II SA/Rz 185/23 - Wyrok

Data orzeczenia	2023-06-21	
Data wpływu	2023-02-03	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie	
Sędziowie	Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/
Magdalena Józefczyk
Maria Mikolik /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	I OSK 2198/23	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 259; art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 nr 0 poz 2000; art. 61a § 1; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 nr 0 poz 2407; art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 22 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 6; Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 28 listopada 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2975.1141.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - skargę oddala –	
Uzasadnienie
II SA/Rz 185/23

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. O. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 28 listopada 2022r. nr SKO.405.ŚR.2975.1141.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

Jak wynika z akt sprawy, A. O., reprezentowana przez fachowego pełnomocnika złożyła wniosek o wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym, przyznanym P. O. na córkę N. O.

Postanowieniem z 10 października 2022r. nr OPS.526.5.6.2022 Wójt Gminy [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych przez P. O. na córkę N. O.

Organ I instancji, powołując art. 4 ust. 2, art. 22 art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2019r. poz. 2407 z późn. zm., dalej: u.p.p.w.d.) oraz art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.), stwierdził, że nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia zasadności pobierania świadczenia wychowawczego na dziecko: N. O. Organ I instancji wskazał, że A. O. nie ma statusu strony postępowania. Ponadto, za nienależne pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust 2 pkt 6 ww. ustawy). W tych okolicznościach Wójt uznał, że P. O. spełnia przesłanki, na podstawie których przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na córkę w okresie od 1 czerwca 2021r. do 31 maja 2022r.

Na ww. postanowienie A. O. , reprezentowana przez adw. M. U. złożyła zażalenie, zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego: art. 22 ust 1, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 25 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

Skarżąca podniosłą, że w sprawie nie zachodzi w ogóle zbieg prawa rodziców do świadczenia wychowawczego bowiem rodzice zamieszkują oddzielnie i nie sprawują opieki "równocześnie". Miejsce zamieszkania małoletniej N. O. zostało ustalone wyrokiem Sądu przy matce. Nie orzeczono o opiece naprzemiennej. N. O. faktycznie w okresie od 1 czerwca 2021 do 31 maja 2022 r. zamieszkiwała z matką, która samodzielnie sprawowała nad nią opiekę i ponosiła koszty jej utrzymania i wychowania, natomiast ojciec P. O. nie spełnił przesłanek do przyznania świadczenia - bowiem realizował jedynie prawo do kontaktu z małoletnią, co zostało ustalone również w wywiadzie przeprowadzonym przez OPS. Organ nie ma mocy prawej samodzielnie czynić takich ustaleń, co do opieki naprzemiennej wbrew istniejącemu i aktualnemu orzeczeniu Sądu w tym zakresie, nadto opieka naprzemienna, o której błędnie wspomina organ nie jest równoznaczna ze stwierdzeniem "równocześnie".

Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 28 w zw. z art. 61 § 5 k.p.a., poprzez uznanie, iż stroną przedmiotowego postępowania jest wyłącznie P. O., w sytuacji gdy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2021r. do 31 maja 2022 r. na dziecko N. O. pozostaje w interesie prawnym skarżącej A. O. - matki małoletniej; bowiem prawo do tegoż świadczenia nie zostało przyznane wnioskującej A. O., a zostało przyznane ojcu małoletniej P. O., w sytuacji gdy ojciec małoletniej w momencie składania wniosku oraz w okresie, w jakim pobierał świadczenie wychowawcze nie zamieszkiwał z małoletnią N. O., a zatem nie spełniał przesłanki z art. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci; miejsce pobytu małoletniej było ustalone przy matce i małoletnia;

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niezbędnego dla prawidłowego załatwienia spraw, naruszenie zasady praworządności, poprzez wydanie postanowienia, w sposób podważający zaufanie obywatela do władzy publicznej, poprzez naruszenie norm prawnie obowiązanych do stosowania tj. zasady praworządności, zasady prawdy materialnej, poprzez zaniechanie załatwienia sprawy w sposób zgody z przepisami prawa, pozostawienie w obrocie prawnym decyzji, która winną być uchylona z urzędu i nie podjęcie przez organ w celu jej uchylenia żadnych działań.

