IV SA/Wr 278/17 - Wyrok

Data orzeczenia	2018-01-31	
Data wpływu	2017-05-31	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu	
Sędziowie	Gabriel Węgrzyn /sprawozdawca/
Ireneusz Dukiel /przewodniczący/
Julia Szczygielska	
Symbol z opisem	6149 Inne o symbolu podstawowym 614	
Hasła tematyczne	Szkolnictwo wyższe	
Sygn. powiązane	I OSK 1941/18	
Skarżony organ	Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii	
Treść wyniku	*Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2016 nr 0 poz 1842; art. 200 ust. 1 i 2; Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.), Protokolant: Asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 31 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego oddala skargę w całości.	
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] III 2017 r. (nr [...]) Rektor Uniwersytetu W. (dalej "organ"), po rozpoznaniu wniosku A. Ś. (dalej "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z [...] XI 2016 r. (nr [...]) odmawiającą skarżącej przyznania stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2016/2017.

Z motywów decyzji organu wynika, że rozpatrując wniosek skarżącej o przyznanie stypendium doktoranckiego należało uwzględnić regulacje zawarte:

1) w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, tj.:

a) w art. 200 ust. 1 i 3 oraz art. 207 ust. 2 ustawy z 27 VII 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2016, poz. 1842, ze zm.) – dalej "ustawa";

b) w § 13 ust. 2 i § 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 13 IV 2016 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2016 r., poz. 558) – dalej "rozporządzenie";

2) w przepisach prawa wewnętrznego, tj.:

a) zarządzenia Dziekana Wydziału Filologicznego Uniwersytetu W. z 30 VI 2015 r. w sprawie ustalenia szczegółowych kryteriów wyłaniania doktorantów rekomendowanych do przyznania stypendium doktoranckiego na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich na Wydziale Filologicznym obowiązujące przy ubieganiu się o stypendium na rok akademicki 2016/17 – dalej "zarządzenie" (akta administracyjne, k. 3);

b) regulaminu przyznawania i wypłacania stypendiów doktoranckich na stacjonarnych studiach doktoranckich w Uniwersytecie W., będącego załącznikiem do Zarządzenia nr 62/2014 Rektora Uniwersytetu W. z dnia 20 V 2014 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania i wypłacania stypendiów doktoranckich na stacjonarnych studiach doktoranckich w Uniwersytecie W. – dalej "regulamin" (akta sądowe, k. 19-23);

c) uchwały nr 174/2016 Rady Wydziału Filologicznego Uniwersytetu W. z 30 VI 2016 r. w sprawie określenia liczby stypendiów doktoranckich, o które będą mogli ubiegać się uczestnicy studiów doktoranckich na Wydziale Filologicznym w roku akademickim 2016/2017 oraz wysokości pojedynczego stypendium doktoranckiego – dalej "uchwała" (akta sądowe, k. 26).

Biorąc powyższe regulacje pod uwagę organ musiał uwzględnić, że stypendia przeznaczone dla III roku studiów doktoranckich na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu W. w roku akademickim 2016/2017 przydzielane były w obrębie poszczególnych dyscyplin naukowych. Jak bowiem wynikało z uchwały podjętej na podstawie pkt. 1 i 2 zarządzenia, przyjęto następujący normatyw ilości stypendiów dla III roku:

- językoznawstwo - 11 (w tym filologie obce 6);

- literaturoznawstwo - 16 (w tym filologie obce 9);

- bibliologia i informatologia – 1.

Ponieważ skarżąca reprezentowała dyscyplinę językoznawstwa (filologia polska), w którym do rozdzielenia było 5 stypendiów doktoranckich, należało – zdaniem organu – ocenić jej wniosek i zestawić z wnioskami pozostałych osób ubiegających się o stypendium w ramach tej dyscypliny. Wydziałowa Komisja Doktorancka, działająca na podstawie § 14 ust. 3 rozporządzenia, po uwzględnieniu kryteriów wynikających z § 13 ust. 2 rozporządzenia w związku z postanowieniami zarządzenia, sporządziła i przekazała organowi listę doktorantów rekomendowanych do przyznania stypendium. Ustalono przy tym, że za osiągnięcia wskazane w złożonym wniosku skarżąca uzyskała w sumie 40 punktów, które obejmowały: 5 pkt. za postępy w przygotowaniu rozprawy doktorskiej, 9 pkt. za osiągnięcia w pracy dydaktycznej, 26 pkt. za osiągnięcia w pracy badawczej. Uzyskanie przez skarżącą takiej ilości punktów zapewniło jej 8 pozycję na liście rankingowej doktorantów ubiegających się o stypendium doktoranckie w obrębie dyscypliny językoznawstwa polskiego, dla której przewidziano 5 stypendiów, a więc pozycję poza limitem. W konsekwencji należało odmówić skarżącej przyznania stypendium na rok akademicki 2016/2017.

