Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca) Sędzia NSA Beata Cieloch Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku M. I. o wyłączenie sędziego WSA del. Artura Kota w sprawie ze skargi kasacyjnej M. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt I SA/Go 77/22 w sprawie ze skargi M. I. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 29 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego WSA del. Artura Kota.

Na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 2155/23 M. I. (dalej jako "Skarżący") oświadczył, że dnia 19 lutego 2024 r. złożył na piśmie, w imieniu Fundacji [...] i własnym, wystąpienie do Prezesa NSA, dotyczące obsad składów orzekających przy ponownym rozpoznawaniu spraw, w tym również z jego udziałem. W rozpoznawanej sprawie złożył zaś wniosek o wyłączenie ze składu orzekającego sędziego WSA del. Artura Kota na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", który rozpoznawał sprawę Skarżącego o sygn. akt II FSK 3819/18. Wskazał, że we wspomnianym piśmie z dnia 19 lutego 2024 r. znajduje się obszernie uzasadnienie stanowiska odnoszącego się do ww. problemu, w tym także kwestii dotyczącej sędziego sprawozdawcy w tej sprawie. Skarżący w piśmie tym wskazał na błędy orzecznicze popełnione, jego zadaniem, przez ww. sędziego.

Pełnomocnik organu sprzeciwił się wnioskowi Skarżącego, podnosząc, że nie ma przesłanek uzasadniających taki wniosek.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Wniosek podlega oddaleniu, albowiem brak jest podstaw do wyłączenia od rozpoznawania sprawy sędziego WSA del. Artura Kota.

Wyjaśnić należy, że na podstawie art. 19 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że oceny prawne dokonywane przez sędziów w ramach sprawowanej przez nich funkcji orzeczniczej nigdy nie mogą stanowić podstawy do ich wyłączenia. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych - które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji - zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach - nawet między tymi samymi stronami postępowania - byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co - w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w rozpoznawanym wniosku o wyłączenie sędziego - uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (postanowienia NSA z dnia 25 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1126/23 i z dnia 6 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 3184/19). Okoliczność orzekania przez wnioskowanego do wyłączenia sędziego w innych sprawach strony jest przesłanką jego wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 P.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia ten brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie) - zob. np. postanowienia NSA z dnia: 11 września 2012 r. sygn. akt II OZ 704/12, 30 października 2018 r. sygn. akt I GSK 918/18, 26 lutego 2020 r. sygn. akt I GSK 262/18). Żadna z powyższych sytuacji nie występuje jednak w rozpoznawanej sprawie.

Podkreślić należy jednocześnie, że instytucja wyłączenia sędziego nie została ustanowiona po to, aby dać stronom postępowania możliwość modyfikowania składów orzekających poprzez eliminowanie z udziału w postępowaniu tych sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (zob. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3249/17, postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2021 r. sygn. akt II OZ 353/21). Jest to o tyle jaskrawe, że poglądy prawne formułowane przez poszczególne składy czy to wojewódzkich sądów administracyjnych, czy Naczelnego Sądu Administracyjnego w wydawanych przez nie orzeczeniach są jawne i łatwo dostępne za pośrednictwem internetu w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Strona może zatem samodzielnie ustalić, w jaki sposób dany przepis jest interpretowany przez określony skład, jak również w jakim zakresie dochodzi do rozbieżności interpretacyjnych, w odniesieniu do konkretnych członków składów orzekających. Poznanie poglądów prawnych konkretnego sędziego nie usprawiedliwia jednak zarzutu o jego stronniczości, niesprawiedliwości czy negatywnym nastawieniu do strony. Podkreślić należy, że każda sprawa jest przedmiotem odrębnej oceny sądu, zaś prezentowane uprzednio poglądy prawne na tle nawet tożsamych stanów faktycznych nie można uznać za względy osobiste sędziego uzasadniające wątpliwości co do bezstronności w rozpoznaniu kolejnej sprawy.

Wskazując na powyższe, stwierdzić trzeba, że przedstawione w wystąpieniu Skarżącego stwierdzenia nie dają podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego WSA del. Artura Kota. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 P.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej odczucia. Wniosek o wyłączenie sędziego nie może być oparty na subiektywnym przekonaniu strony, że skoro sędzia wydał w innej sprawie niekorzystny wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej.

Należy wskazać, że w piśmie z dnia 19 lutego 2024 r. Skarżący przedstawił swoje rozważania odnośnie do sytuacji, w których NSA wydał wyrok uchylający wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania lub WSA uchylił zaskarżoną decyzję, a NSA oddalił skargę kasacyjną organu i sprawa wróciła do organu, który ponownie wydał niekorzystną dla obywatela decyzję i została ona ponownie zaskarżona do Sądu. W takich sytuacjach sprawa trafiała ponownie do NSA i zawsze był inny skład sędziowski niż za pierwszym razem. Skarżący wskazał, że obecnie do składów rozpoznających ponownie te same sprawy kierowani są ci sami sędziowie, a co więcej nawet sprawozdawcy są ci sami.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że z pisma tego nie wynika jednak, w jaki wpływ ma to na bezstronność sędziego WSA del. Artura Kota, o którego wyłączenie wnioskował Skarżący. Jak już wyżej wskazano, sam fakt dokonywania oceny prawnej w innych sprawach – nawet między tymi samymi stronami, nie może stanowić o zasadności wniosku o wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie.

Ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy sędzia WSA del. Artur Kot złożył stosowne oświadczenie, a wskazane we wniosku okoliczności nie podważyły jego wiarygodności ani nie wskazywały na wystąpienie przesłanek z art. 18 i art. 19 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie 22 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji