II SA/Ol 386/17 - Wyrok

Data orzeczenia	2017-06-20	
Data wpływu	2017-05-15	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie	
Sędziowie	Bogusław Jażdżyk
Marzenna Glabas /przewodniczący sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2016 nr 0 poz 930; art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39, art. 41 ust. 1; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.	
Uzasadnienie
W dniu 25 stycznia 2017 r. R. W. (dalej jako: "wnioskodawca" lub "skarżący") wystąpił do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o udzielenie pomocy społecznej na opłacenie faktury za energię elektryczną w wysokości 150,79 zł (za okres od 16 listopada 2016 r. do 13 stycznia 2017 r.) oraz gaz w kwocie 252,14 zł (za okres od 12 grudnia 2016 r. do 12 lutego 2017 r.).

W wyniku rozpatrzenia wniosku, po przeprowadzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego, decyzją z dnia "[...]’ r., Kierownik Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówił przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na opłacenie wnioskowanych rachunków. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1, 3 i 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U z 2016 r. poz. 930 ze zm., zwanej dalej: u.p.s.), w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 823).

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą niepełnosprawną. Osiąga miesięczny dochód w wysokości 638,84 zł, na który składa się zasiłek stały

w wysokości 604 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 34,84 zł. Dochód ten przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. Wnioskodawca uzyskuje też gorący posiłek w Środowiskowym Domu Pomocy Społecznej.

W listopadzie 2016 r. uzyskał zasiłek celowy specjalny na energię elektryczną w wysokości 634 zł, zaś w grudniu 2016 r. w wysokości 563,24 zł na energię elektryczną i gaz. Organ I instancji podał, że w styczniu 2017 r. przyznano wnioskodawcy specjalny zasiłek celowy na zakup pralki (w decyzji zapisano lodówki, lecz w drodze sprostowania omyłki pisarskiej skorygowano omyłkę) w wysokości 549 zł, następnie w lutym 300 zł, w marcu 300 zł. Nadto w miesiącach: styczniu, lutym i marcu 2017 r. wnioskodawca uzyskał zasiłki celowe specjalne w wysokości po 85 zł na dofinansowanie do czynszu i zakupu leków. Organ podniósł, że w grudniu 2016 r. na zasiłki specjalne wydano kwotę 54.578,88 zł i objęto pomocą 182 środowiska przyznając świadczenia w średniej wysokości 299,89 zł. W styczniu 2017 r. natomiast rozdysponowano kwotę 29.488,02 zł na 166 świadczeń w średniej wysokości 177,64 zł. W ocenie organu I instancji przyznanie wnioskodawcy kolejnego specjalnego zasiłku celowego przyczyni się do pozbawienia pomocy innych osób lub rodzin, znajdujących się w dużo trudniejszym położeniu. Organ wskazał na przesłanki udzielania zasiłku celowego z art. 39 u.p.s. i specjalnego zasiłku celowego z art. 41 u.p.s. Uznał, że wnioskowane potrzeby, czy sytuacja skarżącego nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Organ I instancji wskazał również na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka. Podkreślił, że pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego w pierwszej kolejności przyznawana jest osobom i rodzinom niedysponującym żadnym dochodem, rodzinom wielodzietnym i opiekującymi się dziećmi niepełnosprawnymi.

Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji domagając się jej zmiany i opłacenia wymienionych rachunków za energie elektryczną i gaz. Argumentował, że pomoc należy mu się ustawowo. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Podał, że jego miesięczny dochód z MOPS to kwota 789 zł, która nie wystarcza mu na samodzielne opłacenie faktur. Musi bowiem płacić za żywność, środki czystości, higieny osobistej, opłacić TV satelitarną (69,99 zł), telefon (30 zł), leki oraz odzież. Zakwestionował twierdzenie organu I instancji o ograniczoności środków finansowych Ośrodka. Stwierdził, że budżet MOPS pochodzi z budżetu Państwa i budżetu Unii Europejskiej.

