II SA/Go 260/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-06-27	
Data wpływu	2024-05-27	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.	
Sędziowie	Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Jaśkiewicz
Krzysztof Rogalski	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200, art. 205 § 2; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 nr 0 poz 390; art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ust. 2b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a, art. 25 ust. 1; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 nr 0 poz 775; art. 7 -9 , art. 77 § 1 , art. 80; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 nr 0 poz 1964; § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c; Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi F. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty świadczenia pielęgnacyjnego nienależnie pobranego i zobowiązania do jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] r., nr[...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej F. A. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Wójt Gminy [...] (dalej Wójt, organ I instancji), powołując się na art. 2, art. 3 pkt 11 i 24 lit. d, art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 30 ust. 8, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023, poz. 390 ze zm.; dalej jako u.ś.r.), art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) w zw. z ustawą z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1051 – u.r.ś.u.), art. 104, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako k.p.a.) orzekł, że:

1. świadczenie pielęgnacyjne przyznane F. A. decyzją nr [...] z dnia [...] r. pobrane w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. uznaje za świadczenie nienależnie pobrane;

2. nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego do dnia spłaty, tj. proporcjonalnie od dnia [...] r. do dnia spłaty;

3. zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, określonego

w pkt 2 należy dokonać poprzez wpłatę na rachunek bankowy Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

W uzasadnieniu Wójt podał, że we [...] r. strona złożyła do wniosek o wydanie zaświadczenia do programu "Czyste powietrze", dokumentując swoją sytuację dochodową, a w dniu [...] r. strona dostarczyła kopie decyzji ZUS przyznających stronie dodatkowe świadczenia roczne tzn. 13-tą i 14-tą emeryturę. W decyzji ZUS z dnia [...] r. widnieje zapis, z którego wynika, że strona jest uprawniona do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w kwocie [...] zł miesięcznie. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w u.r.ś.u. Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, że od dnia [...] r. pobrane przez stronę świadczenie pielęgnacyjne jest pobrane nienależnie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła F. A., która zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 30 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca została pouczona przez organ o braku prawa pobierania świadczenia pielęgnacyjnego równocześnie z rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 30 ust. 2 pkt. 2 u.ś.r. polegające na zastosowaniu przepisu mimo, że organ nie poczynił ustaleń

w zakresie złożenia fałszywych zeznań lub dokumentów przez skarżącą, jak

i w zakresie świadomego wprowadzenia w błąd organu przez skarżącą;

3. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na nie zawarciu w uzasadnieniu decyzji sposobu obliczenia świadczenia nienależnego za okres wskazany w decyzji, nie przytoczeniu dowodów na których oparto decyzję oraz niedokonaniu oceny tych dowodów.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów strona wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium, SKO, organ II instancji, organ odwoławczy), powołując się na art. 25 ust 1, art. 30 ust. 2 pkt 1, ust 2b u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 5 pkt 1lit.a i art. 30 ust. 1-2 u.ś.r. oraz art. 4 u.r.ś.u. oraz przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie podało, że organ I instancji w wyżej wskazanych decyzjach (przyznającej świadczenie pielęgnacyjne oraz aktualizujących wysokość świadczenia pielęgnacyjnego) wskazywał treść art. 25 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. W ocenie Kolegium dla oceny, czy świadczenie było nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. znaczenie ma nie tylko fakt zaistnienia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia lub jego wysokość, ale także to, kiedy strona się o tych okolicznościach dowiedziała, ponieważ dopiero wtedy była w stanie zrealizować obowiązek powiadomienia organu o tych okolicznościach. Zdaniem organu odwoławczego istotnym elementem tej regulacji jest wymóg pouczenia o "braku prawa do ich pobierania", które powinno być tego rodzaju, aby strona miała możliwość takiego ukształtowania swojej sytuacji, aby nie narazić się na konieczność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Z przedmiotową powinnością organu ustawodawca ściśle wiąże obowiązek świadczeniobiorcy zawiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Kolegium oświadczyło, że jest bezsporne, iż to na wniosek strony, zgodnie

z u.r.ś.u., zostało jej przyznane to świadczenie. Zatem strona miała świadomość, że

z chwilą przyznania tego świadczenia uzyskała dodatkowy dochód, o którym bezzwłocznie powinna poinformować organ wypłacający świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Kolegium, wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu, nie trzeba legitymować się specjalną wiedzą, czy też wykształceniem, żeby zrozumieć pojęcie "uzyskania dochodu", o którym stanowi art. 25 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Kolegium poinformowanie organu wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne o uzyskaniu dochodu skutkowałoby sprawdzeniem przez ten organ, czy mieści się on w definicji dochodu czy też nie, i czy ewentualne jego uzyskania wywoła skutki prawne dla wypłacanego świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy gdyby strona poinformowała organ pierwszej instancji, że otrzymała rodzicielskie świadczenie uzupełniające, uzyskałaby informację o tym, że jego otrzymywanie skutkuje pozbawieniem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Kolegium pouczenia zawarte w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne i w decyzjach aktualizacyjnych jego wysokość były czytelne

i zrozumiałe, strona została skutecznie pouczona o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (art. 25 ust. 1 u.ś.r.).

