Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Domniemania faktyczne nie mogą jednak stanowić podstawy ustaleń, jeżeli dana okoliczność może być udowodniona za pomocą dostępnych organowi środków dowodowych.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jadwigi D. i Elżbiety K. na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 14 kwietnia 2000 r. /..../ w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Cz. z dnia 24 lutego 2000 r., (...).

Jadwiga D., Elżbieta K. oraz Zdzisław, Janina, Eugeniusz i Władysław M. domagali się podjęcia działań zmierzających do usunięcia "przynajmniej niektórych" garaży wybudowanych w sąsiedztwie działki nr 63, położonej w Cz. przy Al. N. M. P. Ich zdaniem garaże te zostały wybudowane bez pozwolenia na budowę, a swoim usytuowaniem pozbawiają wnioskodawców dostępu do ich nieruchomości.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Cz. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie garaży stojących na działkach nr 59/9, 59/10, 59/11, 59/12, 59/13, 59/14, 59/15, 59/16, 59/53 i 59/54, a postanowieniem z dnia 24 lutego 2000 r. postępowanie to umorzył na podstawie art. 105 Kpa.

Wskazany organ ustalił, że przedmiotowe garaże zostały wybudowane na początku lat siedemdziesiątych. W czasie użytkowania garaży zmieniali się nawet kilkakrotnie właściciele niektórych z nich. Część właścicieli posiada pozwolenia na budowę i użytkowanie garaży, natomiast osoby, które stały się właścicielami w późniejszym okresie przedstawiły dokumenty stwierdzające nabycie działki razem z garażem, natomiast nie posiadają samej decyzji o pozwoleniu na budowę. W piśmie Miejskiego Przedsiębiorstwa Ciepłowniczego z dnia 31.08.1970 r. zawarta jest informacja, że garaże wybudowali z własnych środków inwestorzy prywatni zgodnie z posiadaną dokumentacją. Z kolei zakład Gospodarki Mieszkaniowej poinformował, że garaże były budowane na podstawie lokalizacji wydanej przez ówczesny Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium MRN, ale nie dysponuje tymi decyzjami. Powyższe okoliczności legły u podstaw umorzenia postępowania.

W odwołaniu Jadwiga Dobosz i Elżbieta K. zarzuciły, że poza Zenoną i Władysławem U. użytkownicy garaży nie przedstawili żadnych dokumentów wykazujących wybudowanie garaży zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami. Należało zatem postawić wniosek, że zostały one postawione bez pozwolenia na budowę.

Zaskarżoną decyzję (...) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji. Opierając się na przedstawionych wcześniej ustaleniach organ odwoławczy uznał, że nie jest możliwe dotarcie do decyzji o pozwoleniu na budowę. Jednocześnie zebrane w sprawie dokumenty przemawiają za tym, że takie pozwolenie było udzielone przez właściwy organ i dlatego postępowanie należało umorzyć.

