Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 271/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 8 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatek od towarów i usług za okresy od października do grudnia 2015 r. postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 2 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 271/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w K.(dalej skarżąca spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od października do grudnia 2015 r.

2. Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (dalej Przewodniczący Wydziału) z 22 września 2022 r. wezwano skarżącą spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.404 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu skarżąca spółka złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy.

3. Postanowieniem z 6 listopada 2023 r., sygn. akt I SPP/Kr 222/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 14 sierpnia 2023r. odmawiające przyznania skarżącej spółce prawa pomocy.

4. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 16 stycznia 2024 r. wezwano skarżącą spółkę do wykonania prawomocnego zarządzenia z 22 września 2022 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi.

Pomimo skutecznego doręczenia powyższego wezwania skarżącej spółce 2 lutego 2024 r. (k.199 akt sądowych) wpis sądowy od skargi nie został uiszczony. Powyższe skutkowało odrzuceniem przez Sąd pierwszej instancji w świetle art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) skargi.

5. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca spółka wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.

5.1. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie

- art. 58 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które pozbawia skarżącą spółkę prawa do Sądu, jakie zostało jej konstytucyjnie zagwarantowane,

- art. 35 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez brak wskazania, że ten przepis ma zastosowanie, a nie art. 35 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

- brak zastosowania art. 245 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pomimo spełnienia ustawowych przesłanek przyznania z uwagi na okoliczność, że skarżąca spółka od 2019 r. nie osiada żadnych przychodów i dochodów.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

6.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

6.3. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku, po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącej spółka, skarżąca spółka wzywana jest do uiszczenia wpisu sądowego. Ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wywołuje już jednak skutków suspensywnych (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl).

6.4. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącej spółce prawa pomocy zakończyło się 6 listopada 2023 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego z 14 sierpnia 2023 r. odmawiające przyznania skarżącej spółce prawa pomocy.

Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak skarżąca spółka został ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania skarżącej spółki do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Skarżąca spółka pomimo skutecznego doręczenia 2 lutego 2024 r. wezwania nie uiściła prawem wymaganego wpisu od skargi.

6.5. Skarżąca spółka, jak wynika z treści uzasadnienia zażalenia nie kwestionuje ustalenia, że wpis od skargi nie został uiszczony w zakreślonym terminie oraz wysokości wpisu, lecz powołuje się na okoliczności związane z jej trudną sytuacją finansową. Kwestie te wykraczają jednak poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, gdyż podlegają ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez co pozostają poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego.

6.6. Odnosząc się do treści zarzutów i argumentów podniesionych w zażaleniu odnotować trzeba, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 – "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", a także art. 77 ust. 2 – "Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw"), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka).

Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(..) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. [...]".

Prawo dostępu do sądu nie ma, charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka pozbawiła się prawa do sądu, gdyż nie uiściła wymaganego prawem wpisu od skargi i konsekwencją tego było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji. Wymóg uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.404 zł (taki bowiem wpis był wymagany w rozpoznawanej sprawie) nie jest nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu, w sytuacji, w której skarżąca spółka nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania, tj. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

6.7. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.

-----------------------

2