III SA/Kr 1194/22 - Wyrok

Data orzeczenia	2023-01-18	
Data wpływu	2022-08-05	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie	
Sędziowie	Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Jakub Makuch /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2022 nr 0 poz 615; Art. 17 ust. 1; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.	
Sentencja
| | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 stycznia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 3 czerwca 2022 r., znak SKO.NP/4115/184/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącego A. P. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.	
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. P. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 3 czerwca 2022 r. (znak SKO.NP/4115/184/2022) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. z 12 kwietnia 2022 r. (znak: [...]) o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1.

Organ l instancji w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego z 25.02.2022r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wójt Gminy R. wskazał m.in, że zasadniczą przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Rezygnacja z aktywności zawodowej opiekuna nie może być więc spowodowana innymi przyczynami, leżącymi po stronie wnioskodawcy. W ocenie organu I instancji, w sprawie istnieją wątpliwości co do tego, czy opieka sprawowana przez skarżącego nad bratem, jest wyłączną i jedyną przyczyną niepodejmowania przez wnioskodawcę zatrudnienia. Jak podał organ, z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że skarżący ostatnie zatrudnienie podejmował w 2018 r., a do listopada 2021 r. pobierał rentę z KRUS. Tym samym Wójt uznał, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez wnioskodawcę po ustaniu stosunku pracy nie może zostać uznane za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji w podstawie prawnej wydanej decyzji wskazał również art. 17 ust. 1b ustawy, który uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

2.

W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy wskazując na błędne ustalenie treści normy prawnej zawartej w tym przepisie i dowolną jego interpretację przez orzekający organ administracji publicznej.

3.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 3.06.2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że brat skarżącego (osoba podlegająca opiece) legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 24.06.2021 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 30.06.2023 r. ze stwierdzeniem, że powstanie tej niezdolności nastąpiło przed 1.04.2021 r. Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podkreśliło, że uprzednio orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 30.03.2020 r. uznano brata skarżącego za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 31.03.2021 r. ze stwierdzeniem, że daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji nie da się ustalić, zaś niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała w dniu 1.10.2019 r. Dodatkowo nadmieniło Kolegium, iż brat skarżącego orzeczeniem z 14.07.2008 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. W tym ostatnio wskazanym orzeczeniu stwierdzono, że osoba ta nie wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz że wskazane jest jego uczestnictwo w warsztatach terapii zajęciowej. Nadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z przedłożonych dokumentów medycznych wynika, że u brata skarżącego rozpoznano upośledzenie umysłowe znacznego stopnia, zaburzenia emocji i zachowania (zaświadczenie lekarskie z 25 lutego 2022 r.). Dodatkowo, w badaniu psychologicznym przeprowadzonym 8.01.2019 r. odnotowano, że brat skarżącego nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga opieki i pomocy osób trzecich w podejmowaniu ważnych życiowo decyzji oraz w zadbaniu o sprawy egzystencji. Postawiona w badaniu diagnoza zdrowia osoby niepełnosprawnej wskazuje na zaburzenia emocji i zachowania u osoby upośledzonej umysłowo w stopniu umiarkowanym.

Następnie SKO w Tarnowie zwróciło uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, której niekonstytucyjność została stwierdzona.