W skardze do Naczelnego Sądu administracyjnego Jadwiga D. i Elżbieta K. wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Generalnie skarżące zarzuciły niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Ich zdaniem zebrany materiał dowodowy nie upoważniał do poczynienia ustalenia, że garaże zostały postawione w oparciu o pozwolenie na budowę. Przeciwnie - niedotarcie do takich pozwoleń powinno rodzić domniemanie, iż nie były one wydane, zwłaszcza że skarżące nie zostały zawiadomione o wszczęciu postępowania w sprawie o udzielenie pozwolenia na budowę garaży, ani nie udzielały zgody na ich wybudowanie w granicy z ich posesją. Okoliczność dysponowania przez użytkowników jednego garażu wymaganą dokumentacją nie może przy tym działać na korzyść pozostałych. Organy orzekające nie wyczerpały zresztą wszystkich dostępnych środków dowodowych.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko dodając, że je jest w stanie stwierdzić, ani wykluczyć, że sporne garaże były wybudowane na podstawie pozwolenia na budowę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważy, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, bowiem wydane w sprawie decyzje administracyjne rzeczywiście naruszają przepisy prawa. Wprawdzie w decyzjach tych nawet nie stwierdzono, że postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe, jednak skoro umorzyły one to postępowanie w oparciu o przepis art. 105 par. 1 Kpa, to należy przyjąć, że miały właśnie na uwadze jego bezprzedmiotowość. Przedmiotem sprawy była ocena, czy garaże na dziesięciu działkach zostały wybudowane zgodnie z prawem. Umorzenie postępowania wynikało z ustalenia, że sporne garaże wybudowano na podstawie pozwolenia na budowę. Tymczasem ustalenie to istotnie budzi zasadnicze zastrzeżenia. W szczególności odnosi się ono generalnie do wszystkich garaży, bez uwzględnienia zróżnicowanego materiału dowodowego. Ponadto ustalenie to wspiera się na treści pism, które w ogóle nie wskazują, jakich działek gruntowych i garaży dotyczą. Materiał sprawy nie uzasadnia takiego ogólnego i ogólnikowego potraktowania rozpatrywanego zagadnienia. Poszczególne działki mają różny stan własnościowy i w różny sposób odnoszą się do nich dokumenty zebrane w toku dotychczasowego postępowania. I tak - w ogóle nie została wyjaśniona sprawa ewentualnych garaży na działkach nr 59/13, 59/53 i 59/54. W materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek danych o tych działkach, mimo że objęte zostały omawianym postępowaniem. Jedynie Władysław U. przedłożył pozwolenia na budowę i na użytkowanie garażu. Brak tylko dokumentu wskazującego, że jest to garaż postawiony na działce nr 59/14, jak to przyjęły organy administracyjne. Odnośnie działek nr 59/12, 59/16 w 1989 r. wydane były decyzje o oddaniu w użytkowanie wieczyste w trybie obowiązującego wówczas art. 23 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1989 nr 14 poz. 74/.

Przepis ten mówił o pierwszeństwie w nabyciu gruntów w użytkowanie wieczyste oraz garaży przez osoby, które wybudowały je na podstawie pozwolenia na budowę.

Skoro przesłanką zastosowania tego przepisu było wybudowanie garażu na podstawie pozwolenia na budowę, to wydanie wymienionych decyzji wskazywałoby, że osoby figurujące w decyzjach dysponowały pozwoleniami na budowę. Zastosowanie takiego domniemania faktycznego nie będzie konieczne, jeżeli ta okoliczność wynika wprost z akt administracyjnych sprawy o oddanie gruntu w wieczyste użytkowanie, prowadzonej w 1989 r. przez Wydział Geodezji Urzędu Miejskiego w Cz.

Z materiału niniejszej sprawy nie wynika, by organy orzekające próbowały przynajmniej sięgnąć do tych akt. Także pozostałe działki nr 59/9, 59/10, 59/11 i 59/15 zostały oddane w wieczyste użytkowanie wraz z garażami. Można przypuszczać, że odbyło się to również przy zastosowaniu powołanego art. 23 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Domniemania faktyczne nie mogą jednak stanowić podstawy ustaleń, jeżeli dana okoliczność może być udowodniona za pomocą dostępnych organowi środków dowodowych.

W niniejszym przypadku takimi dowodami powinny być akta dotyczące oddania działek w wieczyste użytkowanie, względnie akty notarialne dotyczące tej czynności prawnej. Obowiązek dopuszczenia tego rodzaju dowodów wynika z art. 75 par. 1 Kpa. Ponieważ organy obu instancji uchybiły temu obowiązkowi, sprawy nie można uznać za należycie wyjaśnioną, co narusza przepisy art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy zatem uzupełnić postępowanie wyjaśniające w podanym wyżej zakresie, a następnie wydać rozstrzygnięcie umotywowane szczegółowo w odniesieniu do poszczególnych garaży objętych przedmiotem sprawy, z zachorowaniem wymogów z art. 107 par. 3 Kpa. Oczywiście w razie stwierdzenia samowoli budowlanej zastosować będzie trzeba właściwe przepisy budowlane.

Ponieważ wadą obarczone są decyzje obu instancji i wymagane jest przeprowadzenie postępowania w znacznym zakresie, dlatego na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 29 i art. 55 par. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, orzeczono, jak w sentencji.