Odnosząc się szczegółowo do zarzutów skarżącej zgłoszonych w toku postępowania organ wyjaśnił m.in., że nie kwestionuje tego, że gdyby traktowano doktorantów z III roku studiów na Wydziale Filologicznym jako jednolitą grupę, zapewniłoby to skarżącej 18 miejsce na 28 wszystkich miejsc stypendialnych na roku, w związku z czym byłaby rekomendowana do przyznania stypendium doktoranckiego. Organ nie zgodził się jednak z zarzutem niedopuszczalności przyznawania stypendium doktoranckiego z uwzględnieniem podziału na dyscypliny i zastosowania dodatkowego podziału w obrębie dwóch dyscyplin (literaturoznawstwo, językoznawstwo), jako niedającego równych szans, a tym samym z zarzutem przekroczenia granic uznania administracyjnego stosowanego w przypadku decyzji w sprawie stypendium doktoranckiego. Wyjaśnił, że program kształcenia na studiach doktoranckich obejmuje trzy dyscypliny (językoznawstwo, literaturoznawstwo, bibliologia i informatologia), a dodatkowy podział, który zostały wyszczególniony w zarządzeniu, obejmuje także te trzy dyscypliny. Rozdzielenie (poprzez zapis w nawiasie) doktorantów reprezentujących dyscyplinę językoznawstwo lub literaturoznawstwo na tych, którzy prowadzą badania polonistyczne, oraz na tych, którzy prowadza badania w zakresie filologii obcych, jest elementem pozwalającym uwzględnić specyfikę tych badań, a także specyfikę Wydziału, na który składa się 8 instytutów i 1 katedra o zróżnicowanych potrzebach kadrowych i dydaktycznych, także w zakresie kształcenia doktorantów.

W skardze na powyższą decyzję oraz w pismach procesowych uzupełniających skargę, skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji, ewentualnie o ich uchylenie. Wniosła również o dopuszczanie dowodów z wymienionych w skardze dokumentów na okoliczność przebiegu procedury oceny wniosków o stypendium. Zasadniczy zarzut skargi opiera się na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez niedopuszczalne zastosowanie podziału doktorantów danego roku studiów doktoranckich na poszczególne grupy (dyscypliny, subdyscypliny), co doprowadziło do wydania decyzji na niekorzyść skarżącej, gdy tymczasem jedynym kryterium wskazanym w przepisach powszechnie obowiązujących jest osiągnięcie przez słuchacza stosownej liczby punktów w obrębie jednej listy stypendialnej dla określonego (jednego) roku i typu studiów doktoranckich. Skarżąca podkreśliła, że w konsekwencji wprowadzonego podziału na dyscypliny otrzymanie stypendium jest łatwiejsze, jeżeli przynależy się do danej dyscypliny/kierunku (w jednych wystarczy uzyskać np. 21 punktów, a w innych trzeba przekroczyć 55), a osiągnięcia merytoryczne doktoranta stają się drugorzędne, choć kryteria merytoryczne są jednolicie ustalone w aktach prawnych wyższego rzędu wobec wewnętrznych aktów normatywnych uczelni. W konsekwencji naruszono konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, przez nieuzasadnione premiowanie doktorantów dziennikarstwa i filologii obcych. W ocenie skarżącej w regulaminie uczelni dopuszczalne jest jedynie precyzowanie kryteriów wskazanych w § 13 ust. 2 pkt 1-3 rozporządzenia i nie można wprowadzać dodatkowych przesłanek warunkujących możliwość przyznania stypendium. Skarżąca powołała się również na analogię do wyrażonego w orzecznictwie stanowiska dotyczącego spraw zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej, potwierdzającego niedopuszczalność modyfikowania aktami prawa zakładowego przesłanek ustawowych rozstrzygnięcia (zob. orzeczenia WSA w Krakowie: z 22 I 2014 r., III SA/Kr 606/13; z 19 XII 2013 r., III SA/Kr 608/13 oraz orzeczenie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 25 VI 2014, II SA/Go 372/14). Także sam sposób podziału na dyscypliny budzi zastrzeżenia skarżącej. W istocie bowiem, dokonując podziału w obrębie językoznawstwa i literaturoznawstwa, zastosowano pięć dyscyplin co jest niezgodne z programem kształcenia na Stacjonarnych Studiach Doktoranckich Wydziału Filologicznego na Uniwersytetu W. dla osób rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 i następnych, przy czym w uzasadnieniu decyzji zaliczono skarżącą do dyscypliny językoznawstwo filologia polska, natomiast na liście osób rekomendowanych do otrzymania stypendium w tej samej grupie uwzględniono też osoby, które ukończyły kierunek dziennikarstwo i komunikacja społeczna. Nadto podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania, poprzez niewystarczające zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, nienależyte uzasadnienie zaskarżonych decyzji z uwagi na zawarcie w niej ogólnych twierdzeń, co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności dlaczego przyjęto dodatkowe rozróżnienie w zakresie dwóch z trzech dyscyplin, w tym: jakimi kryteriami się kierowano, o jakim charakterze, a także na jakiej podstawie prawnej je zastosowano, a także jakimi kryteriami się kierowano przy ustalaniu liczby stypendiów dla poszczególnych grup, o jakim charakterze były to kryteria, a także na jakiej podstawie prawnej i w jaki sposób kryteria i liczby te ustalono.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i uzasadnienie wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że Wydział Filologiczny jest jedną z największych jednostek organizacyjnych Uniwersytetu W. pod względem liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich. W związku z powyższym oraz z uwagi na ograniczone możliwości finansowe uczelni, która nie jest w stanie zagwarantować każdemu uczestnikowi studiów doktoranckich stypendium doktoranckiego, koniecznym było określenie zasad ustalania liczby doktorantów otrzymujących ww. środki finansowe w oparciu o kryterium roku i dyscypliny naukowej. Podkreślono dodatkowo, że powyższe rozwiązanie nie zostało zakwestionowane przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w trybie nadzoru, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy. Zatem skoro uznano, że jest ono prawnie dopuszczalne, w ocenie organu, brak podstaw do kwestionowania przyjętego podziału. Wskazano, że studia doktoranckie realizowane na Wydziale Filologicznym UWr prowadzone są w dziedzinie nauk humanistycznych w zakresie trzech dyscyplin - literaturoznawstwa (142 doktorantów), językoznawstwa (102 doktorantów) oraz bibliologii i informatologii (12 doktorantów). Wbrew twierdzeniom skarżącej, doktoranci przypisani do Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej realizujący studia III stopnia na Wydziale Filologicznym uzyskują stopnień doktora z dziedziny nauk humanistycznych z dyscypliny językoznawstwo albo literaturoznawstwo, a nie jak przyjmuje skarżąca z dziedziny nauk społecznych z dyscypliny nauki o mediach czy nauki o poznaniu i komunikacji społecznej. Tym samym, nieprawdą jest stwierdzenie skarżącej jakoby w grupie doktorantów specjalizujących się w dyscyplinie językoznawstwo (filologia polska) aż 4/5 miejsc stypendialnych przypadło doktorantom prowadzącym badania w obrębie nauk społecznych. Według organu, przyjęty system zrównuje szanse doktorantów ubiegających się o stypendium doktoranckie w ramach rocznika i kierunku studiów oraz pozwala na wyłonienie najlepszych w obrębie wspólnej cechy. Oceniając bowiem osiągnięcia konkretnego doktoranta należy mieć na uwadze szczególne uwarunkowania obszaru nauki, w której się specjalizuje, oraz potrzeby wydziału, w zakresie kształcenia młodej kadry naukowo- dydaktycznej. Zdaniem organu, możliwość doprecyzowania zasad przyznawania stypendiów doktoranckich znajduje uzasadnienie w ramach autonomii uczelni, tym bardziej, że obowiązujący w Uniwersytecie Wrocławskim regulamin nie wprowadza dodatkowych kryteriów oceny osiągnięć, ani nie pomija żadnego z warunków określonych w rozporządzeniu. Wszyscy bowiem doktoranci ubiegający się o przyznanie stypendium doktoranckiego poddani są jednakowej ocenie, dokonywanej w oparciu o znane im wcześniej kryteria, które jak wskazano powyżej w pełni odpowiadają regulacji rozporządzenia. Kwestionowana natomiast przez skarżącą możliwość rozdzielenia stypendiów w obrębie dyscyplin znajduje swoje uzasadnienie w świetle specyfiki prowadzonych badań (z rozróżnieniem na badania polonistyczne i w zakresie filologii obcych) oraz sytuacji Wydziału Filologicznego, w ramach którego funkcjonuje aż 10 jednostek, w tym 8 instytutów oraz 2 katedry o zróżnicowanych potrzebach kadrowych i dydaktycznych.

Sąd na rozprawie dopuścił zawnioskowane przez skarżącą dowody uzupełniające z dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargę należało oddalić, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Jakkolwiek w skardze podniesiono zarzuty formalne w drugiej kolejności, to oczywiście należało je rozpatrzyć już na wstępie. Dopiero bowiem stwierdzenie, że kontrolowana decyzja nie budzi istotnych zastrzeżeń pod względem formalnym pozwala przejść do etapu weryfikacji zgodności decyzji z przepisami prawa materialnego.

Przepisy art. 207 ust. 1 i 4 ustawy obligują organy uczelni, aby do podejmowanych decyzji w indywidualnych sprawach doktorantów, w tym także w przedmiocie przyznania stypendium uczestnikom studiów doktoranckich, stosować odpowiednio przepisy kpa. Odpowiednie stosowanie przepisów kpa oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe zasady procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Z treści art. 7 kpa, że organy podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a w myśl zaś art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał .

Nie ulega wątpliwości, że w świetle regulacji prawnych z art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 kpa, organ administracji publicznej zobowiązany jest ustalić w sposób wyczerpujący wszystkie okoliczności istotne w sprawie. Wymaga to przeprowadzenia dowodów wskazujących na takie okoliczności oraz dokonania ich prawidłowej oceny, zgodnie z dowodową regułą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). Zarzut naruszenia powołanych przepisów jest zrozumiały w przypadku, gdy w ocenie skarżącego organ nie przeprowadził dowodów na okoliczności istotne w sprawie (tzw. "błąd braku"), ewentualnie niewłaściwie je ocenił (tzw. "błąd "oceny"). Tymczasem w niniejszej sprawie stan faktyczny jest bezsporny. Wszystkie okoliczności faktyczne o istotnym znaczeniu w sprawie są ustalone i właściwie ocenione. Prawidłowo ustalono, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2016/2017. Trafnie ustalono ilość punktów z tytułu postępów skarżącej w przygotowaniu rozprawy doktorskiej oraz osiągnięć w pracy dydaktycznej i badawczej. Zebrano także całą dokumentację niezbędną do odtworzenia toku procedury rozpoznania wniosku o stypendium, rozpoznania kryteriów zastosowanych przez organ oraz porównanie wyniku skarżącej z wynikami innych osób ubiegających się o świadczenie. Istotą sporu w niniejszej sprawie nie są jednak ustalenia faktyczne ale dopuszczalność zastosowania przez organ określonych kryteriów przyznawania stypendium, przyjętych w przepisach prawa zakładowego. O dopuszczalności przyjęcia przez organ takich lub innych kryteriów rozstrzygania sprawy decydują jednak przepisy prawa materialnego, a nie regulacje prawne dotyczące postępowania dowodowego. Zarzut naruszenia przepisów z art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 kpa nie jest więc w tym przypadku uzasadniony.

Podobnie zarzutu naruszenia art. 107 § 2 i 3 w zw. z art. 9 i art. 11 kpa nie można podzielić. Uzasadnienie decyzji musi zawierać element faktyczny i prawny. Z zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, na jakich przesłankach faktycznych i prawnych oparł się organ odmawiając skarżącej przyznania stypendium. Obszerna i rzeczowa polemika skarżącej z rozstrzygnięciem organu jest przecież możliwa m.in. dlatego, że skarżącej dobrze znane były motywy, jakimi kierował się organ. Motywy te poznała zaś z lektury uzasadnienia decyzji. Cel, jakiemu mają służyć wymagania formalne stawiane uzasadnieniu decyzji, został w konkretnym przypadku spełniony, tak więc nie naruszono tu przepisów z art. 107 kpa. Sąd zwraca uwagę, że zasada przekonywania strony z art. 11 kpa nie oznacza jej przekonania. To, że skarżącą wyjaśnienia organu nie przekonują nie przesądza o naruszeniu zasady z art. 11 kpa. Co do zarzutu naruszenia art. 9 kpa, to w skardze nie wskazano, o jakich okolicznościach prawnych lub faktycznych organ nie poinformował skarżącej i jaką szkodę z tego tytułu poniosła. W rezultacie także i ten zarzut nie znajduje uzasadnienia.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy z art. 200 ust. 1 i 3 ustawy, z których wynika, że uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich "może" otrzymywać stypendium doktoranckie, a decyzję o jego przyznaniu, okresie pobierania oraz wysokości podejmuje rektor uczelni.

Ustawodawca, wskazując że doktorant "może" otrzymywać stypendium, pozostawił uznaniu rektora, czy w konkretnym stanie faktycznym należy przyznać stypendium. Mamy tu więc do czynienia z przypadkiem uznania administracyjnego i to w czystej postaci (przynajmniej na poziomie ustawowym). Uznanie administracyjne to forma działania administracji, której istotą jest przyznana prawem organowi władza decydowania w danej sprawie "według swego uznania" (według własnej woli). W ramach właśnie decyzji uznaniowej najsilniej zauważany jest element wolicjonalny administracji, bowiem znikomy poziom prawnej determinacji, zwłaszcza w zakresie dyspozycji normy prawnej, ogniskuje ciężar rozstrzygnięcia w obszarze woli działania organu. Uznaniowy charakter decyzji rodzi również istotne konsekwencje w obszarze sądowej kontroli jej legalności. Kontrola takiej decyzji, dokonywana przez sąd administracyjny, wymyka się spod merytorycznej oceny zasadności kierunku rozstrzygnięcia i sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury, w szczególności, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zostały zebrane wszystkie dowody w celu istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy decyzja, podjęta na ich podstawie, nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, tj. czy nie nosi cech dowolności. W przeciwnym wypadku sąd musiałby przejąć rolę organu administracji, gdyż tylko wówczas możliwa byłaby merytoryczna weryfikacja zasadności konkretnego rozstrzygnięcia.

Analizując kwestię legalności zaskarżonej decyzji nie można pominąć przepisów rozporządzenia, które w § 12 ust. 1 wskazuje, że stypendium doktoranckie przyznaje rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej, po zaopiniowaniu wniosków o przyznanie stypendium przez doktorancką komisję stypendialną jednostki organizacyjnej uczelni albo jednostki naukowej, zwaną dalej "komisją", którą w myśl ust. 2 powołuje rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej. W skład komisji wchodzi co najmniej 3 nauczycieli akademickich wykonujących pracę w jednostce organizacyjnej uczelni, a w przypadku jednostki naukowej - 3 pracowników naukowych jednostki naukowej, posiadających co najmniej stopień naukowy doktora habilitowanego albo stopień doktora habilitowanego sztuki, albo uprawnienia równoważne z uprawnieniami doktora habilitowanego nabyte na podstawie art. 21a ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, w tym kierownik studiów doktoranckich, oraz przedstawiciel doktorantów wskazany przez właściwy organ samorządu doktorantów (ust.3). Stosownie zaś do § 13 ust. 2 rozporządzenia, stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który: 1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich, 2) wykazuje się zaangażowaniem w: a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową, 3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

Unormowanie na poziomie wykonawczym przesłanek branych przez organ pod uwagę przy rozstrzyganiu w formie decyzji sprawy stypendium doktoranckiego, niezależnie od ewentualnej oceny zgodności takich postanowień z delegacją ustawową, nie może w żadnym wypadku podważać uznaniowego charakteru decyzji. Podkreśla to zresztą prawodawca w przepisie z § 13 ust. 1 i 2 powołanego rozporządzenia, z którego wynika, że pomimo uwzględnienia wskazanych kryteriów stypendium "może być przyznane". Kryteria określone w § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia nie mogą być zatem traktowane jako jedyne i rozstrzygające. Wszak stypendium może być przyznane, mimo niespełnienia wszystkich warunków określonych w rozporządzeniu (np. w przypadku większej ilości stypendiów niż chętnych do jego uzyskania). Może również nie być przyznane, mimo spełnienia wszystkich warunków określonych w rozporządzeniu (np. ogólna rezygnacja organu z przyznawania stypendiów doktoranckich).

Nawet jednak, gdyby uznać, że przepisy z § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia stanowią wyłączne kryteria przyznania stypendium, to przecież minister właściwy w sprawach szkolnictwa wyższego nie może mocą przepisu wykonawczego do ustawy zmienić prawnego charakteru rozstrzygnięcia, o którym przesądził już ustawodawca. Z mocy art. 200 ust. 1 i 3 ustawy decyzja o przyznaniu stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy, co oznacza, że rozstrzygając w tej kwestii, organ może przyjąć pozanormatywne kryteria pozwalające uwzględnić m.in. specyfikę określonej jednostki organizacyjnej lub naukowej jako element interesu publicznego przeciwstawianego słusznemu interesowi strony (art. 7 kpa). W takim właśnie kontekście należy postrzegać ewentualne regulacje prawa zakładowego, które regulują zasady przyznawania stypendium doktoranckiego. Nie są to bowiem przepisy o charakterze obligatoryjnym, niezbędnym do wykonania ustawy, ale regulacje autonomiczne, uwzględniające specyfikę i potrzeby uczelni czy jej podstawowych jednostek organizacyjnych. Przepisy te należy zatem oceniać jako wyraz generalnego i abstrakcyjnego ujęcia kryteriów stricte uznaniowych, a więc swoistych dla danej jednostki i niemożliwych do ujęcia na poziomie regulacji prawnych o charakterze powszechnie obowiązującym. Dopuszczalność zastosowania takich kryteriów nie może być więc oceniana przez pryzmat zgodności z delegacją ustawową, albo zgodności poszczególnych aktów prawa zakładowego pomiędzy sobą, ale właśnie z pozycji charakterystycznego dla rozstrzygnięcia uznaniowego wyważenia interesu publicznego oraz słusznego interesu strony. Stanowią one bowiem przesłanki aktu wolicjonalnego, a więc treści z definicji pozanormatywne, wymykające się kryterium legalności.

Analiza materiału dowodowego sprawy wskazuje jednoznacznie, że na podstawie blankietowej delegacji ustawowej zawartej w art. 66 ust. 2 art. 200 ustawy, organ wprowadził regulamin, z którego jednoznacznie wynika, że na wniosek dziekana rada jednostki organizacyjnej prowadzącej studia doktoranckie, kierując się możliwościami finansowymi wydziału, określa na każdy rok akademicki liczbę stypendiów doktoranckich, o które będą mogli ubiegać się uczestnicy studiów doktoranckich oraz proponowaną wysokość miesięcznego stypendium doktoranckiego, przy czym liczbę stypendiów doktoranckich określa się z "podziałem na poszczególne lata studiów doktoranckich i dyscypliny naukowe" (§ 1 ust. 2 i 3).

