Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 października 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 416/24 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 20 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 3 października 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 416/24 w pkt I oddalił skargę S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 20 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz w pkt II przyznał radcy prawnemu J. L. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł, powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku w części, tj. co do pkt I wniósł skarżący, zarzucając naruszenie:

1) prawa procesowego, tj.:

a) art. 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7,77 § 1, 80 oraz 107 K.p.a. przez ich wadliwe zastosowanie i niepoczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego kasacyjnie, w szczególności okoliczności wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego skarżącego kasacyjnie z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie o alimenty oraz faktu pobrania nienależnych świadczeń przez matkę dziecka, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

b) art. 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 K.p.a. oraz art. 61 § 1 K.p.a. w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993), dalej powoływanej jako "u.p.o.u.a." przez ich wadliwe zastosowanie i nieuchylenie zaskarżonych decyzji organów obu instancji, pomimo że organ I instancji nie wszczął postępowania w sprawie i nie poczynił wszystkich niezbędnych ustaleń faktycznych koniecznych do oceny, czy skarżący kasacyjnie ma status strony w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

c) art. 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. art. 28 K.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1-4a u.p.o.u.a., art. 8a u.p.o.u.a., art. 28 u.p.o.u.a. i art. 27 ust. 1, 1a i 7 u.p.o.u.a. oraz art. 128 K.r.o. przez jego wadliwe zastosowanie i uznanie, że skarżący kasacyjnie nie posiada interesu prawnego i przez to nie posiada statusu strony w postępowaniu wznowieniowym, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2) prawa materialnego, tj. art. 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1-4a u.p.o.u.a., art. 28 u.p.o.u.a. i art. 27 ust. 1, 1a i 7 u.p.o.u.a. oraz art. 128 K.r.o. przez błędną wykładnię i uznanie, że skarżący kasacyjnie nie posiada interesu prawnego i przez to nie posiada statusu strony w postępowaniu wznowieniowym w sytuacji, gdy skarżący kasacyjnie jest zobowiązany do zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń oraz znoszenia innych obowiązków przewidzianych przepisami u.p.o.u.a. co przesądza o fakcie, że skarżący kasacyjnie posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a., a zatem jest podstawą do uznania skarżącego kasacyjnie za stronę postępowania, bowiem wynik tego postępowania będzie miał wpływ na sytuację prawną i faktyczną skarżącego kasacyjnie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 20 marca 2024 r. oraz decyzji Burmistrza Miasta B. z dnia 23 stycznia 2024 r.

Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w przedmiotowej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy jednakże zwrócić uwagę na następujące okoliczności.

Decyzją z dnia 27 lipca 2023 r. Burmistrz Miasta B., po rozpatrzeniu wniosku A. C., przyznał świadczenie w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, przyznaną na L. S., w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2023 r. do 30 września 2023 r. Wskazana decyzja została doręczona A. C. i wobec niewniesienia odwołania stała się ona ostateczna. Jednocześnie, pismem z dnia 27 lipca 2023 r. organ I instancji poinformował S. S., na podstawie m.in. art. 27 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 581 ze zm.) o wydaniu ww. decyzji o przyznaniu świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego na dziecko L. S. oraz zobowiązaniu dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją z dnia 27 lipca 2023 r. wystąpił S. S. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2023 r. Burmistrz Miasta B., po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu wcześniejszego postanowienia organu I instancji z dnia 9 października 2023 r., z urzędu wznowił postępowanie w sprawie zakończonej prawomocną decyzją przyznającą osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a następnie decyzją z dnia 23 stycznia 2024 r. orzekł o odmowie wznowienia postępowania. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu decyzją z dnia 20 marca 2024 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty sprawy poprzez odmowę uchylenia decyzji z dnia 27 lipca 2023 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że skoro skarżący nie jest stroną postępowania, którego wznowienia się domaga, to w sprawie należało, zgodnie z art. 151 § 1 K.p.a., odmówić uchylenia decyzji. Uzasadniało to wydanie decyzji reformatoryjnej, albowiem organ po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2, stwierdzając, że nie zaszła przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. - wydaje decyzję odmawiającą uchylenia decyzji dotychczasowej.

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniesioną przez S. S. skargę.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku zarzucono naruszenie zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania, mając jednak na uwadze, że istota sprawy dotyczy wykładni przepisów materialnoprawnych dokonanych zarówno przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu jak i Sąd I instancji do tego zagadnienia należy odnieść się w pierwszej kolejności. Kwestią zasadniczą pozostaje bowiem rozstrzygnięcie czy skarżący posiada interes prawny, a w konsekwencji status strony w postępowaniu wznowieniowym zakończonym decyzją Burmistrza Miasta B. z dnia 27 lipca 2023 r. o przyznaniu, na wniosek A. C. - matki małoletniej L. C., świadczenia w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

W pierwszej kolejności przypomnieć trzeba, że postępowanie o wznowienie składa się z dwóch faz. W fazie pierwszej organ bada, czy wniosek opiera się na podstawach wymienionych w art. 145 § 1 K.p.a. i czy zachowany został termin do jego złożenia (art. 148 K.p.a.). W tej fazie organ kontroluje również, czy nie występują negatywne przesłanki dla wznowienia postępowania (przedmiotowe) oraz czy wniosek pochodzi od strony postępowania. Dopiero, jeżeli powyższe przeszkody formalne nie występują, to wówczas następuje wszczęcie postępowania. Niedopuszczalność wznowienia postępowania z przyczyn podmiotowych (brak interesu prawnego wnioskodawcy) zajdzie jedynie w przypadku, gdy z żądaniem wszczęcia postępowania wystąpi podmiot, który nie będzie w ogóle powoływał się na interes prawny. W sytuacji natomiast, kiedy będzie zachodziła potrzeba ustalania, czy sprawa dotyczy interesu prawnego wnioskodawcy, tego rodzaju ustalenia mogą być przez organ czynione, ale dopiero po wznowieniu postępowania (por. Barbara Adamiak i Janusz Borkowski - Kodeks Postępowania Administracyjnego, Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011 r., str. 575).

