Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 16 lipca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lipca 2026 roku sprawy ze skargi I. K. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. Umarza postępowanie w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 3 lutego 2026 r.; II. Stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. Oddala skargę w pozostałym zakresie.

I. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej: ZUS) w sprawie ustalenia świadczenia wychowawczego na dziecko A. K.. Skarżący wniósł o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie, stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że w dniu 3 lutego 2026 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego, a do dnia 1 kwietnia 2026 r. organ nie rozstrzygnął sprawy. Dopiero po wniesieniu ponaglenia organ podjął czynności w sprawie i skierował do skarżącego wezwanie o uzupełnienie dokumentów. Skarżący podkreślił, że dane o które wzywał organ zostały zawarte we wniosku i organ miał możliwość ich weryfikacji.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. ZUS potwierdził, że skarżący w dniu 3 lutego 2026 r. wystąpił z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko A. K. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. W tym samym dniu skarżący dołączył za pomocą pisma ogólnego do ZUS powiadomienie o nadaniu numeru pesel oraz paszporty dzieci.

ZUS wyjaśnił także, że w dniu 1 kwietnia 2026 r. Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin wysłało wezwania do skarżącego o dostarczenie ważnego dokumentu, który potwierdzi legalny pobyt i dostęp do rynku pracy w Polsce. W związku z powyższym w tym samym dniu skarżący za pomocą pisma ogólnego do ZUS dostarczył obie strony karty pobytu z adnotacja "dostęp do rynku pracy". W dniu 8 kwietnia 2026r .powiadomiono skarżącego o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego.

Wezwaniem z 4 maja 2026r. zobowiązano skarżącego do podania w terminie 7 dni, czy skarga na bezczynność ZUS dotyczy świadczenia wychowawczego na córkę A. , na syna K. czy na oboje dzieci pod rygorem uznania, że dotyczy bezczynności w przedmiocie świadczenia wychowawczego na A. K.. Skarżący w wyznaczonym terminie nie udzielił odpowiedzi wobec czego uznano, że skarga dotyczy bezczynności w przedmiocie świadczenia wychowawczego na dziecko – A. K..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.).

Na mocy art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4 p.p.s.a., to jest mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Stosownie do treści art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Zgodnie zaś z art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; zwanej dalej: k.p.a), stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

Złożenie ponaglenia wywiera skutek wyczerpania przez stronę przysługujących jej środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a tym samym umożliwia skuteczne wniesienie skargi na bezczynność czy też przewlekłość organu pozostającego w zwłoce i niepodejmującego w ustawowym terminie aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 p.p.s.a. Skarżący pismem z dnia 12 marca 2026 r. wniósł ponaglenie do ZUS, czym spełnił formalny warunek wniesienia skargi na bezczynność organu.

Przechodząc natomiast do wyjaśniania powodów uwzględnienia niniejszej skargi w pierwszej kolejności rozróżnić należy pojęcia bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania. I tak z tą pierwszą formą opieszałości organu mamy do czynienia gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Za bezczynność organu administracji publicznej należy zatem uznać taki stan postępowania, w którym organ administracji publicznej prowadzący postępowanie narusza obowiązujący w tym postępowaniu termin załatwienia sprawy administracyjnej albo termin ustalony zgodnie z art. 36 § 1. Stwierdzenie bezczynności organu administracji publicznej może nastąpić po bezspornym ustaleniu, że organ ten nie załatwił sprawy w terminie. Przyczyny, z powodu których nastąpiło przekroczenie terminu załatwienia sprawy, są nieistotne dla stwierdzenia bezczynności organu. Nie ma zatem znaczenia, czy organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie załatwił sprawy w terminie. Przyczyny przekroczenia terminu załatwienia sprawy mogą mieć natomiast znaczenie przy ocenie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei z przewlekle prowadzonym postępowaniem mamy do czynienia gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Dotyczy to zatem przypadku, gdy organ administracji publicznej prowadzi postępowanie w sposób nieefektywny i opieszały, podejmując działania w długim odstępie czasu bądź też realizując czynności zbędne lub pozorne, które nie przyczyniają się do wydania rozstrzygnięcia, także nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Dlatego też o ile zawiadomienie strony na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. o niezałatwieniu sprawy w terminie skutkuje uznaniem, że formalnie organ nie jest bezczynny, to nie stoi na przeszkodzie badaniu czy postępowanie prowadzone jest w sposób przewlekły. Przewlekłość nie łączy się bowiem z samym przekroczeniem terminów załatwienia sprawy, a występuje wtedy, gdy sprawa nie została załatwiona mimo, że - z uwagi na swój charakter - winna być już załatwiona.