Wobec powyższych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wraz ze wskazaniem co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, opisanym na wstępie postanowieniem z 28 listopada 2022r. na podstawie art. 138 § 1pkt 1 k.pa. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu Kolegium podzieliło stanowisko Organu I instancji co do tego, że stroną przedmiotowego postępowania jest wnioskodawca przedmiotowego świadczenia - P. O., natomiast A. O. nie legitymuje się statusem strony w postępowaniu, w którym przyznano P. O. (słusznie bądź nie) świadczenie wychowawcze na dziecko, a także w postępowaniach następczych, które są efektem weryfikacji słuszności przyznania danego świadczenia w trybie postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń jak w tym przypadku.

Odnosząc się do możliwości wszczęcia postępowania z urzędu SKO stwierdziło, że zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców; opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje [pic] opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.

A. O., reprezentowana przez fachowego pełnomocnika wniosła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu o nr SKO.405.ŚR.2975.1141.2022 z 28 listopada 2022 r., zarzucając naruszenie prawa materialnego. które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 25 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy okoliczności sprawy wskazują, iż doszło do nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez P. O. w okresie od 1 czerwca 2021r. do 31 maja 2022 r. i koniecznym jest wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu, bowiem świadczeniobiorca P. O. - nie spełniał ustawowych przesłanek do przyznania mu świadczenia, wynikających z art. 4 oraz 22 ww. ustawy - tj. [pic][pic]nie zamieszkiwał z małoletnią, nie sprawował bezpośredniej opieki, brak było orzeczenia w przedmiocie opieki naprzemiennej; ponadto istnienie w obrocie prawnym tegoż aktu (informacji o przyznaniu świadczenia) uniemożliwia wydanie prawidłowej decyzji w przedmiocie przysługiwania tegoż świadczenia matce – A. O., która jako jedyna spełniała przesłanki do przyznania jej świadczenia wychowawczego w ww. okresie na córkę N. O.;

- art. 22 ust 1 u.p.p.w.d., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że przepis ten znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy w przedmiotowym okresie rodzice N. O. zamieszkiwali oddzielnie, a miejsce zamieszkania małoletniej zostało ustalone przy [pic]matce gdzie faktycznie zamieszkiwała, faktycznie samodzielnie opiekę nad nią sprawowała skarżąca A. O. i ponosiła koszty jej utrzymania i wychowania, natomiast ojciec P. O. realizował jednie prawo do kontaktu z małoletnią, co nie stanowi okoliczności uprawniającej do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, jak nie pozwała na stwierdzenie zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego.

Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 28 k.p.a. w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.p.p.w.d., poprzez uznanie, że A. O. nie jest stroną postępowania i nie przysługuje jej legitymacja do działania w niniejszym postępowaniu gdyż nie ma interes prawnego, w sytuacji gdy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. na dziecko, tj. wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu, pozostaje w interesie prawnym Skarżącej - matki małoletniej; bowiem prawo do tegoż świadczenia nie zostało jej przyznane, w związku z istnieniem w obrocie aktu przyznającego to prawo nienależnie P. O. - rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawie będzie miało zatem wpływ na przyznanie tegoż prawa skarżącej;

- art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji przez SKO w sposób podważający zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych, poprzez naruszenie norm prawnie obowiązanych do stosowania, tj. zasady praworządności, zasady prawdy materialnej, poprzez zaniechanie załatwienia sprawy w sposób zgodny z przepisami prawa, zaniechanie uwzględnienia słusznego interesu społecznego, zaniechanie dbania w pierwszej kolejności o dobro rodziny, pozostawienie w obrocie prawnym aktu sprzecznego z przepisami prawa - tj. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci; co uniemożliwia przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko stronie uprawnionej - matce sprawującej nad nią bezpośrednią opiekę we wnioskowanym okresie;

- art. 7, art. 18, art. 32 § 1, art. 71 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji sprzecznej z przepisami prawa oraz normami prawnymi skierowanymi do władz publicznych, oraz naruszenie zasady ochrony rodzinny, matki samotnie wychowującej dzieci, poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych przez ojca niesprawującego opieki nad córką, a jedynie wykonującego kontakty uregulowane orzeczeniem sądu (okres od 1 czerwca 2021r. do 31 maja 2022 r) - a zatem zaniechanie konwalidowania czynności dokonanych przez Wójta Gminy [...] pomimo ich rażącej sprzeczności z przepisami prawa;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, w sytuacji gdy organ winien był na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy lub przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

