Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2022 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.

Decyzją znak: [...] z 25 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 24 ust. 2, ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 18 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.; dalej jako: "u.ś.r.", "ustawa o świadczeniach rodzinnych"), po rozpatrzeniu odwołania B. P. (dalej: "skarżąca", "strona") od decyzji Wójta Gminy G. (dalej także jako: "Wójt", "organ I instancji") z 11 lutego 2022 r. nr [...] orzekło o:

1) uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości;

2) przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J. M. w kwocie: 2.119 zł miesięcznie od 1 maja 2022 r. na czas nieokreślony;

3) odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J. M. w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że w dniu 5 stycznia 2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. M. ur. [...].08.1938 r. Do wniosku strona dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu Orzekania

o Niepełnosprawności w R. z 26 listopada 2021 r. zaliczające J. M. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu podano, że niepełnosprawność istnieje od 79 roku życia, niepełnosprawność w stopniu znacznym istnieje od 6 lutego 2018 r. Z treści wniosku wynika, że skarżąca nie pracuje, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W oświadczeniu z 27 maja 2021 r., złożonym pod odpowiedzialnością karną, skarżąca wyjaśniła, że sprawuje opiekę nad swoją matką od 2011 r., ma ustalone prawo do emerytury, nie pobiera renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego i innych świadczeń wymienionych

w oświadczeniu. W sprawie przeprowadzono w dniu 17 stycznia 2022 r. wywiad środowiskowy, który potwierdził sprawowanie przez stronę opieki nad matką. J. M. jest wdową, ma czworo dzieci. Córka B. O. mieszka w innej gminie - sama jest schorowana i nie ma możliwości dojazdu. Syn G. M. - sam jest chory, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brat S. M. mieszka w J. i ze względu na odległość nie jest w stanie pomóc matce. Skarżąca przygotowuje posiłki, miksuje i podaje je przez strzykawkę, zmienia pampersy, kąpie, strzyże włosy, paznokcie, nawilża ciało z powodu przesuszania się skóry, mierzy cukier i ciśnienie, podaje leki strzykawką, ćwiczy i masuje ręce i nogi by poprawić krążenie, umawia wizyty lekarskie, zmienia pościel, sprząta, pierze, robi zakupy, opłaca rachunki, ogrzewa mieszkanie.

Decyzją z 11 lutego 2022 r. Wójt Gminy G. odmówił skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J. M.. Odmowę przyznania świadczenia uzasadniono treścią art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz faktem pobierania przez skarżącą emerytury.

Pismem z 23 lutego 2022 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego złożyła w ustawowym terminie odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 grudnia 2014 r. sygn. akt K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nadto zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1

lit. a ww. ustawy przez błędne ustalenie, że pobieranie przez skarżącą emerytury wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką. Wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 grudnia 2021 r.

Pismem z 21 marca 2022 r. SKO wezwało pełnomocnika skarżącej do przedłożenia decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury zakreślając mu 30 dniowy termin na wykonanie powyższego.

W dniu 21 kwietnia 2022 r. wpłynęła do Kolegium decyzja ZUS Oddział

w R. z 4 kwietnia 2022 r. o zawieszeniu skarżącej prawa do emerytury od 1 maja 2022 r.

Przechodząc do meritum sprawy organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r. Zauważył, że organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że art. 17 ust. 1b ww. ustawy wyklucza prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w sentencji wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wyraźnie stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie,

w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższy wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 23 października 2014 r. pod poz.1443 i z tym dniem wszedł w życie. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Na płaszczyźnie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego ukształtowana została w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy

o świadczeniach rodzinnych, że w odniesieniu do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności i w konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez uwzględnienia tej przesłanki negatywnej. W związku z powyższym, organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b ww. ustawy w przedmiotowej sprawie.