Zgodnie z wyrażoną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, a sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Realizacja tej zasady zagwarantowana została przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy. Przepis art. 35 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Zgodnie z treścią art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z 3 lutego 2026 r. skarżący wystąpił do ZUS o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko A. K.. Dopiero w dniu 1 kwietnia 2026 r., po wniesieniu ponaglenia, a następnie skargi na bezczynność organu, ZUS wezwał skarżącego do nadesłania niezbędnych dokumentów. W dniu 8 kwietnia 2026 r. ZUS powiadomił skarżącego o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego.

Sprawa dotycząca przyznania świadczenia wychowawczego nie należy do kategorii spraw szczególnie skomplikowanych w rozumieniu art. 35 § 3 k.p.a. Postępowanie w tego rodzaju sprawach opiera się co do zasady na weryfikacji danych wynikających z wniosku oraz informacji pozostających w dyspozycji organu lub możliwych do pozyskania z właściwych rejestrów, albo od wnioskodawców bez konieczności prowadzenia rozbudowanego postępowania dowodowego. Tym samym brak jest podstaw do kwalifikowania sprawy jako "szczególnie skomplikowanej", uzasadniającej dwumiesięczny termin jej załatwienia. W konsekwencji zastosowanie znajduje ogólna zasada wynikająca z art. 35 § 3 k.p.a., zgodnie z którą sprawa wymagająca postępowania wyjaśniającego powinna zostać załatwiona nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania.

Bezspornym pozostaje, że sprawa nie została załatwiona w tym terminie. ZUS nie poinformował jednocześnie na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. o niezałatwieniu sprawy w terminie, co uzasadnia podniesiony w skardze zarzut bezczynności.

Sąd uznał zarazem, że stwierdzony stan bezczynności nie miał miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi bowiem posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Za rażące naruszenie prawa zostanie bowiem uznane naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2019 r., II OSK 197/19). Postawę organu musiałaby cechować długotrwała i niezrozumiała bierność. Tymczasem stwierdzona w sprawie bezczynność trwała stosunkowo krótko, a ponadto organ zareagował na ponaglenie złożone przez skarżącego, ostatecznie załatwiając sprawę. W ocenie Sądu zwłoka organu nie miała charakteru celowego.

Mając to na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. uznał, że niewydając decyzji w sprawie wniosku skarżącego z dnia 3 lutego 2026 r., w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a., przy jednoczesnym braku zawiadomieniu, na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. o niezałatwieniu sprawy w terminie, organ dopuścił się bezczynności. Sąd jednocześnie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. uznał, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. (pkt II wyroku).

Z uwagi na to, że ostatecznie (po wniesieniu skargi do sądu) w niniejszej sprawie zostało skarżącemu przyznane świadczenie wychowawcze, Sąd w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie w przedmiocie zobowiązania organu do wydania decyzji (pkt I wyroku).

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o wymierzenie organowi grzywny. Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Przywołany przepis ma charakter uznaniowy. Sąd stoi na stanowisku, że uznanie, iż organ administracji publicznej dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, nie uzasadnia zastosowania tak drastycznych środków dyscyplinujących. Grzywna – środkiem dyscyplinująco-represyjnym o charakterze dodatkowym, który powinien być stosowany z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić go należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, co stanowi zaprzeczenie zasady demokratycznego państwa prawnego, a jednocześnie nadal pozostaje obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r., II GSK 127/20; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro przepis art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter uznaniowy, Sąd na gruncie okoliczności niniejszej sprawy stwierdził brak podstaw do jego zastosowania i przyznania skarżącemu od organu sumy pieniężnej. Na taką ocenie miał również ostateczne załatwienie sprawy ZUS. W konsekwencji Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w pozostałym zakresie.

-----------------------

6