W ocenie organu II instancji, zaskarżona decyzja, mimo wskazania w jej podstawie art. 17 ust. 1 b ustawy, jest jednak prawidłowa, gdyż w sprawie nie występuje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją (niepodejmowaniem pracy) przez skarżącego, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad bratem. Organ odwoławczy zaakcentował, że z punktu widzenia art. 17 ust. 1 ustawy, niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawcę ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne, musi być intencjonalne. Rezygnacja z zatrudniania musi bowiem pozostawać w rzeczywistym związku przyczynowo-skutkowym z roztoczeniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Dla stwierdzenia, czy zachodzi w sprawie związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad bratem Kolegium wykazało, iż w aktach znajdują się świadectwa pracy obrazujące historię jego zatrudnienia. Z dokumentów tych wynika, że aktywność zawodowa skarżącego miała miejsce między rokiem 1996 a 2008, a następnie w 2018 r. Jak ustalono, ostatnio skarżący świadczył pracę od 12.02.2018 r. do 9.03.2018 r., a stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron. Nadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy KRUS z 19.11.2021 r. stwierdzającego, że skarżącego nie uznaje się za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, a ponadto za niezdolnego do samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu tego dokumentu wskazano, że nie stwierdza się u skarżącego naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym. Nadto, Kolegium przywołało wypis z orzeczenia Komisji Lekarskiej Kasy KRUS Placówka Terenowa w T. z 10.01.2022 r., w którym stwierdzono, że skarżącego nie uznaje się za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, a ponadto niezdolnego do samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu tego pisma podano także, iż nie stwierdza się naruszenia sprawności organizmu skarżącego w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wskazał organ odwoławczy, że w aktach jest też decyzja Prezesa KRUS z 12.01.2022 r. odmawiająca skarżącemu, od 1.12.2021 r. prawa do renty rolniczej.

SKO w Tarnowie podkreśliło, że przywołane wyżej orzeczenia wskazują, iż skarżący jest zdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Jak przy tym wynika z materiału dowodowego, skarżący złożył jednak oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1.12.2021 r. Organ II instancji podał, że zestawiając przywołane wyżej ustalenia z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w T. z dnia 24.06.2021 r. uznającym brata skarżącego za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 30.06.2023 r. ze stwierdzeniem, że powstanie niezdolności do samodzielnej egzystencji nastąpiło przed 1.04.2021 r. oraz orzeczeniem Lekarza rzecznika ZUS z 30.03.2020r. uznającym brata skarżącego za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 31.03.2021 r. ze stwierdzeniem, że daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji nie da się ustalić, zaś niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała w dniu 1.10.2019 r. i orzeczeniem z 14.07.2008 r. na mocy, którego brat skarżącego został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym - stwierdziło Kolegium, iż w tym zakresie nie istnieje związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad bratem. Organ odwoławczy zaakcentował, że ostatnie zatrudnienie wnioskodawcy, po 10 letniej przerwie (tj. od 2008 r.) miało miejsce w 2018 r. i trwało jedynie od 12. lutego do 9 marca. Nadto, skarżący pobierał rentę z KRUS do listopada 2021 r., a wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył dopiero 25.02.2022 r. Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że badając zaistniałe w sprawie okoliczności, nie dostrzegło ich związku z koniecznością sprawowania przez skarżącego opieki nad bratem.

Nadto, organ odwoławczy zwrócił uwagę, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest także zakres wykonywanych przez opiekuna czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych, w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznego. W tym aspekcie SKO w Tarnowie podało, że w treści wywiadu środowiskowego z 14.03.2022 r. wskazano, że skarżący, w związku z opieką na bratem wykonuje następujące czynności: przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie oraz pomoc w higienie. Organ II instancji zaakcentował, że brat skarżącego wykonuje samodzielnie czynności toaletowe, jednak o potrzebie wykonania tych czynności trzeba mu przypominać. SKO odwołało się do tych ustaleń poczynionych w sprawie, z których wynikało, że niepełnosprawny nie potrafi obsługiwać żadnych urządzeń domowych, nie umie czytać, ani pisać. Nie przewiduje żadnych konsekwencji swojego zachowania, a na poziomie intelektualnym przejawia zachowania dziecka sześcioletniego. Z tych też powodów nie może zostać sam w domu i wymaga ze strony wnioskodawcy opieki. Po zacytowaniu powyższych stwierdzeń SKO w Tarnowie dodało, że obrazu udzielanej przez wnioskodawcę bratu pomocy w codziennym funkcjonowaniu dopełnia "Karta oceny świadczeniobiorcy kierowanego do zakładu opiekuńczego wg skali Barthel". W jej treści odnotowano, że brat skarżącego potrzebuje pomocy przy przygotowaniu posiłków (ocena 5), niezależny przy czynnościach higienicznych (myciu twarzy, czesaniu się, myciu zębów) - ocena 5, niezależny przy myciu i kąpieli całego ciała (ocena 5), przy ubieraniu potrzebuje pomocy ale może wykonywać połowę czynności bez pomocy (ocena 5), przy korzystaniu z toalety jest niezależny (ocena 10), poruszanie się po powierzchniach płaskich (spacery z pomocą słowną lub fizyczną jednej osoby) - ocena 10, samodzielny przy wchodzeniu i schodzeniu po schodach (ocena 10), kontroluje czynności fizjologiczne (ocena 10), samodzielny przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem, siadaniu (ocena 15). Łączna liczba uzyskanych punktów to 85 na 100 możliwych. W podsumowaniu badania stwierdzono, że brat skarżącego nie wymaga skierowania do zakładu opiekuńczego. W ocenie SKO w Tarnowie z przedstawionych informacji wynika, że czynności opiekuńcze skarżącego bezpośrednio związane z bratem, sprowadzają się do pomocy przy czynnościach o charakterze codziennym. Opieka natomiast, o której mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi być stała i długoterminowa i winna być związana z całkowitą zależnością osoby niepełnosprawnej od otoczenia.

Wg Kolegium Odwoławczego, nie bez znaczenia dla oceny tej sprawy jest to, że oprócz wnioskodawcy w rodzinie niepełnosprawnego jest jeszcze rodzeństwo. Są to osoby w starszym wieku, schorowane, zamieszkujące poza powiatem [...], które - zdaniem wnioskodawcy - nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawnym. Mając powyższe na uwadze organ II instancji stwierdził, że istotne jawi się jednak zaangażowanie pozostałych członków rodziny w sprawowanie opieki, chociażby doraźnej, czy finansowej.

4.

W skardze na opisaną wyżej decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie przez orzekający organ administracji, że brak podejmowania przez skarżącego pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie wypełnia określonej tym przepisem przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym skarga domagała się uchylenia zaskarżonych aktów oraz zasądzenia kosztów postępowania.

5.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko i domagał się oddalenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.). Przepis ten mówi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy czym przesłanka pasywności zawodowej opiekuna odnosi się zarówno do rezygnacji z pracy, jak i do jej niepodejmowania.

W ocenie Sądu, w realiach kontrolowanej sprawy, jako co najmniej przedwczesne, a przez to nieuprawnione, uznać należało stanowisko zaprezentowane przez organ odwoławczy w wydanej decyzji, iż nie zachodził bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) przez skarżącego zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej), a koniecznością sprawowania stałej opieki nad bratem. Zauważyć bowiem należy, iż zawarte w zaskarżonej decyzji rozważania Kolegium Odwoławczego odnośnie braku wystąpienia akcentowanego wyżej związku przyczynowego nie są w pełni jasne, ani zrozumiałe. Dostrzec bowiem trzeba, że na k. 8-9 zaskarżonej decyzji – SKO prezentuje informacje odnoszące się do: historii zatrudnienia skarżącego (1996-2008, oraz jeden miesiąc w 2018 r.); danych z orzeczeń KRUS dotyczących stanu zdrowia skarżącego (brak stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji) i pozbawienia uprawnień do renty rolniczej (od grudnia 2021 r.), zestawienia orzeczeń dotyczących niepełnosprawności brata skarżącego (z 2008 r. – stopień umiarkowany, z 2020 r. – niezdolny do samodzielnej egzystencji do marca 2021 r. oraz z 2021 r. – niezdolny do samodzielnej egzystencji do czerwca 2023 r.). Po przedstawieniu tych informacji Kolegium wskazuje, iż ostatnie zatrudnienie skarżącego miało miejsce po 10 letniej przerwie (2018 r.) i że skarżący pobierał rentę rolniczą (do listopada 2021 r.), a wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożył 25.02.2022 r. Następnie organ odwoławczy stwierdza, iż "badając zaistniałe w sprawie okoliczności nie dostrzegł związku z koniecznością sprawowania przez skarżącego opieki nad bratem". Oceniając powyższe uznać jednak należy, iż cytowane dane i informacje odnośnie skarżącego i jego brata, nie zostały opatrzone żadnym komentarzem, czy rozważaniami pozwalającymi poznać przesłanki, z powodu wystąpienia których, zanegowany został związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącego, a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym bratem. Same bowiem przedstawione wyżej dane, bez zaprezentowania ich oceny (analizy), nie mogą jeszcze zostać uznane za wystarczające dla wykazania braku związku przyczynowego. Brak akcentowanej wyżej oceny stwierdzonego w postępowaniu stanu tej sprawy (jej okoliczności) nakazywał uznać cytowany wywód Kolegium Odwoławczego za niejasny i niezrozumiały, co niewątpliwie narusza art. 107 par. 