Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 315/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2022 r. znak: SKO.PS/4110/801/2022 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 15 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 315/23 oddalił skargę A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 20 grudnia 2022 r. znak SKO.PS/4110/801/2022 w przedmiocie zasiłku celowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A.A. zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez oddalenie skargi z uwagi na uznanie, że organ II instancji orzekł zgodnie z regułami określonymi przez prawo materialne i procesowe, i prawidłowo odmówił przyznania zasiłku celowego przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego w sprawie, zebraniu i rozpatrzeniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, podczas gdy postępowanie nie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a organ wydał decyzję w oparciu o niewłaściwie ustalony stan faktyczny, co doprowadziło do nieprawidłowego wniosku, że wnoszącemu skargę kasacyjną nie należy się zasiłek celowy, a w efekcie skutkowało odmową jego przyznania.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Jak podkreślono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w sposób nieprawidłowy ustalono sytuację majątkową skarżącego. Sąd I instancji, w ślad za organami obu instancji, zakwestionował trudną sytuację finansową skarżącego, uznając że osiąga on dodatkowe dochody. Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że jest osobą schorowaną, niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Z uwagi na sytuację na rynku pracy i stale pogarszający się stan zdrowia, nie ma możliwości uzyskania dodatkowych dochodów, które umożliwiłyby mu zaspokojenie, chociażby podstawowych, potrzeb życiowych. Wnoszący skargę kasacyjną leczy się w poradni bólu, jest po rozległym zawale serca, przechodził rehabilitację kardiologiczną, leczy się na depresję. Niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb i uprzednie długotrwałe zamieszkiwanie w lokalu niespełniającym standardów bezpieczeństwa, sprawiło że stan zdrowia wnoszącego skargę kasacyjną stale się pogarsza.

Jak zaznaczył wnoszący skargę kasacyjną, zaciągnięte przez niego pożyczki nie powinny zostać wliczone do jego dochodu, ponieważ będzie musiał je spłacać. Ponadto, pieniądze zostały natychmiast wydane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wnoszący skargę kasacyjną zauważył też, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Tymczasem, organ nie ustalił dokładnie ani wysokości pożyczek zaciągniętych przez wnoszącego skargę kasacyjną, ani dokładnych dat uzyskania pożyczek. Dlatego też, nie sposób ustalić wysokości dochodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Opisując stan faktyczny wskazano jedynie, że pożyczka została zaciągnięta "ostatnio".

Następnie, wnoszący skargę kasacyjną nie zgodził się z twierdzeniem, że odmawiał współpracy z organami pomocy społecznej. Wręcz przeciwnie, współpracował w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego z pracownikami organu pomocy społecznej z Krakowa, udzielając im wszelkich niezbędnych informacji. Jak podniósł, nie wyjaśniono mu w wyczerpujący sposób, dlaczego wywiad miał być przeprowadzony ponownie. Wnoszący skargę kasacyjną podkreślał, że nie ma zaufania do pracowników MGOPS w X., ponieważ wielokrotnie czuł, jakby podczas wywiadu próbowano na nim wymusić niekorzystne dla niego stwierdzenia. Wcześniej, wielokrotnie składał skargi na pracowników tej instytucji, co w jego przekonaniu może mieć wpływ na zachowanie pracowników w stosunku do niego.

Wnoszący skargę kasacyjną wyjaśnił, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Tymczasem, wnoszący skargę kasacyjną nie zauważył ze strony pracowników MGOPS w X. propozycji mających pomóc mu w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Gdyby zaś takie propozycje ze strony pracowników się pojawiły, to chętnie by z nich skorzystał.

Ponadto, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd I instancji nieprawidłowo ustalił, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z B.B. W jego ocenie, sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie uprawnia do zaliczenia danej osoby w poczet członków rodziny, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Niezbędny jest element wspólnego gospodarowania. Przy czym, partycypowanie w kosztach utrzymania mieszkania czy mediów, przy braku oddzielnych liczników, wcale o tym nie przesądza, podobnie jak korzystanie z jednej kuchni czy łazienki (tak WSA w Kielcach w wyroku z 17 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 14/11). Jak podkreślił, on i B.B. prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, nie podejmują wspólnie życiowych decyzji, w tym decyzji finansowych, nie mają wzajemnie dostępu do swoich pieniędzy. A.A. jest współlokatorem B.B., ale nie dbają wzajemnie o zaspokojenie swoich potrzeb życiowych. Zdarza się, że A.A. występuje jako pełnomocnik B.B., jednak sama ta okoliczność nie może przesądzać jeszcze o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego.

Wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że w niniejszej sprawie organy administracji publicznej naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów, dokonując oceny w sposób dowolny, przy braku uwzględnienia zasad wiedzy, doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania i na tej podstawie poddały w wątpliwość dochody osiągane przez A.A. oraz ustaliły, że prowadzi on z B.B. wspólne gospodarstwo domowe, mimo tego, że ustalenia te nie znalazły odzwierciedlenia w materiale dowodowym.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej należało przypomnieć, że Sąd I instancji przyjął za podstawę orzekania stan sprawy, zgodnie z którym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 20 grudnia 2022 r. znak: SKO.PS/4110/801/2022 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy X. z 26 października 2022 r. nr PS.B360/22.5102.006923.2022 odmawiającą przyznania zasiłku celowego na zakup środków czystości. Decyzja ta została wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku A.A. z 9 września 2022 r.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., to jest naruszeniu przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., przez oddalenie skargi z uwagi na uznanie, że organ II instancji orzekł zgodnie z regułami określonymi przez prawo materialne i procesowe, podczas gdy postępowanie zostało przeprowadzone w sposób nieprawidłowy, a organ wydał decyzję w oparciu o niewłaściwie ustalony stan faktyczny.

Nieprawidłowości w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym skarżący kasacyjnie upatruje zatem w niewłaściwie ustalonym stanie faktycznym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej uszczegółowiono, że w sposób nieprawidłowy ustalono sytuację majątkową skarżącego i zdolność do podjęcia przez niego pracy, a także jego sytuację zdrowotną. Sposób sformułowania zarzutu kasacyjnego wskazuje zatem, że skarżący pomija zasadniczy powód wydania wobec niego decyzji odmownej w przedmiocie zasiłku celowego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika bowiem, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę wnioskodawcy na decyzję z 20 grudnia 2022 r. znak SKO.PS/4110/801/2022 uznał, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji zasadnie przyjęły, że postępowanie strony skarżącej wypełnia przesłankę braku współdziałania z organem, które jest obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 4 u.p.s.), a w świetle art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a u.p.s. może stanowić powód wydania decyzji odmownej. Zdaniem Sądu I instancji organy zasadnie wskazały, że istnieje konieczność uzupełnienia wywiadu środowiskowego przez MOPS w X. w celu zweryfikowania ustaleń MOPS w Krakowie wskazujących, że skarżący nie posiada żadnego dochodu w kontekście znajdujących się w aktach sprawy dokumentów i oświadczeń skarżącego, z których wynika, że opłaca m. in. pobyt w hostelu z pożyczek. W rezultacie, ocena spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia, w tym w szczególności spełnienia kryterium dochodowego, wymagała jednoznacznego ustalenia przez organ wysokości uzyskiwanych przez skarżącego pożyczek.

Wobec powyższego, okoliczności wskazane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a odnoszące się do stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie, w tym niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (rozległy zawał serca, rehabilitacja kardiologiczna, leczenie depresji, zamieszkiwanie w lokalu niespełniającym standardów bezpieczeństwa), czy też braku możliwości podjęcia pracy w celu uzyskania jakichkolwiek dochodów, nie mogły być przedmiotem badania przez organy administracyjne i Sąd I instancji. Okoliczności te nie były bowiem przedmiotem ustaleń faktycznych poczynionych przez organ administracyjny w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego o przyznanie zasiłku celowego, z powodu uniemożliwienia przez skarżącego przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Taki wywiad środowiskowy jest nie tylko obligatoryjnym dowodem w postępowaniu o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, ale także podstawowym dowodem pozwalającym organom administracyjnym na poczynienie ustaleń co do sytuacji życiowej wnioskodawcy.

Ustawa o pomocy społecznej stanowi, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 1), a decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). W treści art. 106 ust. 4 u.p.s. ustanowiono wyjątki od przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Nie należy do nich wydanie decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, co dodatkowo potwierdza treść art. 106 ust. 7 u.p.s., zgodnie z którym, regulując możliwość zawieszenia postępowania do czasu dostarczenia orzeczenia lub odmowy przyznania zasiłku celowego, wskazano: "(...) wszczyna się postępowanie o ustalenie uprawnienia do zasiłku celowego, a następnie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego: (...)".