Decyzją z dnia "[...]" r., nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości ustalenia i argumenty w niej wyrażone. Organ II instancji podkreślił, że ponieważ dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, może ubiegać się jedynie o specjalny zasiłek celowy przewidziany w art. 41 pkt 1 u.p.s. Podał, że świadczenie to ma charakter uznaniowy i może mieć zastosowanie w szczególnie uzasadnionym przypadku, czyli co do zdarzeń nadzwyczajnych, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zdaniem Kolegium sytuacji skarżącego nie można uznać za szczególną. W związku z tym organ I instancji miał prawo odmówić przyznania specjalnego zasiłku celowego.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Olsztynie skarżący stwierdził, że dokonana przez organ II instancji interpretacja pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku jest mocno przesadzona. Wskazał, że gdyby istotnie potrzebne były aż tak nadzwyczajne okoliczności do otrzymania zasiłków celowych, to prawie nikt nie mógłby ich pobierać. Wyjaśnił, że MOPS przyznał mu zasiłek na zakup pralki w kwocie 1149 zł. Z sumy tej zmuszony był podjąć kwoty na opłacenie faktur za energię i gaz, które są przedmiotem tej sprawy, gdyż nieopłacenie rachunków groziło odcięciem dopływu energii i gazu. W konsekwencji nie jest teraz

w stanie zakupić pralki. Argumentował, że z powodu schorzeń kręgosłupa pralka automatyczna jest mu bardzo potrzebna. Przyznał, że jego dochód miesięczny wynosi 638,84 zł i przekracza kryterium dochodowe, jednak w jego przypadku, jak zaznaczył, nie stać go na opłacenie wysokich rachunków za gaz i energię elektryczną. Dlatego spłata rachunków przez MOPS jest wręcz niezbędna. Powtórzył argumenty podniesione w odwołaniu. Wniósł o nakazanie organowi I instancji zmiany decyzji i zwrot wnioskowanych kwot na konto osobiste skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 20 czerwca 2017r. skarżący podtrzymał skargę. Wskazał, że nie jest prawdą, że ubiega się o specjalny zasiłek celowy. Środki pieniężne, które otrzymał na zakup pralki przeznaczył na opłaty za prąd i gaz. Nie stać go na zakup pralki, a jest mu ona niezbędna. Wniósł o spowodowanie zwrotu na jego rzecz tych kwot, które przelał za prąd i gaz, a które są przedmiotem tego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd ma obowiązek z urzędu rozważyć sprawę w całokształcie i uwzględnić wszelkie naruszenia prawa, uzasadniające wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu, bez względu na stanowisko strony. Podkreślić należy, że sąd administracyjny kontroluje zaskarżony akt wyłącznie w aspekcie jego zgodności z prawem i może go wzruszyć jedynie wówczas, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a.). Zatem badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Tym samym sąd administracyjny nie ocenia aktu organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, ale w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie narusza prawa.

Skarżący bezspornie wnioskował o przyznanie mu środków finansowych na opłacenie rachunków za energie elektryczną w kwocie 150,97 i gaz w kwocie 252,14 zł. Organy orzekające rozpoznawały ten wniosek w kontekście zasiłku celowego

i specjalnego zasiłku celowego. Podstawę materialnoprawną przyznania tego rodzaju pomocy określają przepisy cytowanej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. W świetle regulacji tej ustawy świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy, który przyznawany jest na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych (art. 39 u.p.s.), co do zasady wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, które dla osoby samotnie gospodarującej na dzień wydania decyzji wynosiło 634 zł, jak prawidłowo wskazał organ II instancji, zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1058). W przypadku skarżącego niekwestionowanym jest, że uzyskiwany przez niego dochód w tytułu zasiłku stałego i dodatku mieszkaniowego w łącznej kwocie 638,84 zł kryterium to przekraczał. Nie było zatem podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego. W takiej sytuacji organy prawidłowo rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przy czym zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s. ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. będą natomiast decydowały indywidualne okoliczności każdej sprawy. Dla oceny spełnienia omawianej przesłanki niezbędne jest rozważenie celu, na sfinansowanie którego przeznaczone mają być przyznane środki w kontekście całokształtu sytuacji dochodowej, materialnej, rodzinnej, czy zdrowotnej wnioskodawcy. Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony w orzecznictwie, że szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być sytuacja osoby lub rodziny, w której dochód minimalnie przekracza kryterium dochodowe, a brak jest możliwości jakiegokolwiek dochodu z powodu takich okoliczności występujących jednocześnie jak niepełnosprawność, bezrobocie, niezaradność niezawiniona przez stronę, brak wsparcia ze strony środowiska (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 253/08, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 października 2014r., sygn akt IV Sa/Gl 47/14, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

