Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę

Na mocy decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] r, B.D. przyznano świadczenia alimentacyjne na dwójkę małoletnich dzieci (w kwocie po 500 zł) na okres od 1 maja 2019 r. do 30 września 2019 r. Adresatka decyzji została pouczona o obowiązku informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W dniu [...] września 2019 r. do organu wpłynęło zaświadczenie od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z informacją, że od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego w sprawie, wierzycielce (adresatce decyzji) za pośrednictwem Komornika przekazano tytułem alimentów kwoty 860,06 zł w miesiącu kwietniu 2019 roku, 895,88 zł w miesiącu maju 2019 roku oraz 908,27 zł w miesiącu czerwcu 2019 roku. W związku z powyższym wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia, czy świadczenia wypłacone na podstawie decyzji z dnia [...] r. były świadczeniami nienależnie pobranymi. W konsekwencji dokonanych ustaleń organ decyzją z dnia [...] r.:

- uznał, że kwota wypłacona w okresie od 1 maja 2019 r. do 30 czerwca 2019r. w wysokości 1804,15zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego przyznanym na małoletnie dzieci,

- zobowiązał stronę do zwrotu kwoty 1804,15 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

Od decyzji tej odwołała się jej adresatka. Poza wyrażeniem swojego niezadowolenia z podjętego rozstrzygnięcia podkreśliła, że pomimo uzyskanych dodatkowych środków, zobowiązany alimentacyjnie jej mąż nie wywiązał się w pełni ze swoich obowiązków w zakresie przyczyniania się do utrzymania wspólnych małoletnich dzieci.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że zgodnie z art. art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nienależnie pobrane świadczenie - oznacza to "świadczenia z funduszu alimentacyjnego [...] wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Zgodnie zaś z art. 23 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Wnioskodawczyni składając w dniu [...] maja 2019 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci, została prawidłowo pouczona, że jeżeli po otrzymaniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, otrzyma świadczenia alimentacyjne od komornika sądowego prowadzącego postępowanie lub bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego zobowiązuje się niezwłocznie poinformować o tym organ I instancji.

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła adresatka decyzji. Wniosła w niej o zmianę zaskarżonej decyzji i wstrzymanie jej wykonania do czasu rozpoznania skargi przez WSA w Gliwicach. Podniosła w szczególności, że dzięki otrzymanym od komornika zaległym alimentom spłaciła długi zaciągnięte w okresie, gdy nie otrzymywała alimentów. Nie sformułowała jednak żadnych zarzutów o charakterze prawnym.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Istotą regulacji ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 808 r.) jest udzielanie przez państwo pomocy osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji. Mechanizm ten polega niejako na "kredytowaniu" zobowiązanych poprzez wypłacanie niepłaconych alimentów ze środków publicznych poprzez przyznanie odpowiednich świadczeń. Jednocześnie ustawa zawiera szereg mechanizmów zapewniających interes publiczny w tym zakresie. Dotyczy to przede wszystkim tego, aby środki pochodzące od dłużnika alimentacyjnego (osób pobierających świadczenie z funduszu alimentacyjnego) trafiały przede wszystkim na wspomniany fundusz. Świadczy o tym choćby treść art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie z nim "w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności [...] należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia". Inaczej mówiąc, jeśli uprawnieni do alimentów otrzymują świadczenia z funduszu, to wszystkie środki uzyskane od dłużnika winny zostać w pierwszej kolejności przekazane na fundusz alimentacyjny – w celu całkowitego zaspokojenia należności wypłaconych uprawnionym.

W rozstrzyganej sprawie skarżąca wystąpiła o świadczenie z funduszu alimentacyjnego (w miesiącu maju 2019 r.). Świadczenie takie może zostać przyznane tylko w sytuacji, gdy egzekucja tych świadczeń okazała się bezskuteczna. Pobierała również to świadczenie od tego miesiąca pomimo tego, że w miesiącach kwiecień – czerwiec komornik przekazywał jej wyegzekwowane od dłużnika alimenty. Czyli jednocześnie uzyskiwała środki z dwóch (wykluczających się z punktu widzenia prawa) źródeł. Jest to sytuacja niedopuszczalna z punktu widzenia obowiązujących przepisów. Trafnie zatem organy administracji uznały, iż świadczenie alimentacyjne zostało nienależnie pobrane do wysokości kwot uzyskanych w wyniku egzekucji od zobowiązanego. W konsekwencji podlegają one zwrotowi. Co istotne wysokość tych kwot nie jest sporna.

Odnosząc się do argumentacji skarżącej, że wierzyciel jest jej winny jeszcze znaczne sumy pieniędzy należy podkreślić, że w sytuacji pobierania świadczenia roszczenie o zaległe alimenty, które powstało jeszcze przed uzyskaniem uprawnień do świadczeń z funduszu nie może zostać zaspokojone z pierwszeństwem wobec należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy. Pobranie w takiej sytuacji jakichkolwiek kwot od dłużnika alimentacyjnego i zaliczenie ich na poczet zaległych alimentów, skutkuje tym, że otrzymane w tym okresie świadczenia z Funduszu zostają zakwalifikowane jako nienależnie pobrane (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2017 r. (sygn. IV SA/Wr 314/17 – za CBOSA).

Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.