Zgodnie z art. 107 ust. 4 u.p.s., w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - nie rzadziej niż co 12 miesięcy.

Z tego względu konieczne było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zgodnie z zasadami określonymi w art. 106 ust. 1 i 4 oraz art. 107 ust. 4 i 4a u.p.s., a także określonymi w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 893), który w § 3 ust. 1 stanowi, że wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad ten jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych w takiej formie. Co do zasady ta forma postępowania wyjaśniającego nie może zostać zastąpiona innymi środkami dowodowymi (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 3598/18, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że strona musi się liczyć z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania.

Obligatoryjna czynność, jaką jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji z uwagi na swą istotę, stanowi formę współpracy beneficjenta z organem pomocowym, której brak może przynieść dla niego negatywne skutki. Jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2186/16; wyrok NSA z 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 60/11). Należy też przyjąć, że wolą ustawodawcy było (art. 107 ust. 4 u.p.s. zd. drugie), by wniosek złożony przez osobę będącą pod stałą opieką organu pomocy społecznej, nie wiązał się za każdym razem z obowiązkową aktualizacją wywiadu, a następował nie rzadziej niż co 6 miesięcy (por. wyrok WSA w Krakowie z 26 października 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1775/22). Przy czym użyty przez ustawodawcę zwrot "nie rzadziej niż co 6 miesięcy" nie wyłącza uprawnienia organu pomocowego do przeprowadzania wywiadu środowiskowego częściej, czy też do jego aktualizacji. Może to nastąpić choćby w przypadku powzięcia wiedzy o zmianie istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych dotyczących osoby objętej pomocą społeczną, czy też w celu weryfikacji zasadności udzielanej pomocy. Zatem konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji przed upływem 6 miesięcznego okresu powinna być oceniania każdorazowo, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. Tym bardziej, że jak wskazuje się w orzecznictwie aktualizacja wywiadu środowiskowego ma być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie, a korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r. sygn. akt I OSK 501/21).

W niniejszej sprawie więc, dopiero przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego pozwoliłby organom na poczynienie ustaleń w zakresie sytuacji życiowej skarżącego, w tym właśnie w zakresie wskazanym w skardze i skardze kasacyjnej, a Sądowi I instancji na skontrolowanie poprawności tych ustaleń faktycznych.

Podobnie w tym postępowaniu w ramach rodzinnego wywiadu środowiskowego powinny być zbadane okoliczności dotyczące prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z B.B., o których informacje organ administracyjny powziął z urzędu, oraz zaciąganych przez skarżącego pożyczek pieniężnych na życie. Brak jednak możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, uniemożliwił organom poczynienie ustaleń w zakresie prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa domowego samotnie czy też w rodzinie, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Z tego też powodu przedwczesna była ocena Sądu I instancji, że "również okoliczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z B.B., zestawiona z wysokością deklarowanych przez skarżącego pożyczek, dawała podstawę do odmowy" wnioskowanego świadczenia. Zasadne co najwyżej było podzielenie przez Sąd I instancji wykładni art. 6 pkt 14 u.p.s. (określenia "rodzina"), przyjętej przez organy administracyjne, zgodnie z którą o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przesądza wyłącznie oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie pomocy, ale przede wszystkim ocena stanu faktycznego dokonana przez pracownika organu. Dla określenia, czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą istotne jest więc ustalenie faktycznego związku osób wspólnie zamieszkujących w prowadzeniu ich codziennych spraw związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również możliwość swobodnego i nieograniczonego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych. W stanie niniejszej sprawy nie mogło jednak dojść do zastosowania art. 6 pkt 14 u.p.s., gdyż zastosowanie prawa materialnego, a w dalszej kolejności ocena Sądu I instancji zasadności zastosowania tego prawa, może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Z tego powodu zarzut skarżącego kasacyjnie, że organ nie ustalił dokładnie ani wysokości pożyczek zaciągniętych przez wnoszącego skargę kasacyjną, ani dokładnych dat uzyskania pożyczek jest nietrafny, skoro organ administracyjny nie miał możliwości przeprowadzenia dowodu pozwalającego na ustalenie wysokości dochodu uzyskanego przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku.

