Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w części decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 listopada 2018 r. nr [...]

Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], Prezydent Miasta [...], uchylił z dniem [...] listopada 2018 r. pkt 4, 9 i 11 decyzji [...] z dnia [...] września 2018 r. przyznającej zasiłek rodzinny na syna [...] na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na czwarte dziecko i odmówić dalszej realizacji świadczenia.

W uzasadnieniu wydanej decyzji, organ stwierdził, że decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] przyznano [...] (dalej: skarżącej), zasiłek rodzinny na dzieci [...], [...] na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] na dzieci oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na trzecie i czwarte dziecko.

Decyzją Starosty [...] w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., syn [...] został umieszczony w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...]. W dniu [...] września 2018 r., skarżąca przedłożyła organowi decyzję Zespołu Placówek Resocjalizacyjnych w [...] z dnia [...] września 2018 r., na podstawie której ustalono, że orzeczeniem Sądu została zwolniona od ponoszenia wydatków na wyżywienie nieletniego syna [...].

Organ wskazał, że zgodnie z przepisami ponoszenie odpłatności za pobyt w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym reguluje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania (Dz. U. poz. 1606). Przepisy rozporządzenia przewidują, w zakresie ponoszenia odpłatności pobytu, konieczność ponoszenia odpłatności za posiłki (§ 78 ust. 1 rozporządzenia). Z przepisu § 78 ust. 8 rozporządzenia wynika, że organ prowadzący może zwolnić rodziców z ponoszenia opłat za wyżywienie. Biorąc pod uwagę, że jedyną regulacją dotyczącą odpłatności za pobyt w młodzieżowym ośrodku wychowawczym jest regulacja dotycząca odpłatności za wyżywienie, to właśnie konieczność ponoszenia tejże odpłatności lub jej brak, w ocenie organu, jest podstawą do dokonania oceny czy placówka ta zapewnia czy też nie zapewnia bezpłatne utrzymanie.

Nadto, organ wskazał, że zgodnie z przepisem art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez rodzinę rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). W ocenie organu, małoletni przebywający w młodzieżowym ośrodku wychowawczym nie zamieszkują wspólnie z rodzicami, a więc nie są wychowywani przez rodziców.

Pismem z dnia [...] listopada 2018 r., skarżąca wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu odwołania, skarżąca wskazała, że Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...], do którego trafił [...], nie zapewnia nieodpłatnego pełnego utrzymania. Skarżąca wskazała, że nie musi opłacać już jego wyżywienia ani też płacić za nocleg, lecz właściwie chodzi tylko o to. Skarżąca zapewnia synowi odzież, na którą co jakiś czas musi ponieść wydatki, a poza tym nie można zapomnieć o bieliźnie, skarpetach czy koszulkach, które kupuje się częściej, nawet raz w miesiącu i środkach higieny osobistej. Do tego dochodzą koszty wysłania tego bądź podróży. Skarżąca wskazała też, że [...] nie przebywa tam cały czas - również decyzją sądu otrzymał pozwolenie na przepustki, w dni wolne od nauki szkolnej, raz w miesiącu. Po pierwsze, trzeba go przywieźć (a potem odwieźć), co łączy się z kosztami, a po drugie, kiedy w tym czasie jest w domu rodzinnym, to skarżąca ponosi koszty utrzymania. To jest dla niej oczywiste, w końcu jest matką, jednak przecież świadczenie wychowawcze 500 plus jest właśnie po to, by wspomóc rodziców. Jeśli chodzi o rodzinę skarżącej, niestety nie jest to pomoc, ale główne źródło utrzymania, ponieważ ani skarżąca, ani jej mąż nie pracują (skarżąca ze względów zdrowotnych, a mąż trzy miesiące temu stracił pracę). Nie posiadając 500 plus na [...], praktycznie nie mają jak zapewnić mu tych rzeczy, które potrzebuje.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, że z zaświadczenia Dyrektora Zespołu Placówek Resocjalizacyjnych w [...] dnia [...] października 2018 r. wynika, że syn skarżącej - [...] ur. [...] lutego 2005 r. jest wychowankiem Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego Nr [...] od dnia [...] listopada 2017 r. i w roku szkolnym [...] realizuje obowiązek szkolny w VI klasie szkoły Podstawowej Nr [...], do której został przyjęty na podstawie skierowania Starosty [...] z dnia [...] listopada 2017 r. W dniu [...] listopada 2017 r., sygn. akt: [...] Sąd Rejonowy w [...] postanowił o tymczasowym - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania - umieścić nieletniego [...] w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2018 r., sygn. akt: [...], orzeczono o zastosowaniu wobec nieletniego środków wychowawczych w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. Jednocześnie Sąd postanowił odstąpić od obciążania rodziców nieletniego odpłatnością za zastosowany środek wychowawczy i obciążyć nimi Skarb Państwa.

