Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 395/14 w przedmiocie prawo pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 25 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie.

II FZ 1309/14

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 395/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") oddalił wniosek P. B. (dalej: "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 25 lutego 2014 r. w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.").

W uzasadnieniu postanowienia WSA wskazał, że pismem z dnia 27 marca 2014 r. Skarżący wniósł do WSA skargę na wskazaną na wstępie decyzję Dyrektora IS.

W dniu 28 maja 2014 r. Skarżący złożył na urzędowym formularze wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia tego wniosku wynika, że Skarżący nie posiada znacznych dochodów. Aktualnie utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.600 zł brutto. Wcześniej był właścicielem dobrze działającej firmy, jednakże decyzją Starosty K. z dnia 16 lipca 2010 r. zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe (łącznie ok. 900.000 zł). Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadził działalność gospodarczą. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która nie uzyskuje żadnych przychodów. W jego związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha.

Z udzielonej przez Skarżącego odpowiedzi na wezwanie z dnia 2 czerwca 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że posiada on rachunek bankowy w Nordea Bank Polska, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, natomiast jego żona nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997, wartość rynkowa 13.000 zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000 zł, samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 55.000 zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 8 rat, ciągnik Białoruś, naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000 zł.

Skarżący podał również, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi ok. 2.650 zł, przy czym: gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 150 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, ubezpieczenie mieszkania 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.500 zł. Z oświadczenia wynika także, że Skarżący posiada następujące nieruchomości: w K.: grunt o pow. 12.164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez A sp. z o.o.; w B.: grunt o pow. 4.241 m2, budynki o pow. 664,48 m2 - nieruchomość nieużywana; nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha; nieruchomość przy ul. A. 26 nie jest jego własnością, należy do jego matki, Skarżący w niej zamieszkuje. Skarżący podał, że prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Oświadczył, że na dzień 30 kwietnia 2014 r. zatrudnia trzech pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Skarżący wskazał również, że jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Do wniosku Skarżący załączył kserokopie: zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. o wszczęciu egzekucji na wniosek Nordea Bank Polska S.A. z dnia 16 września 2013 r., zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek B S.A. z siedzibą w P. zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 06 marca 2014 r. skierowanego do Urzędu Miasta w S. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank; wezwania Banku Spółdzielczego we W. z dnia 8 listopada 2012 r. do spłaty całego wymagalnego zadłużenia wynikającego z tytułu umowy o kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia 4 maja 2010 r.; harmonogram spłat kredytu/pożyczki – należności w restrukturyzacji, spłata w okresie od 15 listopada 2011 r. do 20 listopada 2014 r., wysokość raty na dzień 21 lipca 2014 r. 606,65 zł; terminarz płatności kredytu zaciągniętego w Volkswagen Bank Polska S.A., data pierwszej raty 19 luty 2010 r., data ostatniej raty 19 styczeń 2015 r., rata w wysokości 2.535,15 zł; wezwanie Banku Spółdzielczego we W. z dnia 8 listopada 2012 r. do spłaty całego wymagalnego zadłużenia wynikającego z tytułu umowy o kredyt obrotowy nieodnawialny z dnia 4 maja 2010 r.; umowy pożyczki z dnia 26 listopada 2009 r. zaciągniętej przez skarżącego w ING Bank Śląski na kwotę 200.000 zł, okres spłaty od 26 listopada 2009 r. do 30 listopada 2019 r., rata 2.515,32 zł.

Skarżący podał, że A sp. z o.o. należy do jego syna K. B., a on jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka A wynajmuje od Skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły mu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości 5.162,60 zł netto. Skarżący załączył także ewidencję środków trwałych na 2014 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014. Załączył również kopię zeznań rocznych podatkowych za 2012 r. i 2013 r.

Ponadto Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2013 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości 100.000 zł. Poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. w wysokości 142.000 zł, przy czym zasiew 33.000 zł, zbiory 29.000 zł, uprawa 59.000 zł, środki ochrony roślin 12.000 zł, ubezpieczenie 5.000 zł, podatek rolny i od nieruchomości 4.000 zł. Natomiast w bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. poniósł następujące koszty prowadzenia działalności rolniczej: zasiew 30.000 zł, uprawa 20.000 zł, środki ochrony roślin 15.000 zł, ubezpieczenie 3.000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 2.000 zł.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 23 czerwca 2014 r. oddalił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wskazanego na wstępie postanowienia, WSA odniósł wysokość opłaty sądowej (500 zł) do przedstawionych przez Skarżącego źródeł uzyskiwanych dochodów i ich wysokości oraz posiadanego majątku i ponoszonych wydatków. Uznał przy tym, że z analizy przedstawionych faktów i okoliczności wynika, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w tej wysokości spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż Skarżący nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący uzyskuje bowiem stały dochód ze stosunku pracy, z najmu oraz z działalności rolniczej oraz jest właścicielem licznych nieruchomości.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie uiścić opłaty, bo jego dochody drastycznie spadły. Dodał, że są z żoną "bici" z każdej strony, a ich sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek Skarżącego. Jak słusznie podkreślił WSA, sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie jego sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych (500 zł na danym etapie postępowania), nie wykazał również, że nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w części.

Jak bowiem słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji - nie podważając przy tym faktu, że wnioskodawca posiada liczne zobowiązania, w tym zaległości publicznoprawne - kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości. Skarżący otrzymuje wszakże wynagrodzenie za pracę, osiąga dochody z dzierżawy, jak również posiada gospodarstwo rolne.

Podkreślić należy, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego i jego rodziny. Oceny tej Skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Skarżący ograniczył się jedynie do nierzeczowych stwierdzeń, które nic nie wnoszą do sprawy. Jeśli Skarżący twierdzi, że stan faktyczny jest inny, niż przyjął Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, to należało w zażaleniu ten stan faktyczny opisać i przedstawić stosowne dowody na poparcie swoich twierdzeń. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tak sformułowanego zarzutu, bowiem nie wie, w jakim zakresie i jakie fakty z zaskarżonego orzeczenia Skarżący kwestionuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze stan majątkowy Skarżącego, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się w tym wypadku do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez Skarżącego i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Podkreślić należy, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanego na to pozwalają, nawet gdy stałoby się to z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, Skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty.

Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.