Skarżący kasacyjnie w ramach zarzutów procesowych kwestionuje wprawdzie stanowisko organów administracyjnych i Sądu i instancji, że odmawiał współpracy z organami pomocy społecznej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący twierdzi, że wręcz przeciwnie, współpracował w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego z pracownikami organu pomocy społecznej z Krakowa, udzielając im wszelkich niezbędnych informacji. Jednak okoliczności wynikające z akt sprawy nie potwierdzają stanowiska skarżącego kasacyjnie o współpracy z organem pomocowym ani braku wyczerpującego wyjaśnienia skarżącemu konieczności ponownego przeprowadzenia wywiadu. Z akt sprawy wynika, że MOPS w X., w celu zweryfikowania twierdzeń skarżącego co do prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego oraz sytuacji dochodowej, w piśmie z 26 września 2022 r. wezwał skarżącego do ustalenia terminu wywiadu środowiskowego. W piśmie tym wyjaśniono, że przesłany przez MOPS w Krakowie arkusz wywiadu zawiera błędy uniemożliwiające wykorzystania go do wydania decyzji w sprawie wniosku skarżącego. W piśmie z 3 października 2022 r. (które wpłynęło do MOPS w X. 4 października 2022 r.) skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Przed wydaniem decyzji, zgodnie z art. 10 K.p.a., skarżący w piśmie z 7 października 2022 r. został powiadomiony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Kolejno skarżący w piśmie z 20 października 2022 r. wezwał organ do natychmiastowego udzielenia wsparcia finansowego na podstawie "prawidłowo przeprowadzonego wywiadu środowiskowego jaki został przeprowadzony w dniu 22 sierpnia 2022 r., przez pracowników socjalnych z Krakowa".

Prawidłowo zatem Sąd I instancji wywiódł, że strona miała wiedzę co do konieczności przeprowadzenia tego wywiadu w miejscu i w formie wskazywanej przez organ, a jego przeprowadzenie było niezbędnym warunkiem rozpatrzenia zgłoszonego przez nią żądania. Z akt sprawy wynika, że skarżący był informowany o konieczności przeprowadzenia wywiadu, a okoliczności wskazywane przez niego co do braku zaufania do pracowników MGOPS w X., ponieważ "wielokrotnie czuł, jakby podczas wywiadu próbowano na nim wymusić określonego rodzaju, niekorzystne dla niego stwierdzenia" oraz wielokrotnie składał skargi na pracowników tej instytucji, co w jego przekonaniu może mieć wpływ na zachowanie pracowników w stosunku do niego, nie świadczą o braku konieczności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego przez MOPS w X. Akta sprawy potwierdzają, że strona skarżąca konsekwentnie odmawiała przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, podnosząc tożsame argumenty w toku całego postępowania administracyjnego i sądowego. Twierdzenia skarżącego, że organy nie podejmowały prób skontaktowania się z nim nie znajdują zatem potwierdzenia w materiale dowodowym, a więc należało uznać je za gołosłowne.

Tym samym za nieuzasadnioną uznać należy argumentację skargi kasacyjnej co do braku wykazania przez organ administracji podejmowanych prób nawiązania kontaktu ze skarżącym w celu umówienia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania. Powyższemu twierdzeniu strony przeczą dokonane w sprawie i udokumentowane ustalenia faktyczne, które nie zostały skutecznie podważone przez stronę skarżącą kasacyjnie.

Co istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, z przepisów u.p.s. wynika też, że brak współdziałania osób korzystających z pomocy może być podstawą weryfikacji decyzji przyznających świadczenia, może też przesądzić o odmowie ich udzielenia. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Przepis art. 4 u.p.s. wprowadza zaś zasadę, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek współdziałania osoby wnioskującej o pomoc z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela od obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu problemów życiowych. Pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu. Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt ogółu obywateli osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej (por. wyrok NSA z 9 lipca 2024 r. sygn. I OSK 1729/23). Osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Nie mogą odmówić udzielenia żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji czy też przedstawienia stosownych dokumentów. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy stanowią jednoznaczną przesłankę odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki NSA z 28 października 2016 r. sygn. akt I OSK 431/15, z 19 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2186/16; wyrok WSA w Krakowie z 13 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 975/16).

Tym samym nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji, oddalając skargę kasacyjną jako niezasadną.

Stosownie do art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 658), uzasadnienie sporządzanego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny tych aspektów prawnych, które świadczą o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jednocześnie zauważyć, że dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej, albowiem w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a.