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zajmując natomiast stanowisko odnośnie do zaprezentowanych przez Kolegium danych dotyczących samej historii zatrudniania skarżącego (1996-2008 i jeden miesiąc w 2018 r.), jako mogących mieć znaczenie dla oceny występowania związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu powyżej przestawionym wskazać trzeba, iż przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi nie tylko rezygnacja z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia (innej pracy). Obie te przesłanki, art. 17 ust. 1 u.ś.r., traktuje jako równorzędne. Zauważyć przy tym trzeba, iż wskazany wyżej przepis, nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej przez wnioskodawcę (opiekuna). Tak więc akcentowana przez Kolegium okoliczność, iż skarżący w 2018 r. wznowił zatrudnienie po 10-o letniej przerwie, a nadto pobierał on rentę z KRUS do listopada 2021 r. - nie wykluczała jeszcze możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad bratem. W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się bowiem, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9.06.2022 r., sygn. akt III SA/Gd 87/22). Podkreślić więc trzeba, że nie sposób a priori wykluczać tego, że u osoby biernej zawodowo, dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, które uzasadniałoby twierdzenie, że od określonej daty, pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Inaczej mówiąc, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że skarżący, przed złożeniem wniosku o świadczenie, nie podejmował zatrudnienia z przyczyn innych niż opieka nad bratem, jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej, leżała właśnie obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14.05.2020 r.; sygn. akt III SA/Gd 410/20). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżący spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. W tej natomiast sprawie skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia w lutym 2022 r., tj. w okresie, w którym jego brat dysponował orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS (z 24.06.2021 r.) – stwierdzającym jego niezdolność do samodzielnej egzystencji (do 30.06.2023 r.) i ustalającym, że do powstania tej niezdolności doszło przed 1.04.2021 r. Jak przy tym zasadnie zauważyło Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, wydane względem skarżącego orzeczenia komisji lekarskiej KRUS (z 10.01.2022 r.) – nie uznawały go za osobę całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Nie było zatem podstaw do przyjmowania, że skarżący, z uwagi na wiek, czy stan zdrowia, nie ma możliwości podjęcia wskazanej pracy (zatrudnienia), a w konsekwencji, nie można było z góry wykluczyć tego, że aktualnie (tj. w dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne) brak podejmowania przez niego pracy zarobkowej (zatrudnienia), mógł być spowodowany właśnie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Dostrzec trzeba, że w analizowanym wyżej aspekcie organ I instancji poprzestał na wyrażeniu "wątpliwości" co do tego, czy jedyną przyczyną niepodejmowania pracy przez skarżącego (z uwagi na jego historię zatrudnienia) jest właśnie opieka sprawowana nad bratem. Jak zaś wyżej wskazano, sam fakt pasywności zawodowej wnioskodawcy przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia nie może mieć przesądzającego znaczenia dla oceny istnienia związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej już zaprezentowanym. Z uwagi na powyższe, także wyrażone w sprawie stanowisko organu I instancji – nie mogło zostać uznane za trafne.