W przypadku skarżącego posiadany przez niego dochód przekracza nieznacznie kryterium dochodowe i posiada on orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Jednak sytuacja zdrowotna i bytowa skarżącego jest stabilna. Skarżący nie wykazał żadnych kosztów leczenia, użytkuje mieszkanie socjalne. Co istotne w sprawie skarżący posiada stały dochód w postaci zasiłku stałego i dodatku mieszkaniowego. Organ I instancji wykazał też zasadnie, że skarżący znajduje się pod stałą opieką Ośrodka. Rozmiar udzielanej dotychczas skarżącemu pomocy, czy to w formie zasiłków specjalnych celowych, czy w formie posiłków jest znaczna i istotnie przekracza średnią wsparcia udzielonego innym beneficjentom. Uwzględnić należy również, że skarżący cały posiadany dochód przeznacza tylko na własne potrzeby, ma dobre warunki mieszkaniowe, ma stałe źródło dochodu, może więc zaplanować swoje wydatki i je ograniczyć. Nadto wskazać należy, że skarżący we własnym zakresie opłacił faktury za energię i gaz, (te same, na które domaga się zasiłku w niniejszym postępowaniu), przeznaczając na opłatę środki uzyskane z zasiłku na zakup pralki, a więc tę potrzebę bytową ma już zaspokojoną. Natomiast niezaspokojona potrzebą pozostaje nadal zakup pralki i o ewentualne wsparcie (dopłatę) na jej zakup skarżący może się ubiegać, podnosząc argumenty wskazane w uzasadnieniu skargi. Rozważenia przez skarżącego wymaga także możliwość poczynienia oszczędności we własnym zakresie, choćby poprzez ograniczenie wydatków na telewizję satelitarną której miesięczny koszt wynosi 69,99 zł, bowiem wydatek nie może być przedkładany nad obowiązek regulowania opłat związanych z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb bytowych.

Podnieść należy, że ustawodawca w art. 2, art. 3 i art.4 u.p.s. wskazał, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni

w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W art. 2 ust. 1 ustawy zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizacji zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno jednak przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku gdy zadania przekraczają możliwości jednostki lub małej wspólnoty. Zgodnie z zasadą subsydiarności państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Należy umacniać pierwszeństwo i autonomię jednostki. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa (I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2009 r.). W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz jej gotowość współdziałania w tym celu z innymi.

Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji skarżącego wskazać należy, że winien on w pierwszej kolejności tak rozplanować sposób wydatkowania posiadanych środków, aby zaspokoić swoje potrzeby, a dopiero w sytuacji rzeczywistej niemożności zaspokojenia konkretnie określonej potrzeby bytowej, ubiegać się o dodatkowe wsparcie z pomocy społecznej.

Wbrew stanowisku skarżącego jego trudna sytuacja finansowa nie mogła stanowić wyłącznego kryterium uwzględnianego przy rozstrzyganiu sprawy. O możliwościach świadczenia pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby skarżącego i cel pomocy, ale również możliwości finansowe Ośrodka i potrzeby innych osób, objętych jego pomocą. Podkreślić należy, iż organ pomocy musi uwzględniać fakt, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Organ ma obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej skarżącego, ale także ilości i rodzaju skierowanych do niego form pomocy. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem

i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. W związku z tym, organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków, tak aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.