W regulaminie postanowiono również, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może otrzymać doktorant, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich oraz wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo w realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni oraz w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej (§ 2 ust. 1 i 2). Wskazane wyżej kryteria przyznania stypendium doktoranckiego, zawarte w regulaminie, stanowią zresztą literalne powtórzenie kryteriów, o których mowa w § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia.

Regulamin stanowił dalej o tym, że szczegółowe, przejrzyste i jednoznaczne kryteria wyłaniania doktorantów rekomendowanych do przyznania stypendium doktoranckiego ustala dziekan po zasięgnięciu opinii rady wydziału (rady instytutu) i wydziałowego samorządu doktoranckiego (§ 2 ust. 3).

Mając na uwadze tak sformułowane upoważnienie Dziekan Wydziału Filologicznego Uniwersytetu W. wydał zarządzenie. W pkt. 1 zarządzenia postanowiono, że na wniosek dziekana Rada Wydziału Filologicznego, kierując się możliwościami finansowymi Wydziału, określa na każdy rok akademicki liczbę stypendiów doktoranckich, o którą będą mogli ubiegać się uczestnicy studiów doktoranckich oraz proponowaną wysokość pojedynczego stypendium doktoranckiego. W pkt. 2 tego zarządzenia postanowiono zaś, że stypendia doktoranckie rozdziela się na poszczególnych latach (drugim, trzecim i czwartym roku studiów) pomiędzy grupy doktorantów prowadzących badania w następujących dyscyplinach:

- językoznawstwo (filologia polska; dziennikarstwo);

- językoznawstwo (filologie obce);

- literaturoznawstwo (filologia polska; dziennikarstwo);

- literaturoznawstwo (filologie obce);

- bibliologia i informatologia.

W pkt. 3 ppkt 1, 2, 3 zarządzenia określono kryteria przyznania stypendium doktoranckiego na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich w sposób tożsamy z kryteriami zawartymi w § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz w regulaminie.

Rada Wydziału Filologicznego Uniwersytetu W. podjęła uchwałę, w której określiła dla III roku studiów doktoranckich w roku akademickim 2016/2017 liczbę 11 miejsc stypendialnych w dyscyplinie językoznawstwo, w tym dla językoznawstwa - filologie obce 6 miejsc, a więc dla językoznawstwa (filologia polska, dziennikarstwo) pozostało 5 miejsc.

Zakres opisanej wyżej regulacji zakładowej ujawnia w sposób oczywisty wolę organu w zakresie określonego rozkładu liczby planowanych stypendiów na określone kategorie dyscyplin, przy czym w dyscyplinie językoznawstwo i literaturoznawstwo zastrzeżono większą liczbę stypendiów (ponad połowę) dla filologii obcych.

W ocenie Sądu jest bez znaczenia roztrząsanie dylematu, czy tego rodzaju zabieg oznacza wyodrębnienie trzech dyscyplin czy pięciu. Jeśli bowiem – jak twierdzi skarżąca – organ w ogóle nie może wprowadzić tego rodzaju kryteriów, to nie ma znaczenia, jaką ilość dyscyplin czy subdyscyplin przewidział. Każda ilość jest przecież wówczas niedopuszczalna. Jeśli zaś organ może wprowadzić takie kryterium, to nie ma podstaw, by ograniczać go tylko do trzech kategorii rozróżniających.

Rozstrzygnąć natomiast należało, czy wprowadzając tego rodzaju kryterium, organ naruszył granice przysługującego mu uznania administracyjnego doprowadzając tym samym do wydania decyzji obciążonej cechą dowolności.

Z całą pewnością kontrolowana decyzja nie może być uznana za dowolną, skoro wydana została w oparciu o z góry przyjęte i znane stronom, przed przystąpieniem do konkursu stypendialnego, kryteria.

Także przyjęte w przedmiotowej sprawie przez organ kryteria wyboru, jakkolwiek kontestowane przez stronę, nie noszą znamion dowolności. Jak wynika z zaskarżonej decyzji przyjęcie kwestionowanego kryterium uzasadnione było specyfiką prowadzonych badań naukowych polonistycznych oraz w zakresie filologii obcych. Nadto w odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił dodatkowo, że Wydział Filologiczny jest jedną z największych jednostek organizacyjnych Uniwersytetu W. pod względem liczby uczestników studiów stacjonarnych. Na dzień 31 XII 2016 r. ogólna liczba doktorantów na Uniwersytecie W. wynosiła 1335 osób, z czego 256 na Wydziale Filologicznym. Z uwagi na ograniczone możliwości finansowe uczelni, która nie jest w stanie zagwarantować każdemu uczestnikowi studiów doktoranckich stypendium, konieczne było przyjęcie dyscypliny naukowej jako kryterium jego przyznawania. Organ podkreślił również, że w ramach Wydziału Filologicznego funkcjonuje aż 10 jednostek organizacyjnych, w tym 8 instytutów oraz 2 katedry, o zróżnicowanych potrzebach kadrowych i dydaktycznych.