Z treści zaskarżonej decyzji SKO w Tarnowie wynika nadto, że organ ten negując istnienie związku przyczynowo-skutkowego wskazał również na zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad bratem. W tym aspekcie wymieniony organ administracji akcentował, iż opieka skarżącego sprowadza się do tzw. czynności codziennych (przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, czynności higieniczne) – nieuprawniających do przyjęcia, iż z ich powodu należy zrezygnować z zatrudnienia. Jednocześnie SKO w Krakowie wskazało na stwierdzony w postępowaniu stan zdrowia brata skarżącego podając, że w skali Barthel, uzyskał on 85 punktów na 100 możliwych. W ocenie organu, niepełnosprawny samodzielnie wykonuje szereg codziennych czynności, co – jak się wydaje – miało przemawiać za ograniczoną potrzebą opieki nad nim. Mając jednak na uwadze powyższe należy podkreślić, że dla ustalenia zakresu opieki świadczonej przez opiekuna na rzecz osoby potrzebującej, niewątpliwie niezbędne jest ustalenie rzeczywistego stanu zdrowia osoby podlegającej opiece. Bez ustalenia tego, nie sposób w ogóle czynić rozważań, czy wskazywane przez wnioskodawcę w sprawie czynności opiekuńcze, mające być realizowane względem niepełnosprawnego członka bliskiej rodziny – mogą wypełniać przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a pozwalające uznać, że ma miejsce związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu powyżej przedstawionym. Nieodzowne zatem było poczynienie ustaleń co do stanu zdrowia osoby podlegającej opiece. Treść zaskarżonej decyzji wskazuje, iż organ miał na uwadze to, że niepełnosprawny nie umie czytać, pisać, obsługiwać żadnych sprzętów, nie przewiduje żadnych konsekwencji swojego działania, a na poziomie intelektualnym, przejawia zachowania dziecka 6-letniego. Z rozważań organu wynika, iż w sprawie ustalone zostało, że u brata skarżącego, rozpoznano upośledzenie umysłowe znacznego stopnia. Ustalenie to znajduje przy tym oparcie w materiałach zgromadzonych w sprawie. Dostrzec bowiem trzeba, iż na k. 12 znajduje się zaświadczenie lekarskie lekarza chorób wewnętrznych, specjalisty medycyny rodzinnej - wskazujące na taką właśnie diagnozę niepełnosprawnego. Z kolei na k. 5 znajduje się odręczne pismo specjalisty psychiatry z 14.12.2018 r., której treść nie pozwala jednoznacznie przyjąć, czy stanowi ono jedynie zapis relacji skarżącego, co do stanu zdrowia jego brata, czy też medyczną ocenę zdrowia tej osoby. W każdym razie treść tego pisma naprowadza, iż brat skarżącego "zatrzymał się na poziomie 6 letniego dziecka. Nie jest zdolny do samoobsługi, trzeba go pilnować". W piśmie tym – jak się wydaje – zawarto diagnozę zdrowia brata skarżącego stwierdzającą "upośledzenie umysłowe znaczne". Na k. 6 znajduje się pismo specjalisty psychiatry z 25.01.2019 r. wskazujące jako diagnozę "upośledzenie umysłowe umiarkowane". Taka też ocena zdrowia brata skarżącego zawarta została w badaniu psychologicznym z 8.01.2019 r. (k. 7), gdzie dodatkowo wskazano na "zaburzenie funkcji poznawczych, cechy otępienne, zaburzenia procesów pamięci świeżej, koncentracji uwagi, zapamiętywania informacji". Opisując cechy niepełnosprawnego, w opinii tej podano: bierny, bezradny, uległy, bezkrytyczny wobec siebie i zaburzona kontrola emocji i zachowań. Wskazanych ustaleń, co do stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej organ odwoławczy, choć przytoczył je w znacznym zakresie - nie odniósł do koniecznej w związku z tym stanem zdrowia skali możliwych i potrzebnych czynności opiekuńczych. Sam przy tym fakt, że niepełnosprawny jest samodzielny w zakresie pewnych czynności określonych skalą Barthla, nie uprawniał jeszcze do stwierdzenia, że czynności opiekuńcze względem tej osoby dotyczą tylko pomocy o charakterze codziennym (k. 11 zaskarżonej decyzji). Niewątpliwie bowiem wynikający z akt stan zdrowia brata skarżącego może sugerować, że wymaga on troski innej niż ta, której potrzebują osoby leżące, pampersowane, czy obłożnie chore. Troska ta wynika ze specyfiki stwierdzonego u brata skarżącego upośledzenia umysłowego, co wymagać może przyjęcia innych kryteriów samodzielności tej osoby, niż określonych skalą Barthla. Organ odwoławczy zaniechał analizy i oceny przedstawionego wyżej (ustalonego w postępowaniu) stanu zdrowia brata skarżącego w aspekcie tego, czy opieka nad osobą o stwierdzonych deficytach intelektualnych – może ograniczać się tylko do czynności w istocie marginalnych, obejmujących tylko pomoc w przygotowaniu posiłku, do prania, sprzątania, czy bliżej niesprecyzowanych czynności higienicznych. Treść sporządzonego w sprawie wywiadu środowiskowego pozwala przyjąć, że pracownik socjalny wskazanego wyżej aspektu sprawy także w ogóle nie badał, ani nie ustalał. Tymczasem trafnie SKO w Tarnowie wskazało (k. 10), w ślad za wyrokiem WSA w Warszawie z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/WA 1265/11), że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby odo otoczenia. Rzecz jednak w tym, że oceny wskazanego wyżej wymogu, organ II instancji nie odniósł do ustalonego i wynikającego z akt sprawy – stanu zdrowia osoby podlegającej opiece. O tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy brakiem podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna (por. NSA w wyroku z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 493/21). Faktyczny zaś zakres czynności opiekuńczych winien – co wyżej już wskazano – uwzględniać aktualny zdrowia niepełnosprawnego. W tej natomiast sprawie, oba orzekające organy administracji zaniechały dokonania ocen zrelatywizowanych do niepełnosprawności intelektualnej brata skarżącego, nie ustalając zarazem, czy osoba ta, może pozostać bez opieki i funkcjonować samodzielnie w ciągu dnia. Orzekające organy administracji publicznej nie poczyniły w tym względzie jakichkolwiek ustaleń.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organów administracji będzie uwzględnienie przedstawionych wyżej zapatrywań. Organ winien ustalić, przeprowadzając w miarę potrzeby nowe dowody - jaki jest zakres świadczonej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym bratem, przy uwzględnieniu schorzeń, na które osoba ta cierpi. Po ustaleniu powyższego, organ winien ocenić, czy zakres tej opieki i jej efektywne sprawowanie, wyklucza aktywność zawodową skarżącego w sytuacji, gdy skarżący oświadczył, iż z dniem 1.12.2021 r. zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym (k. 1, część III wniosku). Organ I instancji uwzględni przy tym także - trafny pogląd zaprezentowany w wydanej w tej sprawie decyzji SKO w Tarnowie, co do tego, iż art. 17 ust. 1b) u.ś.r., z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) – nie może być podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo konieczna będzie wypowiedź organu i zajęcie stanowiska co do tego, jakie znaczenie dla możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma poczynione w sprawie ustalenie, iż poza skarżącym jest jeszcze inne rodzeństwo niepełnosprawnego. Dotychczas wykonane w postępowaniu czynności nie odnosiły się do ustalenia tego aspektu sprawy, przez co zagadnienie to pozostaje otwarte.

Mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania i oceny, Sąd w pkt I sentencji uchylił decyzję zaskarżoną i decyzję ją poprzedzającą, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.). O kosztach (pkt II sentencji) orzeczono na zasadzie art. 200 i art. 205 par. 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje także wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika strony skarżącej.