Kolegium dokonało również sprawdzenia wyliczonej przez organ I instancji wysokości nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Kwota [...] zł jest wynikiem sumy wypłaconych świadczeń pielęgnacyjnych zgodnie z przepisami regulującymi wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w poszczególnych latach

w okresie od dnia 1 kwietnia 2019 r. do dnia 30 września 2023 r. I tak:

1. od [...] r. do [...] r. = [...] miesięcy x [...] zł miesięcznie = [...] zł;

2. od [...] r. do [...] r. = [...] miesięcy x [...] zł miesięcznie = [...] zł;

3. od [...] r. do [...] r. = [...] miesięcy x [...] zł miesięcznie = [...] zł;

4. od. [...] r. do [...] r. = [...] miesięcy x [...] zł miesięcznie = [...] zł;

5. od. [...] r. do [...] r. = [...] miesięcy x [...] zł miesięcznie = [...] zł;

Łącznie: [...] zł.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 30 ust. 2b u.ś.u.r. od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, iż decyzja nie została wydana na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Za nieuprawnione

i nieudowodnione organ odwoławczy uznał przeprowadzane rzekomo rozmowy telefonicznej przez pracownika organu ze stroną, w których miała zapewniać że wie, iż nie może pobierać innego świadczenia z ZUS, co mogłoby ewentualnie świadczyć o świadomym wprowadzeniu w błąd organu.

Skargę na decyzję Kolegium złożyła F. A., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, która zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach społecznych (prawidło powinno być u.ś.r.) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca została prawidłowo i skutecznie pouczona o okolicznościach wyłączających możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wejściu w życie art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 marca 2019 r. do 1 stycznia 2024 r. i jego treści;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 25 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt. 1 u.ś.r. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że obowiązek zawiadamiania o zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych uchyla obowiązek organu do skutecznego pouczenia

o okolicznościach mających wpływ na prawo do pobierania świadczeń przez skarżącą;

3. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 81a k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na nie przeprowadzeniu postępowania dowodowego w zakresie subiektywnego przekonania skarżącej o tym, że zaistniały przesłanki wyłączające możliwość poboru świadczenia pielęgnacyjnego i jej stosunku do tych okoliczności.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie

w zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu strona stwierdziła, że pouczenie o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r nastąpiło w decyzji z dnia [...] r. i sprowadziło się do odtworzenia treści przepisu. Podobnie w przypadku decyzji z dnia [...] r., [...] r., [...] r. W pozostałych decyzjach nie było zamieszczonego pouczenia o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. - w szczególności po [...] r. Po tym okresie wszakże zapadały decyzje w dniu [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. Organ I instancji nie poinformował ani nie pouczył skarżącej o zmianie przepisów prawa, która to nastąpiła w dniu 1 marca 2019 r., a która to przewidywała, że świadczenia pielęgnacyjnego nie można pobierać w przypadku ustalenia prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego - art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. (przepis w tym brzmieniu obowiązywał do 1 stycznia 2024 r., aktualnie można pobierać oba świadczenia równolegle). Wyłączenie to nie wynika z definicji dochodu, albowiem rodzicielskie świadczenie uzupełniające nie występowało jako źródło dochodu w art. 3 pkt. 1 u.ś.r., ani ówcześnie, ani aktualnie, przynajmniej nie było wymienione wprost. Powodem wyłączenia możliwości pobierania obu świadczeń nie było kryterium dochodowe czy zmiany w obrębie tego kryterium w związku z otrzymaniem dodatkowego świadczenia, a przepis art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r., który wyłączał taką możliwość wprost nie odnosząc się do dochodu. Dlatego w ocenie strony pouczenie o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie było skuteczne - to nie okoliczności dotyczące zmiany dochodu są podstawą ustalenia, że skarżąca pobrała nienależne świadczenie, a inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Skarżąca nie mogła wiedzieć, że taką okolicznością jest zmiana przepisów. Organ powinien skarżącą poinformować o każdej zmianie przepisów mającą wpływ na jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek ten wynika z art. 9 k.p.a.