W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie należy zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że umieszczenie syna [...] w młodzieżowym ośrodku wychowawczym wyłącza możliwość przyznania świadczeń rodzinnych, bowiem to na tej instytucji spoczywa ciężar ich wychowania. Organy administracyjne nie mają żadnej możliwości przyznania, ale mają ustawowy obowiązek pozbawienia lub nie przyznania uprawnienia do zasiłku rodzinnego rodziców z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, w tym wypadku obowiązek pozbawienia skarżącej zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego w związku z umieszczeniem nieletniego syna [...] w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jaką jest Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...].

Skarżąca, pismem z dnia [...] stycznia 2019 r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję organu odwoławczego.

W uzasadnieniu wniesionej skargi, skarżąca wskazała, że kupuje synowi odzież oraz bieliznę, skarpety czy koszulki. Do tego dochodzą koszty wysłania tego bądź podróży, a także środki higieny osobistej. Skarżąca wskazała też, że [...] nie przebywa tam cały czas. Decyzją sądu otrzymał pozwolenie na przepustki, w dni wolne od nauki szkolnej, raz w miesiącu. Po pierwsze, trzeba go przywieźć (a potem odwieźć), co łączy się z kosztami, a po drugie, kiedy w tym czasie jest w domu rodzinnym, to skarżąca ponosi koszty utrzymania. To jest dla skarżącej oczywiste, w końcu jest matką, jednak przecież świadczenie wychowawcze 500 plus jest właśnie po to, by wspomóc rodziców. Jeśli chodzi o rodzinę skarżącej, niestety nie jest to pomoc, ale główne źródło utrzymania, ponieważ ani skarżąca ani jej mąż nie pracują (skarżąca ze względów zdrowotnych, a jaj mąż trzy miesiące temu stracił pracę). Nie posiadając 500 plus na [...], praktycznie nie mają jak zapewnić mu tych rzeczy, które potrzebuje.

W ocenie skarżącej, pozbawienie jej świadczeń jest niesprawiedliwe. Poza tym, jeśli jest dodatkową formą pomocy, to dlaczego zabrano świadczenie wychowawcze dopiero w momencie, kiedy musiała zacząć płacić za wyżywienie syna.

Skarżąca dodała też, że zasiłek rodzinny ma inną formę niż świadczenie wychowawcze, w jego przypadku można mówić o charakterze socjalnym.

Skarżąca wskazała, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło ponadto, że świadczenie wychowawcze jest przyznawane na rodzica, który faktycznie wychowuje dziecko, a skarżąca tego nie robi, skoro przebywa w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym. Kto w takim razie wychowuje jej syna? Jeśli Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy, to skarżąca jest skłonna zgodzić się na to, żeby to świadczenie - jak również pozostałe - szkło właśnie tam, do Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego, który dysponowałby tymi pieniędzmi w imieniu jej syna. To uznałaby za sprawiedliwe, ponieważ nie chodzi o te pieniądze, skarżąca nie chce ich dla siebie, ale dla syna.

Pismem z dnia [...] lutego 2019 r., złożonym w odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność pozbawienia skarżącej zasiłku rodzinnego na syna [...] i dodatku do tego zasiłku, poprzez uchylenie wydanej wcześniej w tym przedmiocie decyzji, z powodu umieszczenia syna w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym.

Sporne świadczenie zostało skarżącej przyznane na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy, zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka.