Wobec powyższych zarzutów Skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy w celu rozpoznania niniejszej skargi; przeprowadzenie dowodu z akt sprawy toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 363/22, w tym w szczególności z postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z [...] stycznia 2022 r. nr [...], celem ustalenia istnienia interesu prawnego w niniejszym postępowaniu po stronie skarżącej A. O., braku spełniania przesłanek przez P. O. w okresie od 1 czerwca 2021 do 31 maja 2022 do przyznania świadczenia wychowawczego, istnienia przesłanek do wydania decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu przez P. O. na córkę N. O.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wraz ze wskazaniem co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy tj.; wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym przez P. O. za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. na córkę N. O., a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego wg. spisu kosztów.

W uzasadnieniu Skarżąca podkreśliła, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. P. O. w okresie pobierania świadczenia wychowawczego na córkę N. O. nie zamieszkiwał z córką, nie sprawował bezpośredniej opieki nad nią, jak i nie pełni roli rodzica wiodącego. Miejsce zamieszkania małoletniej zostało ustalone przy matce – A. O. i to matka w rzeczywistości sprawuje bezpośrednią pieczę nad obojgiem dzieci – I. O. jak i N. O. Zarówno organ I jak i II instancji błędnie stwierdza, iż w sprawie zachodził zbieg prawa [pic]rodziców do świadczenia wychowawczego, w sytuacji gdy P. O. nie spełniał przesłanek do przyznania mu świadczenia. Nie ma zastosowania zatem art. 22 ww. ustawy. [pic]Kolizyjność, rozumiana jako nie tyle pierwszeństwo, ale wyłączność przyznania świadczenia wychowawczego zachodzi "wewnątrz" normatywnej treści art. 22 ustawy, który ustanawia dyrektywę wypłaty świadczenia rodzicowi (opiekunowi prawnemu dziecka lub opiekunowi [pic] faktycznemu dziecka) faktycznie sprawującemu opiekę nad dzieckiem. Z literalnego brzmienia analizowanego przepisu wynika, że odnosi się tylko i wyłącznie do obojga rodziców zamieszkujących wspólnie z dzieckiem i sprawujących nad nim równocześnie opiekę.

W takowej sytuacji, tj. równoczesnego sprawowania opieki nad dzieckiem przez obojga rodziców zachodzi konieczność spersonifikowania jednego rodzica, jako beneficjenta świadczenia, pomimo, że opiekę sprawują obydwoje równocześnie. Takowa sytuacja nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie, bowiem realizowanie kontaktów przez P. O. z dzieckiem, nie sposób uznać za równoczesne sprawowanie opieki nad dzieckiem, a w konwencji powyższego nie zachodzi zbieg prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko.

Skarżąca podkreśliła również, że instytucja domicylu koniecznego (domicilium necessarium), w przypadku małoletnich dzieci nie odwołuje się do ich woli zamieszkiwania w określonym miejscu (animus), a wyłącznie do miejsca zamieszkania osób sprawujących pieczę nad osobami małoletnimi. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżąca podniosła, że wskazanie w wyroku rozwodowym miejsca pobytu dziecka przy określonym rodzicu jest równoznaczne ze wskazaniem miejsca zamieszkania tegoż dziecka. Przy czym zmiana tak ukształtowanego stanu prawnego może nastąpić tylko przez uchylenie bądź zmianę rozstrzygnięcia sądu opiekuńczego o miejscu pobytu małoletniego dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje tylko tym wykonującym władzę rodzicielską rodzicom, którzy mieszkając wspólnie z dzieckiem, opiekują się nim i zaspokajają jego potrzeby życiowe, pokrywając wydatki związane z wychowaniem i utrzymaniem dziecka. W sytuacji, gdy rodzic nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia wychowawczego żadnego znaczenia nie ma to, czy faktycznie złożył on wniosek o przyznanie świadczenia jako pierwszy.

W odpowiedzi na skargę SKO w Tarnobrzegu wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 259 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-cP.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd zasadniczo zaaprobował stanowisko Organów I oraz II instancji, że zachodziła w niniejszej sprawie podstawa do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez P. O. w okresie od 1 czerwca 2021r. do 31 maja 2022r.