W ocenie Sądu przedstawione przez organ okoliczności uzasadniały wprowadzenie w ramach dopuszczalnej sfery uznaniowości kryterium dyscypliny przy rozstrzyganiu o przyznaniu stypendium. Jest zresztą faktem powszechnie znanym, że na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu W. funkcjonuje aż 6 instytutów filologii obcych oraz 1 instytut filologii polskiej. Skoro tak, to zabieg zastrzeżenia dla filologii obcych określonej liczby stypendiów nie może być uznany za całkowicie nieuzasadniony czy bezpodstawny.

Z prawidłowych ustaleń organu wynika, że za osiągnięcia wskazane we wniosku o przyznanie stypendium skarżąca uzyskała łącznie 40 punktów, na które składały się: 5 pkt za postępy w przygotowaniu rozprawy doktorskiej, 9 pkt za osiągnięcia w pracy dydaktycznej, 26 pkt za osiągnięcia w pracy badawczej. Jak wskazał organ i co znajduje potwierdzenie w liście doktorantów rekomendowanych do przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2016/2017, uzyskanie przez skarżącą takiej ilości punktów zapewniło jej 8 pozycję na wspomnianej liście rankingowej doktorantów ubiegających się o stypendium doktoranckie, a zatem pozycję poza limitem miejsc ze stypendium doktoranckim przewidzianym dla dyscypliny językoznawstwo - filologia polska, dziennikarstwo, w której (jak wynika z powołanej wcześniej uchwały) przewidziano 5 stypendiów doktoranckich.

Sąd podobnie jak organ nie kwestionuje, że gdyby skarżąca konkurowała o stypendium w obrębie jednolitej grupy doktorantów z III roku, zapewniłoby to skarżącej 18 miejsce na 28 wszystkich miejsc stypendialnych, w związku z czym byłaby rekomendowana do przyznania stypendium doktoranckiego. Tego typu stwierdzenie ma jednak charakter aposterioryczny, formułowane jest w warunkach znajomości rozkładu wyników poszczególnych kandydatów i z tego powodu nieprzydatne jest do oceny prawidłowości (zasadności) zastosowania określonych kryteriów. Na etapie ustalania zasad konkursu nie sposób bowiem przewidzieć jego wyniku, tak samo jak nie sposób wprowadzić reguły, które wyeliminowałby możliwość powstania poczucia krzywdy po stronie niektórych uczestników konkursu w związku z konkretnym rozkładem uzyskanych punktów. Skarżąca kontestuje dopuszczalność zastosowania kryterium dyscypliny w obrębie roku, bowiem ilość zdobytych punktów nie pozwoliła jej uzyskać stypendium z puli przeznaczonej dla reprezentowanej dyscypliny ale pozwoliłaby osiągnąć stypendium, gdyby obowiązywała jedna pula dla całego III roku. Gdyby jednak wynik skarżącej nie pozwalał na otrzymanie stypendium także w warunkach jednolitej puli dla całego III roku, ocena skarżącej w kwestii dopuszczalności podziału na dyscypliny byłaby zapewne inna. Podział na dyscypliny nie jawiłby się przynajmniej jako krzywdzący. Zresztą, Sąd zwraca uwagę, że gdyby ilość zdobytych przez skarżącą punktów nie wystarczała nawet na uzyskanie stypendium w obrębie jednolitej grupy doktorantów III roku, to przecież podniesione w skardze argumenty mogłyby być równie dobrze wykorzystane przeciwko podziałowi doktorantów na poszczególne lata. Wszak z § 13 rozporządzenia wynika, że odrębne zasady przyznawania stypendium obowiązują tylko na I roku, zaś dla następnych lat studiów doktoranckich reguły są już te same. W związku z tym – kontynuując zasadniczą myśl skargi – można by stwierdzić, że doktoranci z pozostałych lat powinni tworzyć jednolitą grupę kandydatów, gdyż przepisy powszechnie obowiązujące nie dają jednoznacznych podstaw do podziału w tym zakresie. Nawet zaś, gdyby i zabieg stworzenia łącznej puli kandydatów do stypendium z roku II, III i IV nie okazał się wystarczający dla uzyskania stypendium, zarzut dowolności można równie dobrze podnieść przeciwko szczegółowym rozwiązaniom dotyczącym oceny dorobku kandydatów. Przykładowo, skoro zarządzenie wskazuje, że przez zaangażowanie w prowadzenie zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych rozumie się przeprowadzenie minimum 10 godzin zajęć dydaktycznych, od razu nasuwa się pytanie dlaczego "10" a nie np. "5" lub "7". Skoro zarządzenie wskazuje, że za publikację książkową przyznaje się punkty w granicach 10-25, od razu nasuwa się pytanie dlaczego nie w granicach "15-30" albo "10-40". W zależności od perspektywy wszystko może się tu jawić jako dowolne, a więc nieuprawnione.

