Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1468/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 r. oraz I kwartał 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 września 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1468/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił D. S. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych.

2. Z przedstawionego przez sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący, w odpowiedzi na wezwanie sądu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 38.662 zł, pismem z dnia 2 czerwca 2014 r., zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych. W formularzu PPF wskazał, że jedynymi dochodami gospodarstwa domowego jest wynagrodzenie ojca w wysokości 1.680 zł i świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez matkę z tytułu opieki nad niepełnosprawną siostrą w wysokości 1.000 zł. Skarżący dodał, że pozostaje na utrzymaniu rodziców i nie posiada dochodów, ani majątku, natomiast mieszkanie, w którym zamieszkuje jest własnością rodziców.

W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nie pracuje, jest na utrzymaniu rodziców. Wskazał ponadto, że do kosztów utrzymania dochodzi zakup opału w wysokości 2.000 zł. Wskazał, że na leczenie siostry przeznaczana jest jej renta socjalna i każde wolne środki, gdyż rehabilitacja jest kosztowna. Skarżący przedłożył decyzję uznającą go za osobę bezrobotną, decyzję o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, dokumentację medyczną siostry, potwierdzenie wypłaty świadczenia, decyzje przyznające świadczenia, potwierdzenia wykonania przelewu, dokumenty obrazujące wydatki, zaświadczenie o zarobkach, zeznania podatkowe, upomnienie, umowę pożyczki z harmonogramem spłaty.

Postanowieniem z dnia 3 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie przedstawił w należyty sposób swojej sytuacji finansowej i majątkowej, a tym samym uniemożliwił merytoryczną ocenę jego bieżącej sytuacji finansowej i w efekcie możliwości przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego skarżący ogólnikowo odpowiedział na wezwanie dotyczące wysokości bieżących wydatków, a ponadto nie przedstawił także wyciągów z rachunku bankowego posiadanego przez jego matkę w P.

Skarżący pismem z dnia 10 lipca 2014 r. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając mu, że nie dokonano wnikliwej analizy jego rzeczywistego stanu finansowego oraz sytuacji całej jego rodziny. Skarżący jednocześnie oświadczył, że jego ojciec nie posiada rachunku bakowego natomiast do sprzeciwu dołączył wykaz wydatków na prowadzenie gospodarstwa domowego oraz wyciąg z konta bankowego jego matki.

Pismem z dnia 12 sierpnia 2014 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów, w szczególności do nadesłania kopii szczegółowych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za ostatnie 6 miesięcy oraz szczegółowych informacji dotyczących kart kredytowych skarżącego oraz B. S. a także wyciągów z rachunków bankowych tych kart kredytowych.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał wyciągi z rachunków bankowych, a także wyciągi z rachunków kart kredytowych.

Następnie pismem z dnia 3 września 2014 r. skarżący został ponownie wezwany do nadesłania informacji o jego sytuacji majątkowej poprzez wskazanie i udokumentowanie aktualnych okoliczności świadczących o niemożności podjęcia pracy przez skarżącego, wskazanie i udokumentowanie dochodów osiągniętych przez skarżącego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w okresie sprzed likwidacji tej działalności gospodarczej, nadesłania wyciągów z rachunku bankowego skarżącego za ostatnie sześć miesięcy w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, a ponadto do wyjaśnienia źródła pochodzenia wpłat na rachunek bankowy skarżącego dokonanych w dniu 3 stycznia 2014 r. w wysokości 1070 zł, w dniu 14 marca 2014 r. w wysokości 600 zł od Z. F. oraz w dniu 18 kwietnia 2014 r. w wysokości 600 zł dokonanej przez M. S.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 10 września 2014 r. wyjaśnił, że w sezonie letnim utrzymuje się z prac dorywczych, natomiast z Powiatowego Urzędu Pracy nie otrzymuje ofert pracy, które by odpowiadały jego profilowi zawodowemu. Ponadto wskazał, że wszelka dokumentacja dotycząca prowadzonej działalności gospodarczej została skradziona, a fakt ten został zgłoszony Policji. Poza tym wszelkie informacje jakie pozostały to złożone do Urzędu Skarbowego W.W. deklaracje podatkowe, których kopii z uwagi na kradzież nie posiada lecz o których udostępnienie sąd może wystąpić do Urzędu Skarbowego W. W związku z powyższym wyjaśnieniem skarżący wniósł o zwrócenie się do Urzędu Skarbowego celem udostępnienia deklaracji podatkowych za żądany okres, z których to dokumentów wynikać będą jego dochody za 3 lata wstecz. Ponadto skarżący wskazał, że nie ma możliwości przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie sześć miesięcy w okresie prowadzenia działalności z uwagi na to, że wszelkie rachunki bankowe zostały zamknięte po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej i nie ma do nich dostępu. Skarżący wyjaśnił ponadto, że wpłaty dokonane w dniu 3 stycznia 2014 r. w wysokości 1070 zł, w dniu 14 marca 2014 r. w wysokości 600 zł od Z. F. oraz wpłata z 18 kwietnia 2014 r. w wysokości 600 zł od M. S. zostały wpłacone na poczet rat kredytu jakie wziął dla swojej siostry. Pochodzą one od jej konkubenta Z. F. oraz ojca M. S.

Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku sąd pierwszej instancji stwierdził, że przedłożone przez skarżącego dokumenty nie obrazowały w sposób kompletny jego sytuacji finansowej, a ponadto złożone wyjaśnienia wydały się niewiarygodne. Zdaniem sądu, skarżący dość ogólnikowo i wybiórczo odpowiadał na wezwania sądu. W odpowiedzi na wezwanie do wskazania i udokumentowania aktualnych okoliczności świadczących o niemożności podjęcia pracy zarobkowej, skarżący wyjaśnił, że obecnie, w sezonie letnim utrzymuje się z prac dorywczych, natomiast z Powiatowego Urzędu Pracy nie otrzymuje ofert, które by odpowiadały jego profilowi zawodowemu. Skarżący nie przedstawił jednak na potwierdzenie tych okoliczności żadnych dokumentów. Sąd pierwszej instancji podkreślił przy tym, że dopiero na tym etapie postępowania wskazał, że otrzymuje dochody z sezonowych prac dorywczych, gdy tymczasem na wcześniejszych etapach postępowania twierdził, że nie osiąga żądnych dochodów i pozostaje wyłącznie na utrzymaniu rodziców. Skarżący zdawkowo udzielił wyjaśnień w tej kwestii, nie przedstawił żadnych konkretnych dokumentów na potwierdzenie tej sytuacji ani wyjaśnień na tę okoliczność. Przede wszystkim nie wskazał konkretnie w jakiej wysokości otrzymywał wynagrodzenie. Dysponując tylko takimi informacjami jakie przedstawił skarżący, sąd nie był w stanie dokonać zestawienia jego dochodów z wydatkami.

Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, że w odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia kwestii wpłat na konto dokonanych w dniu 3 stycznia 2014 r. w wysokości 1070 zł oraz w dniu 14 marca 2014 r. w wysokości 600 zł przez Z. F., a także w dniu 18 kwietnia 2014 r. w wysokości 600 zł od M. S. skarżący wyjaśnił, że wpłaty te pochodzą od konkubenta siostry skarżącego oraz od ojca skarżącego a zostały wpłacone na poczet zapłaty rat kredytu jaki skarżący zaciągnął dla swojej siostry. Powyższe wyjaśnienia skarżącego również budziły wątpliwości sądu pierwszej instancji, tym bardziej, że skarżący nie udokumentował w żaden sposób powyższych twierdzeń ani nie przedstawił stosownych wyjaśnień.

Wobec powyższego, sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych.

3. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym zarzucił brak wnikliwej analizy jego rzeczywistego stanu finansowego oraz sytuacji całej jego rodziny. Dodał, że odpowiedział na każde wezwanie sądu, jednocześnie załączając posiadane dokumenty. Sąd jednak wzywał skarżącego o przedstawianie kolejnych materiałów, co należało uznać za celowe działanie mające na celu utrudnienie skarżącemu otrzymania prawa pomocy. W ocenie skarżącego, przedłożył on wystarczająco dużo oświadczeń i dokumentów, aby sąd mógł dokonać merytorycznej oceny jego wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

4. Zażalenie jest niezasadne.

5. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.

6. W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji mając do dyspozycji oświadczenia skarżącego oraz przedstawioną przez niego dokumentacje słusznie stwierdził, że zobrazowana sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego nasuwa uzasadnione wątpliwości.

Zasadnicze źródło zastrzeżeń stanowią niewątpliwie osiągane przez skarżącego dochody, odnośnie których składał w toku postępowania wzajemnie wykluczające się oświadczenia. Pierwotnie skarżący wskazywał, że jest całkowicie na utrzymaniu rodziców, by w świetle zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzić, iż podejmuje dorywcze prace sezonowe, z tytułu których utrzymuje się w sezonie letnim. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację miał sąd pierwszej instancji uznając, że oświadczenia skarżącego są niewiarygodne. Dziwić musi bowiem fakt, że skarżący pozostaje przez pozostałą część roku na utrzymaniu rodziców, którzy dodatkowo ze skromnych dochodów zmuszeni są pokrywać koszty leczenia jego poważnie chorej siostry. W zaistniałej sytuacji nie brzmi przekonywująco, że skarżący nie podejmuje stałego zatrudnienia tłumacząc, iż propozycje, które otrzymuje z urzędu pracy nie odpowiadają jego profilowi zawodowemu. Z powyższych względów, nie sposób w zasadzie stwierdzić jakimi kwotami obecnie dysponuje.

Odnosząc się do treści zażalenia stwierdzić trzeba, że liczne wezwania sądu pierwszej instancji o nadsyłanie kolejnych dokumentów tłumaczyć należy składanymi przez skarżącego oświadczeniami, którym słusznie odmówiono wiarygodności. Ostatnie wezwanie, dotyczące danych z okresu prowadzenia działalności gospodarczej, wskazuje bowiem, że intencją sądu pierwszej instancji było ustalenie rozmiarów działalności gospodarczej skarżącego w kontekście uzyskiwanych dochodów, którymi skarżący mógłby potencjalnie dysponować do dnia dzisiejszego. Biorąc pod uwagę sytuację panującą w rodzinie skarżącego oraz składane przezeń wyjaśnienia, sąd pierwszej instancji podjął uzasadnione działania zmierzające do ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje okoliczności, że wpis w niniejszej sprawie jest znaczny. Nie budzi również wątpliwości, że skarżący nie może liczyć na pomoc rodziny, która dysponuje skromnymi środkami, które jest dodatkowo zmuszona przeznaczać na leczenie ciężko chorej siostry skarżącego. Sąd odwoławczy uważa jednak, że skarżący nie jest do końca zainteresowany ujawnieniem wszystkich środków finansowych, którymi obecnie dysponuje. W związku z powyższym nie może dziwić, że sąd pierwszej instancji nie mógł zrelatywizować wysokości wpisu do możliwości płatniczych skarżącego i w związku z tym stwierdzić, czy i w jakim zakresie wniosek skarżącego zasługiwał na uwzględnienie.

7. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając ocenę sądu pierwszej instancji, wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.