Podstawę prawną kontrolowanych postanowień stanowił art. 61a § 1 K.p.a. Przepis ten stanowi, że gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca nie dokonał jednak konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, jednak przyjmuje się, że będą to sytuacje w sposób oczywisty stanowiące przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 maja 2021 r., II SA/Gl 86/21, Lex nr 3192261), oczywiste przeszkody o charakterze przedmiotowym i podmiotowym możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2021 r., I OSK 2493/20, Lex nr 3150579). W rezultacie wszczęcie postępowania poprzedza wstępna ocena czy podmiot występujący z wnioskiem o jego wszczęcie posiada legitymację do występowania w roli strony w takim postępowaniu, a także czy nie zachodzi inna uzasadniona przyczyna, powodującą niemożność wszczęcia postępowania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2020 r., II SA/Gl 127/20, Lex nr 3030449).

Sąd zaaprobował stanowisko Organów co do tego, że zachodzi inna uzasadniona przyczyna odmowy wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. Skarżąca podnosiła, że należy wszcząć postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez P. O., który pobrał to świadczenia mimo braku do niego prawa. Zdaniem Skarżącej Organy winny były zastosować at. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

Organy uznały, że nie zachodzą podstawy do prowadzenia postępowania, wnioskowanego przez Skarżącą, skoro P. O. był uprawniony do pobierania spornego świadczenia.

Należy wskazać, że kwestia prawa do świadczenia wychowawczego, jakie przysługiwało P. O. została przesądzona w wyniku postępowania, zakończonego wydaniem informacji z [...] czerwca 2021r. nr [...]. Należy podkreślić, że Wójt nie wydał ww. informacji jedynie na podstawie wniosku P. O., lecz przeprowadził wówczas postępowanie wyjaśniające, mające zweryfikować prawo byłego małżonka Skarżącej do przyznania świadczenia wychowawczego.

Należy bowiem wyjaśnić, że odnośnie spornego okresu od 1 czerwca 2021r. do 31 maja 2022r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego złożył najpierw były małżonek Skarżącej (15 lutego 2021r.) a następnie sama Skarżąca (29 marca 2021r.). W związku z powyższym, Organ zasiłkowy w trybie art. 22 u.p.p.w.d. prowadził postępowanie w celu potwierdzenia sprawowania opieki osobistej nad N. O. W tym celu przeprowadził wywiad środowiskowy oraz zgromadził dowody, w szczególności w postaci orzeczeń sądów rodzinnych.

Zgodnie z obowiązujących w dacie ustalania prawa do świadczenia wychowawczego art. 22 ust. 1 u.p.p.w.d., w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.

Ustalenie osoby lub osób sprawujących faktyczną opiekę nad dzieckiem spoczywa na organie administracji publicznej, a obowiązek ten aktualizuje się w sytuacji, gdy każdy z rodziców dziecka oddzielnie zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko. Konieczne jest w każdej takiej sytuacji badanie, która z ww. osób faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Należy się przy tym posłużyć kilkoma kryteriami, które pozwolą na jednoznaczne ustalenie, który z rodziców (opiekunów faktycznych dziecka albo opiekunów prawnych dziecka) rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem, takimi jak: posiadanie władzy rodzicielskiej, wspólne zamieszkiwanie i przebywanie z dzieckiem, zaspokajanie jego potrzeb bytowych, wychowawczych i emocjonalnych, wychowanie i utrzymanie. Wszystkie te kryteria powinny wystąpić kumulatywnie. Dziecko powinno pozostawać na utrzymaniu uprawnionego do świadczeń rodzica, zaś otrzymane świadczenia muszą być przeznaczone na to dziecko, bowiem taki jest ich cel (por. J. Blicharz (red.), J. Glumińska-Pawlic (red.), L. Zacharko (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II LEX/el. 2019 -komentarz).

