialność majątkową za prawidłowy przebieg postępowania (wraz ze wzrostem liczby współuczestników formalnych rośnie odpowiedzialność pełnomocnika);

iii) ponosi koszty stałe związane z archiwizacją dokumentów (sprzęt biurowy, pracownicy, pomieszania biurowe, serwer itp.);

iv) ponosi koszty stałe związane z prowadzeniem działalności (składki ZUS, siedzibą, ubezpieczenie, media itp.);

v) skarżony wyrok stanowi prejudykat, umożliwiający dochodzenie roszczeń regresowych od Skarbu Państwa;

d) ilość postępowań o prowadzonych przez pełnomocnika o podobnym charakterze miałaby wpływ na wartość jego usług; powyższe w efekcie doprowadziło do przerzucenia ciężaru finansowego prowadzonego postępowania na stronę wygrywającą postępowanie.

Podnosząc te zarzuty skarżący wnieśli o zmianę treści skarżonego postanowienia, to jest poprzez zastąpienie jego dotychczasowego brzmienia, treścią:

1) zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących kwot po 597,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym po:

a) 480,00 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego;

b) 100,00 złotych- tytułem kosztu opłaty od skargi

c) 17,00 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Autor zażalenia wniósł ponadto o przedstawienie następujących pytań prawnych powiększonemu składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego:

a) Czy współuczestnikom formalnym, o jakich mowa w art. 202 § 1 p.p.s.a. w zw. z treścią art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a., reprezentowanym przez tego samego pełnomocnika procesowego, będącego adwokatem przysługuje zwrot kosztów w wysokości odpowiadającej pojedynczej stawce kosztów zastępstwa adwokackiego, określonej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie czy też w wysokości odpowiadającej iloczynowi stawki zastępstwa procesowego, o której wyżej mowa oraz ilości współuczestników formalnych?

b) Czy na gruncie przepisów Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym w szczególności art. 206 p.p.s.a., możliwe jest w przypadkach współuczestnictwa formalnego rozliczenie kosztów należnych współuczestnikowi przez obniżenie wynagrodzenia pełnomocnika procesowego- poniżej stawki minimalnej przewidzianej w przepisach wykonawczych?

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego w odpowiedzi na zażalenie, wniósł o jego oddalenie w całości i zasądzenie od skarżących kosztów postępowania zażaleniowego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie jednakże z przyczyn innych niż podniesiono w jego zarzutach i motywach uzasadnienia.

Jak wynika z uzasadnienia postanowienia o kosztach postępowania sądowego zawartego w punkcie IV wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 stycznia 2021 r., orzekając o tychże kosztach na rzecz skarżących Sąd I instancji, w zakresie niezbędnych kosztów poniesionych przez strony w związku z ich reprezentowaniem przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), zastosowała instytucję stosunkowego rozdzielenie kosztów postępowania (miarkowania kosztów), o której mowa w art. 206 p.p.s.a.

Zgodnie z treścią tego przepisu, sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Ustalenie czy w sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek", zostało pozostawione do uznania sądu. Sąd dokonuje analizy wszelkich mających znaczenie dla tej kwestii okoliczności sprawy i ocenia, czy występuje w niej "uzasadniony przypadek". W razie miarkowania kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie rozstrzygnięcia (por. postanowienia NSA: z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11; z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II GZ 1/21). Ponieważ art. 206 p.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 tej ustawy, to obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; art. 206, LEX/el).

Wskazania poza powyższym wymaga również, że w orzecznictwie zarysowała się pogląd, że wywiedzenie skarg i reprezentowanie strony w sprawach o tożsamym stanie faktycznym oraz objętych jednolitą regulacją prawną uzasadnia miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika, czyli dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2822/19).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Sąd I instancji uchybił wymogowi uzasadnienia przyczyn, którymi kierował się stosując w zakresie orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania sądowego regulację przewidzianą w powołanym art. 206 p.p.s.a.

Tak jak nie budzą wątpliwości składniki zasądzonej na rzecz każdego ze skarżących kwoty zwrotu kosztów postępowania sądowego dotyczące zwrotu uiszczonego od skargi wpisu (200 zł) oraz poniesionej opłaty od pełnomocnictwa (17 zł), tak w przypadku składowej zwracanych kosztów postępowania w postaci kosztów zastępstwa procesowego nie pozwalają w żadnej mierze na stwierdzenie, jakimi przesłankami kierował się Sąd miarkując wynagrodzenie pełnomocnika reprezentującego w toku niniejszej sprawy skarżący.

Uzasadnienie w tym zakresie sprowadziło się wyłącznie do wskazania przez Sąd I instancji, że " (...) koszty zastępstwa procesowego (480 zł) z zastosowaniem miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika przez dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia nakładu pracy (...)". Tak uzasadnione orzeczenie nie pozwala na odkodowanie przesłanek, które Sąd I instancji miał na względzie miarkując koszty zastępstwa procesowego, związane z nakładem pracy pełnomocnika, z kwoty 480 zł do kwoty 277 zł obejmującej również wpisu od skargi i poniesioną opłatę.

Powyższy brak precyzyjnego uzasadnienie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów, czyni koniecznym uchylenie postanowienia zawartego w punkcie IV sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2021 r.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd I instancji mieć będzie na uwadze poczynione powyżej uwagi odnośnie klarowności i precyzyjności motywów zastosowania miarkowania kosztów, o którym mowa w art. 206 p.p.s.a.

Odnosząc się do wniosku o przedstawienie powiększonemu składowi orzekającemu Naczelnego Sądu Administracyjnego pytań prawnych sformułowanych w zażaleniu, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Nie budzi bowiem wątpliwości współuczestnictwo formalne skarżących w niniejszej sprawie i konieczność zastosowania regulacji zawartej w art. 202 § 1 p.p.s.a. Nie budzi również wątpliwości NSA rozpoznającego niniejsze zażalenie możliwość zastosowania w okolicznościach tej sprawy art. 206 p.p.s.a. dotyczącego miarkowania kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.