Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 1174/23 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 kwietnia 2023 r. znak DOiR-I.6270.43.2023.AK w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrokiem z 13 września 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 1174/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę A. B. (dalej: "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister") z 13 kwietnia 2023 r. nr DOiR-I.6270.43.2023.AK. Decyzją tą, Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda", "organ pierwszej instancji") z 20 marca 2023 r. nr WSC-I.6122.5919.2022, którą odmówiono skarżącemu potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

2. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie złożył skarżący, zaskarżając go w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. błędną wykładnię art. 13

w zw. z art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. z 1920 r. nr 7 poz. 44 ze zm.; dalej: "ustawa o obywatelstwie z 1920 r.") polegającą na przyjęciu, że nabycie po śmierci ojca przez niepełnoletnie "dziecko ślubne" obywatelstwa obcego przed 19 stycznia 1951 r. powoduje utratę przez nie obywatelstwa polskiego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano się dodatkowo na naruszenie art. 8 § 2 k.p.a. oraz art. 34 ust. 2 Konstytucji RP.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie

w całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji; zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.

3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych

w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować

z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).

3.4. W realiach niniejszej sprawy kluczowe znaczenie ma kwestia prawidłowej wykładni relewantnych przepisów ustawy o obywatelstwie z 1920 r. regulujących utratę obywatelstwa polskiego, tj. art. 11 tej ustawy. W ocenie skarżącego kasacyjnie, prawidłowa wykładnia powyższych przepisów prowadzi do stwierdzenia, że skarżący nie utracił obywatelstwa polskiego w 1948 r. wraz

z przyjęciem obywatelstwa izraelskiego w sytuacji, gdy jego ojciec zmarł w 1942 r. Przy tym podkreślono, że skarżący mógł utracić polskie obywatelstwo wyłącznie

w sytuacji, w której jego ojciec utraciłby polskie obywatelstwo (art. 13 ustawy

o obywatelstwie z 1920 r.).

3.5. W świetle brzmienia art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. nie budzi wątpliwości, że skarżący z chwilą nabycia obywatelstwa izraelskiego 8 grudnia 1948 r., utracił obywatelstwo polskie. Nie było kwestią sporną, że z uwagi na wiek w chwili nabycia obywatelstwa izraelskiego nie był on zobowiązany do czynnej służby wojskowej w myśl przepisów prawa polskiego. W odniesieniu do skarżącego nie miał w tym przypadku zastosowania art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., albowiem dotyczył on innego zagadnienia, a mianowicie skutków utraty lub nabycia obywatelstwa polskiego dla żony i "ślubnego" nieletniego dziecka w razie utraty lub nabycia obywatelstwa polskiego przez ojca. Zarówno nabycie, jak i utrata obywatelstwa przez żonę i dzieci osoby nabywającej i tracącej obywatelstwo polskie miały charakter pochodny, a więc osoby te nie musiały same odpowiadać warunkom wymaganym w art. 8, art. 9, art. 11 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. (zob. np. W. Ramus, Prawo o obywatelstwie polskim, Warszawa 1968 r., s. 61; por. np. wyrok NSA z 19 października 2021 r., sygn. akt II OSK 65/21; wyrok NSA z 22 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2621/22; wyrok NSA z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 121/23 - CBOSA). Można zatem powiedzieć, że art. 13 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. nie wyłączał zastosowania ogólnej zasady z art. 11 pkt 1 tej ustawy, ale przewidywał dodatkową, pochodną przesłankę utraty obywatelstwa (por. np. wyrok NSA z 15 października 2025 r., sygn. akt II OSK 2750/24 oraz wyrok NSA z 28 października 2025 r., sygn. akt II OSK 791/23 - CBOSA). Tymczasem, w odniesieniu do skarżącego zdarzeniem, które zdeterminowało utratę obywatelstwa polskiego, była nie śmierć jego ojca, ale nabycie przez niego obywatelstwa izraelskiego w 1948 r. Wykładnia językowa art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. znajduje potwierdzenie w wykładni systemowej oraz celowościowej. Otóż w art. 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. wyrażono zasadę, że obywatel polski nie może być jednocześnie obywatelem innego państwa. Zasadzie tej nadano następnie wymiar zasady konstytucyjnej (zob. art. 87 Konstytucji z 1921 r.). Regulacja zawarta w art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. stanowiła zatem logiczny oraz konieczny skutek tej podstawowej zasady. Zasada posiadania wyłącznie jednego obywatelstwa była zresztą określana w ówczesnym piśmiennictwie jako "jedynie słuszna" (zob.

S. Starzyński – Obywatelstwo państwa Polskiego, Kraków, 1921 r., str. 39).

3.6. Bezzasadne było również odwołanie się w niniejszej sprawie do naruszenia art. 8 § 2 k.p.a. (tzw. zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań). Otóż dla zastosowania art. 8 § 2 k.p.a. konieczne jest kumulatywne spełnienie dwóch warunków (por. np. wyrok NSA z 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1688/22 - CBOSA). Po pierwsze, ustalenie istnienia stabilnego, jednolitego, wieloletniego oraz znanego publicznie postępowania organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych. Po drugie,

w ramach zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań można powoływać się tylko na praktykę zgodną z prawem. W świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 i 7 k.p.a.), zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań nie może bowiem doprowadzić do niestosowania przez organy administracji norm prawa materialnego. Innymi słowy, organ może zmienić swoje stanowisko, jeżeli dotychczasowa praktyka była sprzeczna z prawem. Stąd też w powołanym przepisie jest mowa

o nieodstępowaniu od utrwalonej praktyki "bez uzasadnionej przyczyny". W praktyce oznacza to w szczególności, że zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań może mieć zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do decyzji uznaniowych lub decyzji co prawda związanych, ale opartych na normach prawnych przyznających organowi luzy decyzyjne z uwagi na użyte w tych normach zwroty niedookreślone. Tymczasem decyzja w sprawie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego jest decyzją związaną, a nie uznaniową, a nadto rozstrzygnięcie takiej sprawy nie wymaga dokonania wykładni i zastosowania przepisów zawierających zwroty niedookreślone. W sprawie niniejszej zresztą nie wykazano już pierwszej przesłanki, a mianowicie istnienia stabilnego, jednolitego, wieloletniego oraz znanego publicznie postępowania organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych. O istnieniu takiej praktyki nie świadczy w każdym razie przedstawienie w skardze kasacyjnej kilku decyzji Ministra wydanych przed 2020 r. Nawet jednak gdyby taka praktyka hipotetycznie istniała, to nie miałoby to znaczenia dla rozstrzygnięcia, albowiem zasada legalizmu ma charakter zasady nadrzędnej wobec innych zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady zaufania (art. 8 § 1 k.p.a.). W razie kolizji zasady legalizmu z innymi zasadami ogólnymi k.p.a., pierwszeństwo należy dać zasadzie legalizmu (por. np. wyrok NSA z 15 października 2025 r., sygn. akt II OSK 2750/24 - CBOSA).

3.7. Bezprzedmiotowe jest również odwołanie się w skardze kasacyjnej do art. 34 ust. 2 Konstytucji RP – otóż przepis ten nie ma mocy wstecznej i nie może służyć do oceny zdarzeń prawnych z 1948 r. (tempus regit actum).

3.8. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.