Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] przedmiocie zwrotnego zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokat K. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Decyzją z dnia ... 2014 r. nr GOPS(...) Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działający z upoważnienia Wójta Gminy C., odmówił S. K. przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zwrotnego zasiłku celowego w wysokości 1000,00 zł na zakup węgla orzech.

W uzasadnieniu organ, przytaczając przesłanki prawa do świadczeń z pomocy społecznej podał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł miesięcznie, zwanym dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania jest renta rolnicza z zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1021,31 zł. Z dochodu tego potrącane są zajęcia komornicze w wysokości 238,95 zł. Uzyskiwany przez skarżącego dochód przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej uprawniające do przyznania pomocy finansowej, zatem nie przysługuje stronie zasiłek celowy. Z kolei świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, o których mowa w art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. mają charakter fakultatywny i mogą być przyznawane w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

W ocenie organu, sytuacja życiowa wnioskodawcy ustalona w wywiadzie środowiskowym nie nosi cech sytuacji szczególnej, gdyż skarżący nie ponosi i nie potwierdził wysokich kosztów leczenia, opłat za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową. Organ nie znalazł podstaw do udzielania świadczenia w formie zwrotnej wskazując, że strona znaczną część swoich zasobów finansowych przeznacza na ciągłą korespondencję z innymi instytucjami, co świadczy o marnotrawieniu własnych środków finansowych. W związku z powyższym odmowa przyznania świadczenie była w ocenie organu pierwszej instancji uzasadniona.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. K. przedstawił swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną oraz dochodową i wniósł o przyznanie pomocy na zakup węgla. Zarzucił organowi I instancji dyskryminację oraz lekceważące podejście do jego sytuacji życiowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w T. decyzją z dnia ... 2014 r. nr SKO..., na podstawie art. 3, art. 4, art. 8 oraz art. 41 ust. 1 i 2 w związku z art. 106 ust. 1 i 4 i art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182) – dalej u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267) orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje jednak przede wszystkim osobom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. Dochody miesięczne S. K. w wysokości 1021,32 zł, na które składają się świadczenia wymienione przez organ pierwszej instancji, przekraczają ustawowe kryterium dochodowe umożliwiające przyznanie wnioskowanej pomocy wynoszące 542 zł. Organ pierwszej instancji słusznie przy tym do dochodu skarżącego zaliczył również tę część renty, która jest potrącana przez komornika albowiem stanowi ona jego przychód i brak jest podstaw do dokonania odliczenia (art. 8 ust. 3 u.p.s.).

Zdaniem Kolegium, decyzja organu pierwszej instancji była także prawidłowa w zakresie w jakim odmówiła skarżącemu przyznania pomocy, o której mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., zważywszy na jej uznaniowy charakter i brak przesłanek uzasadniających przyznanie takiego zasiłku. Podkreślono, że organ pierwszej instancji szczegółowo zbadał sytuację mieszkaniową, rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącego, a zebrane w sprawie dowody nie wskazują, aby w przedmiotowej sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego.

Na powyższą decyzję S. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. zarzucając organom niekonsekwencję w ocenie jego sytuacji materialnej i życiowej. Z jednej strony jest "za bogaty" by zostało mu przyznane świadczenie z pomocy społecznej, a z drugiej strony sytuacja jego jest niewątpliwie ciężka, ale zdaniem organów nie wykazał szczególnych okoliczności warunkujących przyznanie pomocy w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.). Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn.zm. - zwanej dalej "P.p.s.a."), decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W zakresie tak określonej kognicji wskazać należy, iż skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiot sądowej kontroli w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia ... 2014r., mocą której utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w formie zwrotnego zasiłku celowego w wysokości 1000,00 zł na zakup węgla, z uwagi na brak spełnienia przez stronę przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, o której mowa w art. 41 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Stanowisko to zakwestionował skarżący.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej jako: "u.p.s." oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823).

Podkreślić przyjdzie, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje powyżej wskazana ustawa o pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do tego świadczenia przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekraczał kwoty 542 zł miesięcznie, zwanej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. Zauważyć trzeba, że w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustawodawca, w art. 41 u.p.s., przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe: 1) specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości 1021,32 zł miesięcznie. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekraczał wysokość kryterium dochodowego określonego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Prawidłowo zatem organy orzekające w sprawie zastosowały art. 41 powołanej ustawy. Podkreślić należy, że z treści cytowanego art. 41 u.p.s. wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze nawet osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania zasiłku celowego zasiłek ten otrzyma, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie zawsze też zasiłek celowy zostanie przyznany w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o to świadczenie. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że udzielając stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeby osób korzystających z pomocy. Powyższe stanowisko znajduje swoje odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1559/12, dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1560/10, poz. baza wyroków www. nsa.gov.pl).