Organ odwoławczy wskazał, że materiał dowodowy w rozpoznawanej sprawie daje podstawy do uznania, że skarżąca spełnia przesłanki uprawniające do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem sprawuje opiekę nad matką legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności i w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia

i innej pracy zarobkowej. Skarżącą obciąża obowiązek alimentacyjny wobec matki. Strona nie posiada też orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

Z oświadczeń skarżącej złożonych pod odpowiedzialnością karną wynika, że nie występują przesłanki określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r. wykluczające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo do emerytury zostało uchylone decyzją ZUS

z 4 kwietnia 2022 r. od dnia 1 maja 2022 r. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej od 1 maja 2022 r., czyli od miesiąca, od którego uchylono prawo do emerytury na czas nieokreślony, bowiem orzeczenie o zaliczeniu J. M. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności wydano na stałe. Za okres od złożenia wniosku do dnia 30 kwietnia 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z racji na pobieranie przez skarżącą w tym okresie emerytury z ZUS.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego, która pismem z 30 maja 2022 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając punkt 3 decyzji Kolegium z 25 kwietnia 2022 r. Wniosła o uchylenie zaskarżonej w części decyzji z 25 kwietnia 2022 r., ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Autor skargi zaskarżonej w części decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.:

1) art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2022 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 stycznia 2022 r.;

2) art. 23 ust. 4 u.ś.r. przez błędne uznanie, że wraz ze złożeniem z końcem kwietnia 2022 r. przez skarżącą decyzji ZUS o zawieszeniu pobieranej emerytury nastąpiło kompletne złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz

z niezbędnymi załącznikami.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca w styczniu 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji nie wzywał skarżącej do uzupełnienia wniosku. Dopiero organ odwoławczy wskazał, że niezbędne jest zawieszenie przez nią pobieranej emerytury. Zauważyć jednak należy, że z treści art. 23 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika, aby dokument, którego domagał się od skarżącej organ był niezbędnym dokumentem, który należy przedłożyć, aby został rozpoznany wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też trudno się zgodzić z organem odwoławczym, że dopiero z końcem kwietnia 2022 r. skarżąca złożyła komplet dokumentów niezbędny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz odpadła negatywna przesłanka do przyznania przedmiotowego świadczenia. W świetle powyżej wskazanych okoliczności brak było podstaw prawnych, aby ograniczać świadczenie pielęgnacyjne przyznane na rzecz skarżącej do ram czasowych od dnia 1 maja 2022 r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku

z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło

w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie

z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 25 kwietnia 2022 r. którą organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji z 11 lutego 2022 r. (pkt 1), przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od 1 maja 2022 r. na czas nieokreślony (pkt 2) oraz odmówił przyznania tego świadczenia za okres od 1 stycznia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. (pkt 3). W kontrolowanej sprawie skarżąca zaskarżyła ww. decyzję Kolegium w części, tj. w punkcie 3 dotyczącym odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r.

Sporna jest zatem data początkowa przyznanego prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy uwzględnił bowiem okres od 1 maja 2022 r., tj. od następnego dnia w którym zawieszeniu uległa wypłata przysługującej skarżącej emerytury, odmawiając jednocześnie ww. świadczenia za okres od 1 stycznia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. Powyższe zaś zostało zakwestionowane przez skarżącą, zdaniem której świadczenie to powinno zostać jej przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został przez nią wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. w przedmiotowej sprawie od 1 stycznia 2022 r. Spór dotyczy zatem wykładni art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Przechodząc do analizy zarzutu skarżącej, Sąd wskazuje, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie stwierdzał, że prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało

w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyroki NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1079/21, z 25 czerwca 2021 r., I OSK 305/21,

z 19 maja 2021 r., I OSK 209/21). Taka właśnie sytuacja miała miejsce w kontrolowanej sprawie.

Zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo nie przyznało skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia 1 stycznia 2022 r. jako pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został wniosek przez skarżącą, a dopiero od 1 maja 2022 r., tj. od następnego dnia po dniu od którego wstrzymana została wypłata skarżącej emerytury. Należy uznać, że właśnie z dniem 1 maja 2022 r. został spełniony warunek wynikający z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Skoro bowiem zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tych okolicznościach przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia

w okresie poprzedzającym tę datę, tj. od 1 stycznia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. byłoby, w ocenie Sądu, nieuzasadnione. W konsekwencji brak było podstaw do uwzględnienia podniesionych w skardze zarzutów.

W świetle powyższych okoliczności stwierdzić należało, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Kolegium z 25 kwietnia 2022 r. w zaskarżonej części, wobec czego

w oparciu o treść art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.