Skarżąca oczywiście akceptuje podział kandydatów na grupy uwzględniające lata studiów doktoranckich, bowiem osiągnęła dostateczny wynik do uzyskania stypendium w obrębie III roku. Nie akceptuje natomiast wyodrębnienia dyscyplin, bowiem w obrębie dyscypliny uzyskała 8 wynik na 5 stypendiów. Dokonana przez skarżącą identyfikacja źródła takiego stanu rzeczy wydaje się być dość arbitralna. Przecież to nie podział na dyscypliny przyczynił się bezpośrednio do takiego wyniku ale ocena dorobku kandydatów. Wszak 7 kandydatów w obrębie dyscypliny miało lepszy wynik od skarżącej, w tym – co podkreśla skarżąca – wszyscy doktoranci dziennikarstwa (4 osoby). Można w związku z tym wysunąć równie prawdopodobną hipotezę, że to nie podział na dyscypliny ale ocena dorobku poszczególnych kandydatów (zwłaszcza z obszaru dziennikarstwa) jest dowolna i prowadzi do zawyżonych wyników.

Wyrażone w pismach procesowych skarżącej żądanie, by na etapie rozpatrywania skargi Sąd roztrząsał, dlaczego np. dla dyscypliny językoznawstwo (filologia polska, dziennikarstwo) przewidziano akurat 5 stypendiów, jest już oczekiwaniem weryfikowania celowości działania organu, nie mieszczącym się w kognicji Sądu powołanego przecież do badania legalności a nie celowości działania administracji, tym bardziej jeśli w grę wchodzi kryterium zastrzeżone dla sfery uznania administracyjnego.

Powołane w piśmie procesowym wyroki sądów administracyjnych, wbrew ocenie skarżącej, są nieadekwatne do niniejszej sprawy. Dotyczą przecież spraw zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej (podstawa prawna z art. 200a ust. 1 ustawy). W motywach powołanego wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 25 VI 2014 r., sygn. akt II SA/Go 372/14, wyraźnie wskazano, że w przypadku zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej wyłączony jest element uznaniowości. Inny jest zatem aspekt normatywny takiej sprawy i zupełnie inne wymagania w zakresie rekonstruowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie skarżąca, kwestionując postanowienia regulaminu, w którym wprowadzono zapis o podziale stypendiów między doktorantami reprezentującymi różne dyscypliny naukowe (§ 1 ust. 3 regulaminu ) oraz kwestionując postanowienia zarządzenia, którym w wprowadzono dodatkowy podział wewnątrz grupy doktorantów reprezentujących te samą dyscyplinę, podważa w istocie kryteria przyjęte w obszarze przyznanej organowi uznaniowości działania. W ocenie Sądu przyjęcie takiego podziału mieści się w przyznanej organowi przez ustawodawcę sferze dyskrecjonalnej władzy wynikającej z uznaniowego charakteru podejmowanej decyzji oraz zasady autonomii i nie narusza prawnych ram, w obrębie których ta władza może być wykonywana. Nie jest również wyrazem dowolności działania organu. Przyjmując kwestionowane kryterium organ nie podważył ani nie zniweczył celu, jakiemu stypendium doktoranckie ma służyć. Zadecydował jedynie, że z uwagi na strukturę Wydziału i specyfikę prowadzonych w nim badań naukowych stypendia będą limitowane w obrębie wskazanych dyscyplin (subdyscyplin). Jest to kryterium rzeczowe, uwzględniające potrzeby tej jednostki i nie sposób uznać je za wyraz dowolności działania.

Argumentacja skargi zasadza się na błędnym założeniu ogólnym, że kwestionowana decyzja w związku z regulacją przyjętą w § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia jest w istocie decyzją związaną, wykluczającą możliwość zastosowania jakichkolwiek innych kryteriów, niż wymienione w powołanych przepisach. Założenie to jest sprzeczne z treścią art. 200 ust. 1 i 3 ustawy. Twierdzenie skarżącej, jakoby organ w ramach przysługującej mu swobody mógł co najwyżej doprecyzować przesłanki wymienione w § 13 ust. 2 rozporządzenia wynika z nierozpoznania granicy pomiędzy "swobodnym uznaniem" (tj. uznaniem administracyjnym – sfera wolicjonalna) a "prawną oceną" (tj. swobodną oceną dowodów i wykładnią prawa – sfera kognitywna). Dookreślenie treści przepisu powszechnie obowiązującego (tu: rozporządzenia) na etapie stosowania prawa jest po prostu jego wykładnią. Nie byłoby to już działanie w ramach uznania ale zwykła interpretacja przepisów. Uznanie administracyjne to zaś prawo do samodzielnego przyjęcia przez organ kryteriów rozstrzygnięcia i takie prawo - co do przyznania, okresu i wysokości stypendium - wynika z art. 200 ust. 1 i 3 ustawy.

Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), oddalił skargę w całości.