Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło – Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 1332/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z 11 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 1332/14, odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

W ocenie Sądu I instancji wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie.

WSA uznał, że we wniosku o przyznania prawa pomocy skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł brutto. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz nieruchomości. Jako majątek strona wskazała samochód marki [...] o wartości [...] zł, który znajduje się w zarządzie nadzorcy sądowego i nie może nim swobodnie dysponować. Ponadto w piśmie z dnia [...] marca 2015 r. skarżąca oświadczyła, że ani ona ani jej mąż nie posiadają rachunków bankowych, utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, lokal, w którym zamieszkuje wraz z mężem został im udostępniony przez syna, nie uzyskuje świadczeń z pomocy społecznej, nie posiada wraz z mężem samochodów osobowych, nie posiada oszczędności. Skarżąca wskazała również, że wszelkie egzekucje prowadzonej wobec niej zostały zawieszone z uwagi na prowadzone postępowanie upadłościowe. Z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego zeznań PIT-37 męża skarżącej za lata 2012-2013 wynika, że za powyższe okresy osiągnął dochód odpowiednio w kwotach [...] zł oraz [...] zł. Natomiast z zeznań PIT-36L skarżącej za lata 2012-2013 wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2012 r. uzyskała dochód w kwocie [...] zł (przychód [...] zł), natomiast za 2013 r. wykazała stratę w kwocie [...] zł (przychód [...] zł). Strona załączyła również deklaracje VAT-7 za okres od lipca do grudnia 2014 r. oraz wydruk operacji gotówkowych za okres od lipca do grudnia 2014 r.

W ocenie WSA tak ukształtowana sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą polegającą na handlu olejami opałowym i napędowym. W okresie od sierpnia do grudnia 2014 r. dokonała nabycia towarów i usług na łączną kwotę [...] zł, obroty jej działalności są stosunkowo wysokie w kontekście uzasadnienia wniosku o prawo pomocy, na co wskazują dane z wydruku operacji gotówkowych za okres od lipca do grudnia 2014 r. Przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w 2012 r. wyniósł [...] zł, a w 2013 r. [...] zł, jednak za ten rok odnotowała stratę.

W ocenie WSA okoliczność, że działalność gospodarcza skarżącej przyniosła stratę nie przesądza o tym, że nie dysponuje ona żadnymi środkami pieniężnymi.

Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca jako przedsiębiorca powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne.

WSA uznał, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu stwarza możliwość kontynuowania działalności i nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia strony od ponoszenia kosztów sądowych.

Zdaniem Sądu I instancji okoliczność, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe razem z mężem, który otrzymuje stałe wynagrodzenie za pracę, w wysokości [...] zł, nie przesądza o spełnieniu przez nią przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie ma na utrzymaniu małoletnich dzieci. Nie ponosi kosztów wynajmu domu, w którym zamieszkuje, ponieważ został on użyczony przez syna. Natomiast opłaty eksploatacyjne oraz bieżące wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego, zakup ubrań, środków czystości i żywności pokrywane są z wynagrodzenia za pracę męża strony.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.

Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). W ocenie skarżącej jej sytuacja finansowa w pełni uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą pomocy państwa dla osób, które ze względu na trudną sytuację materialną, nie mogą uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sytuacja materialna wnioskodawcy stanowi jedyną podstawę faktyczną udzielenia prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z oświadczeń skarżącej, prawidłowo ocenionych przez WSA, wynika, że nadal prowadzi ona działalność gospodarczą, która – przy wysokich przychodach – za ostatni rok obrotowy wykazała stratę, pozostaje w gospodarstwie domowym z mężem, który uzyskuje stałe wynagrodzenie ([...] zł), mieszka w mieszkaniu użyczonym przez syna. Poza samochodem marki V. o wartości [...] zł, który znajduje się w zarządzie nadzorcy sądowego, nie posiada majątku.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie dodatkowych dokumentów i okoliczności dot. jej sytuacji majątkowej. Wszystkie przedstawione okoliczności zostały przez Sąd I instancji ocenione w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy. NSA podziela pogląd Sądu I instancji, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w wyniku czego prawidłowo odmówiono przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Skala prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej (wyrażona w jej obrotach) świadczy o możliwości wygospodarowania środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Oceny tej nie zmienia fakt, że działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącą przynosi stratę. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji za przyznaniem prawa pomocy nie przemawia również toczące się wobec skarżącej postępowanie upadłościowe. Świadczy ono bowiem o niewypłacalności, rozumianej jako nieregulowanie zobowiązań skarżącej i ma na celu spłatę tych zobowiązań.

Zdaniem NSA zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy. Skarżąca stwierdziła, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł miesięcznie. Nie wykazała jednak, jakie ponosi wydatki na gospodarstwo domowe. Wobec tego WSA nie mógł ocenić w pełni jej sytuacji majątkowej.

W tych okolicznościach, zdaniem NSA, zasadnie odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

NSA zauważa, że wnosząca zażalenie skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jej prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.