Należy podkreślić, że art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. precyzuje, że świadczenie wychowawcze co do zasady przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Jednocześnie w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. wprost wskazano, że celem ww. świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Sposób sformułowania przywołanych norm pozwala w sposób jednoznaczny stwierdzić, że chodzi tutaj o osobę fizyczną faktycznie sprawującą opiekę nad dzieckiem. Powyższą wykładnię potwierdza treść art. 22 u.p.p.w.d., z którego wynika, że istotnym kryterium przy przyznaniu omawianego świadczenia nie jest rozstrzygnięcie w przedmiocie władzy rodzicielskiej, ale faktyczne przebywanie dziecka u danego rodzica. Nie sposób pominąć, że ustawa posługuje się w tym miejscu zwrotem "opieka nad dzieckiem", który należy rozumieć jako faktyczną pieczę nad dzieckiem. Ustawa przy rozstrzyganiu zbiegu uprawnień nakazuje ustalenie, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, a nie komu ją powierzono. Powyższe świadczy o konieczności ustalenia stanu faktycznego, a nie prawnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 kwietnia 2017 r., IV SA/Gl 953/16, LEX nr 2269519, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 kwietnia 2019 r., II SA/Rz 212/19, LEX nr 2652673).

Zatem z uwagi na treść art. 22 ust. 1 u.p.p.w.d. i z uwagi na złożenie przed obydwojga rodziców wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę, Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniającego w celu ustalenia, czy P. O. przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. Jak wynikało z materiału dowodowego, poprzedzającego wydanie kwestionowanej informacji z [...] czerwca 2021r., Organ pozyskał w szczególności wyrok Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2020r., [...], z którego wynikało, że P. O. sprawuje opiekę na córką przez niemal połowę dni kalendarzowych miesiąca, w którym to czasie małoletnia przebywa u ojca. P. O., przyczynia się do wychowania i rozwoju dzieci oraz łoży alimenty do rąk matki ale zabierając je do siebie partycypuje w szerokim zakresie w bieżących kosztach utrzymania dzieci (np. wyżywienia) i dodatkowych. Sąd wskazał, że wprawdzie miejsce pobytu w wyroku rozwodowym zostało ustalone przy matce, zaś ojciec został zobowiązany do łożenia na dzieci alimentów (z którego to obowiązku sumiennie się wywiązuje), to jednak nie można tracić z pola widzenia faktu, że u ojca dzieci nadal mają niejako "drugi dom", w którym spędzaj nie tyko weekendy, ale i dni powszednie. P. O. zapewnia w tym okresie małoletnim nie tylko utrzymanie, ale organizuje i finansuje różne zajęcia, a przede wszystkim poświęca swój czas.

Powyższe ustalenia Sądu Rejonowego znalazły odzwierciedlenie również w przeprowadzonym 4 maja 2021r. wywiadzie środowiskowym, co do zakresu przebywania córki Skarżącej u jej ojca, który poprzedzał wydanie kwestionowanej informacji o przyznaniu P. O. świadczenia wychowawczego na córkę. Na tej podstawie Organ uznał, że w przypadku sprawowania opieki nad córką równocześnie przez obydwoje rodziców, o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego decyduje kolejność złożenia wniosku, stosownie do art. 22 ust. 1 u.p.p.w.d. Organ przyznał świadczenie wychowawcze P. O. po dokonaniu ustaleń co do tego, kto sprawuje opiekę nad córką N. O.

Skarżąca wnosiła o przeprowadzenie postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia przez P. O., tj. mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d.).

Jednak o prawie do pobierania świadczenia wychowawczego w spornym okresie Organ rozstrzygał już w postępowaniu, zakończonym wydaniem informacji z [...] czerwca 2021r. W tej sytuacji zachodziła podstawa do odmowy wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska Organów co do tego, że Skarżąca nie jest stroną postępowania. Jest ona bowiem osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie świadczenia wychowawczego, na mocy art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., przy czym przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego jest uwarunkowane kolejnością złożenia wniosku przez drugiego z rodziców dziecka. W związku z powyższym, zarówno przyznanie świadczenia wychowawczego, jak i decyzja w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia dotyczyłaby jej interesu prawnego lub uprawnienia. W związku z powyższym nie zachodziła podstawa do odmowy wszczęcia postępowania z uwagi na to, że Skarżąca nie ma przymiotu strony.

Jednak zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie Organu I instancji, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiadają prawu, gdyż z przyczyn powyższej wskazanych zachodziła inna uzasadniona przyczyna do odmowy wszczęcia postępowania.

W związku z powyższym Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.