Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wyjątek od zasady wyrażonej w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ stanowił przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 i 2, który w chwili orzekania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów pozwalał odstąpić od stosowania przepisu ust. 2 pkt 4 lit. "a" i "b" wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy, lub które przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w ust. 2 w pkt 4 lit. "a" i "b", wykonywały wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jerzego P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Represjonowanych z dnia 15 października 1998 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - oddala skargę.

Decyzją z dnia 22 kwietnia 1998 r. (...), opartą na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił Jerzego P. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w W. decyzją z dnia 1 grudnia 1983 r. z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" od 15 lipca 1946 r. do 12 grudnia 1947 r.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że z zaświadczenia CZZK z dnia 15 sierpnia 1983 r. (...) i akt kombatanckich ZBoWiD wynika, że w okresie od 15 lipca 1996 r. do 12 grudnia 1947 r. Jerzy P. pełnił służbę w organach bezpieczeństwa publicznego.

Cytując następnie przepisy art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" i art. 25 ust. 2 pkt 2 wspomnianej ustawy orzeczono jak w osnowie decyzji.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Jerzy P. podniósł, że będąc pracownikiem CZZK od dnia 15 lipca 1946 r. do dnia 12 grudnia 1947 r. nie stosował represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Zajmował się natomiast dozorem nad oprawcami i mordercami wielu milionów istnień ludzkich w Oświęcimiu, a także niektórymi członkami band UPA.

Decyzją z dnia 15 października 1998 r. (...), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów (...), na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 127 par. 3 Kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 22 kwietnia 1998 r.

W uzasadnieniu decyzji z dnia 15 października 1998 r., organ orzekający stwierdził, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wniósł nic do sprawy, skarżący nie nadesłał żadnych nowych dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia poprzedniej decyzji. Postępowanie weryfikacyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, a decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującą ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...).

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jerzy P. wniósł o uchylenie decyzji z dnia 15 października 1998 r.

Skarżący wskazał, że uprawnienia kombatanckie otrzymał na podstawie zaświadczeń: Centralnego Zarządu Zakładów Karnych Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 15 sierpnia 1983 r. Oraz Okręgowego Zarządu Zakładów Karnych w Katowicach z dnia 8 lipca 1983 r. Tymczasem zamiast dokładnego sprawdzenia zakresu czynności skarżącego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił go uprawnień kombatanckich. Zaprzeczył by przebywał w jakimkolwiek urzędzie bezpieczeństwa. Do jego czynności należał nadzór nad więźniami esesmanami, członkami band UPA, Rudolfem Hoessem i in. Skarżący jest przekonany, że spełnił zaszczytny obowiązek wobec Rzeczypospolitej. Z uwagi na to, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie przedstawił dowodów o stosowaniu represji /ze strony skarżącego/ wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna z następujących względów.

W myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" cytowanej ustawy o kombatantach (...) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 w ust. 2 pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3.

Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" tej ustawy wymienia osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Z zaświadczenia Centralnego Zarządu Zakładów Karnych Ministerstwa Sprawiedliwości, wydanego dnia 15 sierpnia 1983 r., wynika, że skarżący był funkcjonariuszem Służby Bezpieczeństwa i brał udział w walkach zbrojnych z reakcyjnym podziemiem po wyzwoleniu Polski w latach 1944-1947 r. w okresie od 15 lipca 1946 r. do 12 grudnia 1947 r.

W dniu 8 lipca 1983 r. Okręgowy Zarząd Zakładów Karnych w K. zaświadczył podobnie, że Jerzy P. pełnił w tym czasie służbę w organach Więziennictwa.

Okoliczność funkcjonowania w służbie bezpieczeństwa powołał również skarżący w deklaracji członkowskiej ZBoWiD.

W książce H. Dominiczaka : Organy bezpieczeństwa PRL _1944-1990 r. Rozwój i działalność w świetle dokumentów MSW. Dom wydawniczy Bellona, W-wa 1997 r. mowa jest o tym, że Urząd Bezpieczeństwa Publicznego był szczególnym organem represji w Polsce powojennej.

Głównym jego zadaniem było zwalczanie opozycji politycznej i zbrojnej. Więziennictwo natomiast było szczególnym tego instrumentem. Osoby podejrzane o działalność związaną z walką o niepodległość Polski, z chwilą aresztowania, dostawały się pod nadzór funkcjonariuszy służby bezpieczeństwa, tzw. strażników. Byli oni głównym ogniwem represji aparatu bezpieczeństwa. Znaczenie jakie MBP przykładało do więziennictwa podkreśla powołanie w 1944 r. w resorcie bezpieczeństwa, sekcji więziennej, przemianowanej na Departament Więziennictwa MBP. Do zadań tego Departamentu należał nadzór nad aresztami i więzieniami podległymi organom BP. Funkcjonariusze Departamentu Więziennictwa nie uczestniczyli w bezpośredniej walce z podziemiem niepodległościowym. W ich aktach osobowych w związku z tym brak informacji o udziale w takich akcjach /na. podstawie, rozdziałów: 3.8. Więzienia i obozy instrumentem terroru UBP; 3.9. Życie więźniów; 3.10 Bunty więźniów; 3.11. Warunki pracy więźniów.

Zaistniały zatem przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich na powołanej podstawie prawnej. Na marginesie można odnotować, że w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 1997 r. /OPS 15/96/ została zawarta analiza. określenia "w służbie więziennej", ale określenie to zostało użyte przez ustawodawcę w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "b" ustawy kombatanckiej, nie mającym zastosowania w sprawie wobec tego, że skarżący był funkcjonariuszem służby bezpieczeństwa. Można zatem pominąć w tym miejscu argumentację tam przytoczoną.

Wyjątek od zasady wyrażonej w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy stanowił przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 i 2, który w chwili orzekania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów pozwalał odstąpić od stosowania przepisu ust. 2 pkt 4 lit. "a" i "b" wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy, lub które przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w ust. 2 w pkt 4 lit. "a" i "b", wykonywały wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

Akta sprawy nie zawierają jednakże materiałów pozwalających stwierdzić bądź wskazujących, że do skarżącego miałaby zastosowanie jedna z tych sytuacji. Dowodów, o jakich mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy nie przedłożył także skarżący.

Należy przy tym mieć na uwadze, że Jerzy P. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu "walk zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej" /zaświadczenie nr 759953 z dnia 1 grudnia 1983 r. wydane przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w W./. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy natomiast pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 r. w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Materiały sprawy świadczą, że i tego wyjątku, zawartego w zd. II powołanego przepisu, nie można odnieść do skarżącego.

Skargę z tych względów należało zatem oddalić, co Sąd uczynił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

Sąd bowiem zgodnie z przepisami art. 1 i art. 21 tej ustawy kontroluje tylko zgodność z prawem zaskarżonych decyzji, a decyzje kwestionowane przez Jerzego P. nie naruszają prawa.

W odpowiedzi na skargę organ orzekający zasadnie przy tym stwierdził, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej jako funkcjonariusz służby bezpieczeństwa. Funkcjonariusze ci wchodzili w skład Wydziału Więzień i Obozów, który 10 sierpnia 1946 r. przekształcono w Departament VI MBP. W tej sytuacji nie ma wpływu na rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji charakter wykonywanych tam zajęć. Z ustalonego stanu faktycznego wynika brak przesłanek do zachowania uprawnień w świetle wymienionego wyżej przepisu.