Skarżąca podkreśliła, że brak jest konkretnej informacji w pouczeniu,

w oparciu o którą skarżąca winna wiedzieć, że nie jest możliwe pobieranie równocześnie świadczenia pielęgnacyjnego i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Samo pouczenie o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. jest nie wystarczające, bo nie odnosi się do istoty problemu niniejszej sprawy. Nawet gdyby przyjąć, że obowiązek informowania o zmianie w dochodzie czy innych okoliczności w jakiś sposób odnosi się do wprowadzenia art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. to pouczenie ma charakter blankietowy, przytacza ogólną treść przepisu, w którym mieszczą się wszystkie możliwe sytuacje. W ten sposób nakłada się na skarżącą nierealne obowiązki w zakresie znajomości ustawy, jej przepisów, bieżących zmian i wykładni przepisów.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Uzasadniając swoje stanowisko SKO podało, że realizacja przez organ administracji publicznej obowiązku informowania stron, o którym mowa w art. 9 k.p.a., polega jedynie na ogólnym ukierunkowaniu strony, co do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w jej sprawie. Przepis ten nie nakłada jednakże na organy administracji obowiązku udzielenia porad prawnych, czy też doradztwa. Nie jest także równoznaczny z obowiązkiem zawiadamiania strony o konsekwencjach niedostosowania się do konkretnych przepisów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowadministracyjnej przeprowadzonej w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawa

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst Dz.U. z 2024 r., poz. 935 - określanej dalej jako p.p.s.a.) była opisana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] uznającą świadczenie pielęgnacyjne przyznane skarżącej decyzją z [...] r. pobrane w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. w kwocie [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązującą do jego zwrotu.

Podstawę materialną powyższych decyzji stanowił art. 30 ust.1, ust. 2 pkt 1

i ust. 2b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisami osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust.1); za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1); od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 2b).

Przepis ten wymienia dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek to istnienie okoliczności, powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania.

O nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy można mówić wówczas, gdy mamy do czynienia z rzeczywistym skorzystaniem

z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje (por. wyroki NSA z 21 marca 2019 r. I OSK 3417/1818, z 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12, z 10 września 2019 r., I OSK 1139/19, 13 września 2017 r., I OSK 2814/16, z 27 lutego 2013 r. I OSK 1525/12).

W orzecznictwie przyjmuje się, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie pouczony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza więc formę pisemną,

z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a zatem nie wystarcza powołanie się na przepis prawa. Organy muszą zatem uwzględniać, kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa kierować je w sposób zrozumiały dla danego adresata. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom z art. 8 i art. 9 k.p.a. (por. wyroki NSA z 27 października 2010 r. , I OSK 981/10, z 1 kwietnia 2011 r., I OSK 2078/10). W orzecznictwie wskazuje się także, że u.ś.r. posługuje się pojęciem "świadczeń nienależnie pobranych". Obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. Określenie "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09, wyrok NSA

z 19 października 2021 r., I OSK 539/21) .

W kontrolowanej sprawie bezsporne było, iż skarżąca w okres od [...] r. do [...] r. pobierała rodzicielskie świadczenie uzupełniające, którego uzyskiwanie powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu nadanym przez art. 19 pkt 3 u.r.ś.u., który wszedł w życie z dniem 1 marca 2019 r. Oznacza to, iż wypłacane było skarżącej świadczenie pielęgnacyjne mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia.

Istota sporu sprowadzała się do oceny czy skarżąca była pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w zaistniałej sytuacji.

W zaskarżonej decyzji organy dokonały prawidłowej wykładni omawianego przepisu wywodząc z niego wskazane przez Sąd tezy, błędna jest jednak dokonana przez nie ocena okoliczności faktycznych sprawy, co skutkowało nieprawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Wadliwość działania organu polega na uznaniu, że w tej sprawie skarżąca mogła i powinna mieć świadomość, że wobec nabycia uprawnień do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego winna zrezygnować z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wbrew wywodom zawartym w treści zaskarżonej decyzji przedstawione skarżącej pouczenia nie mogą zostać uznane za prawidłowe i umożliwiające jej właściwe działanie. Przy czym – co niejednokrotnie podkreśla się w orzecznictwie - każda sprawa, z uwagi na jej specyfikę, okoliczności faktyczne i prawne winna być analizowana indywidualnie. Pouczenia, które spełnią swoją rolę w jednym przypadku nie muszą być wystarczające w innym, istotna jest zatem ocena okoliczności konkretnej sprawy, czego w postępowaniu organów administracji zabrakło. Odmienność rozważanej sprawy w ocenie Sądu wynika zaś, ze specyfiki