W rozpatrywanej sprawie podstawą wniosku o wznowienie postępowania stanowiła przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Zgodnie brzmieniem tego przepisu, w sprawie zakończonej decyzją wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Stwierdzenie zatem, czy tego rodzaju przesłanka w danym przypadku istotnie wystąpiła, polegać powinna w tym przypadku m.in. na zbadaniu, czy skarżący, który nie brał udziału w objętym wnioskiem postępowaniu, winien mieć w nim status strony. Powyższe oznacza, że kwestia czy wnioskodawca legitymuje się przymiotem strony stanowi etap merytorycznej oceny wniosku o wznowienie postępowania. Ocena taka nie może być zatem prowadzona poza postępowaniem, nie może być dokonywana w fazie wstępnej, zastrzeżonej wyłącznie dla zbadania prawidłowości wniosku o wznowienie postępowania tylko pod względem formalnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2022 r. sygn. akt II GSK 69/22).

W sytuacji zatem gdy organ I instancji, dokonując kontroli formalnej wniosku S. S. uznał, że wniosek spełnia ustawowe wymagania, prawidłowo postanowieniem z dnia 20 listopada 2023 r. wznowił postępowanie. Jednakże okoliczność wydania postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie dotyczącej przyznania świadczenie w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, nie czyni skarżącego stroną tego postępowania. Ustalenia czy ww. przysługuje przymiot strony w powyższej sprawie należało bowiem dokonać na etapie merytorycznej oceny wniosku o wznowienie postępowania.

Stosownie do art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przy czym, jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie - cechami interesu prawnego będzie to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Interes prawny powinien być rozumiany jako zobiektywizowana, czyli realnie istniejąca potrzeba prawnej ochrony, jest to interes o charakterze osobistym przez to, że jest własny, zindywidualizowany i skonkretyzowany, jest on aktualnie istniejący, a zaspokojenie tego interesu prawnego może nastąpić przez wydanie decyzji administracyjnej. Interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a. to interes oparty na konkretnym przepisie prawa materialnego. Musi on zatem bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę. Związek normatywny między interesem prawnym lub obowiązkiem danego podmiotu, a postępowaniem administracyjnym wyraża się w tym, że postępowanie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku tego podmiotu.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest wyłącznie osoba uprawniona (jej przedstawiciel ustawowy), bowiem to jej wniosek, stosownie do treści art. 15 ust. 1 u.p.o.u.a. inicjuje postępowanie w sprawie ustalenia prawa do ww. świadczenia i to na niej spoczywa obowiązek wykazania uprawnienia do jego otrzymania. W uzasadnieniu wyroku w sposób pełny i poprawny przeprowadzona została wykładania obowiązującego stanu prawnego, z którą należy się w pełni zgodzić. W takich okolicznościach powtarzanie w całości argumentacji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie należy uznać za zbędne. Jak szczegółowo wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, aktualnie w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że przepisy rozdziału 3 ustawy zatytułowanego "Warunki nabywania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a także rozdział 4 "Zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego" nie przewidują aktywnej roli dłużnika alimentacyjnego w toczącym się postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu. Źródłem zaś obowiązków, o których mowa w art. 27 u.p.o.u.a., w szczególności zwrotu organowi należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, jest okoliczność uzyskania przez osobę zobowiązaną do alimentów statusu dłużnika alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy. Organ administracji nie orzeka zatem o prawach i obowiązkach dłużnika alimentacyjnego, gdyż stanowią one konsekwencję bezskuteczności egzekucji. Dotyczy to również innych podnoszonych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów, tj. obowiązku poddania się przez dłużnika alimentacyjnego środkom dyscyplinującym (art. 5 ust. 1-4a), poddania się kolejności zaspokajania wierzycieli (art. 28) czy też znoszenia skutków przekazania informacji o zobowiązaniach alimentacyjnych (art. 8a).

Istotne znaczenie ma także treść art. 27 ust. 7 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 7 września 2007 r., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu, o ile adres zamieszkania dłużnika jest znany, oraz organowi właściwemu dłużnika informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. Skoro ustawodawca w ww. przepisie przewidział wyłącznie obowiązek informowania dłużnika alimentacyjnego o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz związanych z tym obowiązków to brak jest podstaw do przyjęcia, że jest on stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania tych świadczeń. Rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mają wpływu na sytuację prawną dłużnika alimentacyjnego, lecz mogą mieć wyłączny wpływ na jego sytuację faktyczną. Reguła ta dotyczy nie tylko postępowania w trybie zwykłym, ale także nadzwyczajnym.

W świetle powyższego Sąd I instancji prawidłowo podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu, że S. S. nie ma interesu prawnego w sprawie dotyczącej wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Burmistrza Miasta B. z dnia 27 lipca 2023 r. Niesporne bowiem jest, że z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłatę wystąpiła A. C. – przedstawiciel ustawowy L. S., a świadczenie zostało przyznane na rzecz małoletniej.

Mając powyższe na uwadze, zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine P.p.s.a.