Specjalny zasiłek celowy może być zatem przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jednocześnie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Celem tego przepisu jest bowiem stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ww. ustawy. Co istotne, ustawodawca nie wyjaśnia, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one bezsprzecznie polegać na niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka, takich jak żywność, utrzymanie higieny, konieczne lekarstwa czy zakup opału.

Z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W związku z tym organ administracji publicznej może odmówić przyznania świadczenia lub też przyznać je w innym rozmiarze niż domaga się tego strona. Zarówno przyznanie świadczenia, jak i jego wysokość, uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących, a zamieszkujących na terenie danej gminy. Innymi słowy, z przytoczonych przepisów wynika, że organy administracji nie mają całkowitej swobody w zakresie przyznania zasiłków celowych, gdyż zasadniczym ograniczeniem są konkretne możliwości danego ośrodka pomocy społecznej. W zaskarżonych decyzjach zaakcentowano, że rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o art. 41 ustawy mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku spełniania wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie przyznania świadczenia, przy czym przed wydaniem decyzji powinien szczegółowo zbadać sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową wnioskodawcy i racjonalnie uzasadnić podjętą decyzję.

Warto również wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2008 r. (sygn. akt l OSK 624/2007, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatyzmu w przyznawaniu osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej.

Przenosząc powyższe kwestie w realia rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że bezsprzecznie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Jest osobą schorowaną z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, w podeszłym wieku, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie oznacza to jednak, że organom rozpatrującym wnioski skarżącego można zarzucić, iż w zaskarżanych rozstrzygnięciach naruszyły prawo.

W sytuacji, gdy organy dokonujące oceny wszystkich okoliczności sprawy, do czego zobowiązane są z mocy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., uznały, że uzyskiwany przez skarżącego dochód dostarcza regularnie koniecznych środków do życia w wysokości powyżej przyjętego "kryterium dochodowego", to w ocenie Sądu nie można zasadnie twierdzić, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są bezprawne. W zaskarżonych decyzjach podkreślono, że nawet po potrąceniu części renty przez komornika skarżącemu pozostaje dochód w wysokości około 800 zł. Organy także wskazują na inne formy udzielanej, czy też proponowanej skarżącemu pomocy.

W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, rozważyły i opisały dokładnie sytuację życiową skarżącego i prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślić należy, że organ pomocy społecznej obowiązany jest oceniać sytuacje danej osoby w kontekście ilości osób oczekujących udzielenia świadczeń w całej gminie, ich sytuacji, oraz możliwości finansowych organu. Nadto, co Sądowi wiadome z urzędu, skarżący ubiegał się o przyznanie pomocy na zakup węgla w formie wielu świadczeń zarówno zasiłku celowego, jak i specjalnego zasiłku celowego. W realiach niniejszej sprawy, mając na uwadze sytuację finansową skarżącego i uzyskiwane dochody, z których jak twierdzi nie jest w stanie zrealizować nawet bieżących niezbędnych potrzeb, należy dodatkowo rozważyć w jaki sposób skarżący zwróciłby ewentualnie przyznaną w formie zasiłku celowego specjalnego zwrotnego pomoc społeczną – w wysokości 1000 zł. Szczególny charakter przedmiotowego świadczenia wymagał bowiem nadto ustalenia, że właśnie z tego powodu, iż dochód danej osoby co do zasady realnie umożliwia zwrot świadczenia, a znalazła się z powodu nagłych okoliczności chwilowo w trudnej sytuacji, zasadne jest przyznanie zasiłku "zwrotnego" (czyli podlegającemu zwrotowi). Z tych powodów, mając na uwadze charakter decyzji podjętych w ramach uznania administracyjnego, Sąd nie ma możliwości podważenia dokonanej przez organy oceny, że sytuacja życiowa skarżącego i możliwości finansowe organu pomocy społecznej I instancji uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlegała oddaleniu.

Na podstawie art. 250 P.p.s.a. przyznano ustanowionemu dla skarżącego pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w stawce minimalnej, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu tekst jedn. Dz.U. z 2013r. poz. 461).