Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 1 kwietnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 676/20 ze skargi A[...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K[...] z dnia 16 [...] r., nr S[...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 4 listopada 2020 r., III SA/Kr 676/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła A. K. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2020.808 ze zm.), dalej jako "u.p.o.u.a.", w sytuacji gdy to nie skarżąca dokonała zaliczenia alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a zaliczenie wynikało z postanowienia zapadłego w toku egzekucji z nieruchomości i nie pokrywało się w żadnej mierze z okresem pobierania świadczeń.

Mając na uwadze powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższy zarzut szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Ocenę zasadności zarzutu kasacyjnego wypada rozpocząć od stwierdzenia, że nienależnie pobranym świadczeniem w rozumieniu przepisów u.p.o.u.a. jest m.in. świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie jego pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów (art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a.). Z kolei, przepis art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. – uznawany przez skarżącą kasacyjnie za naruszony – stanowi, iż w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego – do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym – do ich całkowitego zaspokojenia

- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.

Analizując stan prawny mający zastosowanie w niniejszej sprawie wypada zauważyć, iż art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. wyraźnie znajduje zastosowanie do sytuacji, w której osoba uprawniona do alimentów, w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., zaległe lub bieżące alimenty. Dla uznania za nienależnie pobrane świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego bez znaczenia pozostaje okres, za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty. Nie ma natomiast znaczenia, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Istotną konsekwencją powyższych regulacji jest to, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Z drugiej zaś strony, w czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika. Kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego normuje bowiem art. 28 u.p.o.u.a., który przewiduje, iż środki te w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela (vide: wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2020 r., I OSK 1899/19; wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2022 r., I OSK 625/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Analiza stanowiska zaprezentowanego przez Sąd I instancji w zakresie wykładni powyższych regulacji jednoznacznie wskazuje na jego zbieżność z przywołanym powyżej zapatrywaniem. Nie można zatem podzielić zarzutu kasacji w zakresie błędnej wykładni art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a.

Przechodząc do kwestii zastosowania powyższych regulacji prawnych w okolicznościach badanej sprawy wypada zauważyć, iż z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że przysądzenie własności nieruchomości należącej do dłużnika alimentacyjnego i zatwierdzenie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji tegoż składnika majątkowego nastąpiło w maju 2018 r. Wypłata owych sum na rzecz skarżącej nastąpiła w październiku 2018 r. Natomiast skarżąca od lipca do września, a także w październiku 2018 r. pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na oboje dzieci po 500 PLN miesięcznie. Trafnie w takiej sytuacji uznano, że wypełniona jest przesłanka nienależnie pobranego świadczenia, o której stanowi art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. Skarżąca w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała bowiem kwoty z tytułu zaległych alimentów wbrew kolejności, o której stanowi art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. Prawidłowo zatem zastała zastosowana przywołana powyżej regulacja prawna, a zarzut kasacyjny podniesiony w tym zakresie jest niezasadny.

Trafnie przy tym zauważył Sąd I instancji, iż przesłanki art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. nie były spełnione do czasu rozpoczęcia pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym, wypłata na rzecz skarżącej do tej daty zaległych alimentów ujętych w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości, nie pociągałaby za sobą konsekwencji, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. Sytuacja taka nie wystąpiła jednak w niniejszej sprawie i jej przywołanie ma wyłącznie charakter hipotetyczny. Stąd, Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 2 pkt 7 lit. d) w związku z art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a., opierając rozstrzygniecie na niekwestionowanych okolicznościach sprawy, wśród których kluczowe jest ustalenie otrzymania przez skarżącą alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Na marginesie warto także zauważyć, iż skarżąca od początku pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. od lipca 2018 r. miała świadomość tego, że otrzyma zaległe alimenty ujęte w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości. Mimo prawidłowego pouczenia o obowiązkach wynikających z treści art. 2 pkt 7 w związku z art. 28 u.p.o.u.a., z okoliczności sprawy nie wynika aby skarżąca o fakcie tym powiadomiła organ egzekucyjny lub organ gminy wypłacający świadczenie z funduszu alimentacyjnego, umożliwiając w ten sposób zaliczenie wypłaconych alimentów zgodnie z art. 28 u.p.o.u.a.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.