i okoliczności nabycia przez stronę uprawnienia do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Przesądza o tym charakter świadczenia, które mogło być przez stronę potraktowane jako uzupełniające, niezależne od innych świadczeń. Ponadto w dacie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej nie istniało rodzicielskie świadczenie uzupełniające. Zatem organ nie mógł pouczyć o kolizji tegoż świadczenia ze świadczeniem pielęgnacyjnym w decyzji przyznającej to świadczenie. Zgodnie z art. 1 ust. 2 u.r.ś.u. celem świadczenia jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci. W żadnym z dalszych zapisów tej ustawy wyjąwszy przepisy zmieniające, nie zawarto wskazania, że przyznanie tego świadczenia wyklucza nabycie, czy też posiadanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt ten, wobec bierności organu przyznającego świadczenie pielęgnacyjne mógł być przez skarżącą odczytany jako pozbawiony znaczenia dla jej sytuacji prawnej. Bierność tą Sąd upatruje w braku właściwej reakcji na dostosowanie pouczeń kierowanych do skarżącej do aktualnej sytuacji prawnej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca została pouczona m.in. o treści art. 17 u.ś.r. , w tym o brzmieniu ust. 5 tego przepisu, w dacie wypełniania wniosku

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co miało miejsce w [...] r. Tyle, że norma ta siłą rzeczy nie zawierała zapisu odnoszącego się do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zwarto już bardzo ogólne pouczenie o treści art. 25 ust. 1, 30 ust.1, 7, 8 u.ś.r., co w ówczesnych realiach było zasadne wobec szerokiego pouczenia zwartego w formularzu podpisywanego przez stronę wniosku. Tożsame pouczenia znalazły się w decyzjach zmieniających wysokość świadczenia: z [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., przy czym w trzech ostatnich dodatkowo pouczono o treści art. 23a ust. 1 u.ś.r. Decyzje zmieniające z [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r. nie zawierały już powyższych pouczeń, a jedynie pouczenie o sposobie i terminie ich zaskarżenia. Nie można tracić z pola widzenia faktu, że wydając cztery ostatnie decyzje organ administracji miał już wiedzę o wprowadzeniu nowej kategorii świadczeń, i jakkolwiek nie był właściwy w tych sprawach, to na mocy przepisów u.r.ś.u. zmieniono u.ś.r , co wpływało na zakres obowiązków wynikających z u.ś.r. Niewątpliwe zatem pouczenie zawarte w wyżej wymienionych decyzjach zmieniających powinno odwoływać się do nowych okoliczności prawnych. Brak reakcji organu na zmianę przepisów u.ś.r. i właściwych w tym zakresie pouczeń powoduje, że nie sposób uznać zasadności poglądu przyjętego w zaskarżonej decyzji o zrozumiałym i właściwym pouczeniu, co do obowiązku zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczenia.

Sąd nie podziela argumentacji organu, że pouczenie o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., w zakresie obowiązku poinformowania o zmianie wysokości dochodu było wystarczającym pouczeniem dla przypisania skarżącej świadomości, że świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest uzależnione od wysokości dochodu ani osoby jej pobierającej, ani też wymagającej pieczy. Wymagane jest jedynie od osoby, która chce uzyskać to świadczenie, aby zrezygnowała albo nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co nie jest tożsame z nieosiąganiem dochodu. Zakres przedmiotowy informacji, jakie powinny być przekazane organowi wypłacającemu świadczenie rodzinne jest determinowany przesłankami, od spełnienia których zależy przyznanie świadczenia rodzinnego (por. K. Małysa-Zielińska, Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2023 r., t. 6 do art. 25 ). Stąd też skarżąca obowiązana była – stosownie do art. 25 ust. 1 u.ś.r. - informować o "innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych", a jakie to są okoliczność organ powinien szczegółowo wyjaśnić skarżącej. M.in. przez pouczenie, o treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 marca 2019 r.

W świetle okoliczności faktycznych sprawy, wskazywane przez organ pouczenia nie dają podstaw do uznania, że skarżąca w sposób jasny, czytelny

i zrozumiały została poinformowana o okolicznościach mających wpływ na pobierane świadczenie. Wymogu tego nie spełniają ogólnikowe pouczenia odnoszące się do konieczności poinformowania o zmianie liczby członków rodziny, czy dochodu oraz innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia. Ta konstatacja,

w zestawieniu z opisanymi przez Sąd okolicznościami sprawy wyklucza przyjęcie, że znane jej były przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie, a w konsekwencji miała świadomość pobierania nienależnego świadczenia, a przynajmniej

w dotychczasowym postępowaniu organy tego nie dowiodły w sposób niebudzący wątpliwości.

W związku z powyższym Sąd uznał, iż organy w kontrolowanej sprawie dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy i dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Mając na uwadze opisane powyżej uchybienia, Sąd - na podstawie art. 145

§ 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą – stosownie do art. 153 p.p.s.a. - zobowiązane do uwzględnienia oceny prawnej oraz wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu.

Jako, że skarga została uwzględniona Sąd – na podstawie art. 200 i art. 205

§ 2 p.p.s.a. - zasądził od organu na rzecz skarżącej poniesione przez nią koszty postępowania, które sprowadzają się do wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 zł, ustalonego zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).