Z poczynionych przez organ ustaleń wynika, że decyzją Starosty [...] w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., syn [...] został umieszczony w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...]. W ocenie organu, zasadnym jest więc uchylenie uprzednio wydanej decyzji przyznającej skarżącej zasiłek i dodatek z uwagi na zaistnienie przesłanki, która powoduje, że świadczenie nie przysługuje. Zgodnie bowiem z art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie to dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Jak natomiast wskazano w § 78 ust. 10 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania (Dz. U. poz. 1606), podmioty sprawujące instytucjonalną pieczę zastępczą nad wychowankiem zapewniają wychowankowi podczas pobytu w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, młodzieżowym ośrodku socjoterapii, specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, specjalnym ośrodku wychowawczym i ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym pokrycie kosztów wyżywienia, o których mowa w ust. 1, oraz zaopatrzenia wychowanka w odzież, obuwie, środki czystości i środki higieny osobistej oraz leki, okulary, podręczniki i pomoce szkolne, a także kieszonkowe.

Z ustaleń organu wynika, że skarżąca uzyskała decyzję Zespołu Placówek Resocjalizacyjnych w [...] z dnia [...] września 2018 r., na podstawie której ustalono, że orzeczeniem Sądu została zwolniona od ponoszenia wydatków na wyżywienie nieletniego syna [...]. Bezspornym w sprawie jest również to, że skarżącej nie obciążają koszty noclegu syna.

Skarżąca jednak, zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wniesionej do Sądu, kwestionuje, by Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy był instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie. Skarżąca podkreśla bowiem, że obciąża ją konieczność zakupu ubrań, środków higieny czy utrzymania dziecka w czasie przepustek.

Organy, w toku prowadzonego postępowania nie zbadały jednak szczegółowo zasadności argumentów podnoszonych przez skarżącą. Zwrócić bowiem należy uwagę, że koszty utrzymania nie sprowadzają się wyłącznie do wyżywienia i noclegu. Pod pojęciem "pełne utrzymanie" mieści się zaspokojenie wszystkich uzasadnionych podstawowych potrzeb życiowych osoby uprawnionej, nie tylko w zakresie wyżywienia, mieszkania, opieki, ale także innych potrzeb, choćby na minimalnym poziomie. Do takich potrzeb niewątpliwie należy także zapewnienie stosownego do pór roku ubrania, obuwia, środków czystości, przyborów szkolnych, a także dojazdów. Na pełne koszty utrzymania danej osoby (dziecka) składają się nie tylko koszty związane z pobytem w placówce (...) (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt: II SA/Bd 757/13, LEX nr 1440551, por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt: II SA/Bd 106/09, LEX nr 543556). Zauważyć należy, że niemal wszystkie dodatkowe koszty utrzymania syna, jakie wymieniła skarżąca, Ośrodek winien mu zapewniać, zgodnie z § 78 ust. 10 ww. Rozporządzenia. Skoro jednak skarżąca powyższemu przeczy, organ winien podjąć czynności, celem ustalenia sytuacji faktycznej. Należy także zwrócić organowi uwagę, na wystawione przez Ośrodek zaświadczenie (załączone do odwołania), z którego wprost wynika, że placówka, w której przebywa syn skarżącej nie zapewnia całodobowego bezpłatnego utrzymania.

Organ, ponownie rozpoznając sprawę, powinien więc dokonać ustaleń i oceny czy ośrodek, w którym przebywa dziecko skarżącej zapewnia pokrywanie w tym zakresie kosztów jego utrzymania, czy przeniesienie obowiązku pokrywania tych kosztów na rodziców dziecka wynika wyłącznie z ich woli. Organ winien także ustalić, kto ponosi koszty utrzymania syna skarżącej, w czasie kiedy przebywa poza Ośrodkiem. Dokonując w sprawie ustaleń, organ powinien wziąć pod uwagę treść zaświadczenia wystawionego przez Ośrodek, stwierdzającego, że nie zapewnia on całodobowego utrzymania.

Pominięcie ww. kwestii i ich wpływu na ocenę zaistnienia negatywnej przesłanki przysługiwania skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem narusza dyspozycję art. 7, art. 77 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Powyższe uchybienia uzasadniają uchylenie wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).