Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) WSA Maciej Busz Protokolant Sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] Wójt Gminy Ś. orzekł o wymeldowaniu W. P. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w Święciechowie ul. Strzelecka 1. Jako podstawę prawną orzeczenia wskazał art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji podniósł, iż w toku postępowania wyjaśniającego bezspornie ustalono, że W. P. od około pięciu lat nie zamieszkuje w miejscu zameldowania. Jego centrum życiowe skoncentrowane jest w L.. Fakt ten został potwierdzony przez Komendę Miejską Policji w L. Zespół Dzielnicowy w Ś.. W trakcie postępowania A. P. – wnioskodawczyni wielokrotnie podnosiła, iż wobec zastraszania jej przez męża i gróźb musiała wymienić zamki w drzwiach spornego lokalu w obawie o własne bezpieczeństwo. W. P. nie podejmował żadnych prób ponownego zamieszkania w spornym lokalu. Ponadto w dniu [...] lutego 2014r. aktem notarialnym nr rep. [...] Kancelarii Notarialnej w L. przekazał w ramach darowizny swoje udziały w nieruchomości i maszyny rolnicze synowi P.. W dniu [...]lutego 2013r. wyrokiem rozwodowym zostało rozwiązane małżeństwo W. P. i A. P.. Organ dodał, iż ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osoby, a więc rejestracji stanu faktycznego. Skoro więc wszystkie okoliczność wskazują, że W. P. nie mieszka w spornym lokalu od kilku lat i nie powziął żądnych środków w celu przywrócenia naruszonego posiadania , to organ ewidencyjny nie ma prawa do akceptacji fikcji polegającej na utrzymaniu zameldowania określonej osoby w lokalu, w którym faktycznie od dawna nie zamieszkuje.

W odwołaniu od tej decyzji W. P. domagał się uchylenia decyzji i podniósł, iż opuszczenie przez niego miejsca zameldowania nie miało charakteru dobrowolnego, a było wymuszone zachowaniem byłej żony.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...], Wojewoda W., działając na podstawie art. 50 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Uzasadniając orzeczenie podniósł, iż z akt sprawy wynika, że lokal mieszkalny przy ul. S. [...] w Ś. W. P. opuścił i od dłuższego czasu tam nie mieszka, co potwierdzili przesłuchani w sprawie świadkowie. Również przeprowadzone w dniu [...] czerwca 2014r. przez organ I instancji oględziny mieszkania wykazały, że nie ma żadnych rzeczy osobistych świadczących o zamieszkiwaniu odwołującego w przedmiotowym lokalu. Nadto W. P. nie podjął żądnych środków prawnych zmierzających do przywrócenia możliwości zamieszkania w dotychczasowym miejscu pobytu stałego. Poza tym odwołujący był prawidłowo zawiadamiany o wszelkich czynnościach prowadzonych w trakcie postępowania dowodowego przez organy. Reasumując organ wskazał, że w obowiązującym stanie prawnym ewidencja ludności jest instytucją służącą wyłącznie odzwierciedlaniu stanu faktycznego. Zatem jeżeli znajdująca się w ewidencji informacja o pobycie osoby w danym miejscu nie odzwierciedla stanu faktycznego, powinna być usunięta ze zbioru meldunkowego.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. P. żądając uchylenia decyzji organu I i II instancji. Wskazał na naruszenie przepisu art.15 ust.2 w zw. z art.6 ust.1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez ustalenie, że skarżący dobrowolnie opuścił lokal mieszkalny; oraz naruszenie art. 7,76, 77, 80 i 107 kpa poprzez nierozpatrzenie w sprawie całego materiału dowodowego i niedokonanie jego całościowej oceny. W obszernym uzasadnieniu podniósł, że decyzja oparta jest na powierzchownych ustaleniach faktycznych, a w konsekwencji na wnioskach, które nie znajdują potwierdzenia w dokumentach.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania decyzji. Ponadto, stosownie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. zwanej dalej: ustawą p.p.s.a.), Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż w granicach danej sprawy, Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze.

Po przeprowadzeniu analizy zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji Sąd doszedł do przekonania, że decyzje są prawidłowe i odpowiadają obowiązującym unormowaniom prawnym, a tym samym nie uwzględnił zarzutów podnoszonych w skardze.

Należy zaznaczyć, iż zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Jak stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu tego przepisu winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby.

Stosownie zaś do art. 15 ust. 2 tej ustawy - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu - nieprzebywanie w lokalu.

Podkreślić należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: sygn. akt V SA 2323/02, publ. LEX nr 159183; sygn. akt V SA 402/03, publ. LEX nr 159179; sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; sygn. akt V SA 2950/00, publ. LEX nr 80643; sygn. akt V SA 3169/00, publ. LEX nr 50123).

Jednocześnie jednak w orzecznictwie administracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, publ. LEX nr 79243; V SA 108/00, publ. LEX nr 49954; V SA 3078/00, publ. LEX nr 78937). Nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym.

Z analizy szczegółowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż W. P. rozwiódł się z wnioskodawczynią [...] lutego 2013r. Z zeznań świadków, jak i wizji lokalnej wynika, iż skarżący nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, brak w nim również jego rzeczy osobistych. Wnioskodawczyni opłaca sama wszystkie rachunki i utrzymuje nieruchomość. Mieszka w niej z córką i rodzicami. Aktem notarialnym z dnia [...] lutego 2014r. skarżący w ramach darowizny przekazał swoje udziały w nieruchomości i maszyny rolnicze synowi P.. Z akt wynika, że skarżący bywa na nieruchomości sporadycznie, a swoim zachowaniem utrudniał normalne funkcjonowanie w miejscu zamieszkania byłej żonie i córce. W ocenie Sądu, rację ma skarżący, że opuszczenie miejsca pobytu nie nastąpiło w sposób dobrowolny i nie miało trwałego charakteru. Jednak za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać także taką sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Skarżący nie wystąpił z powództwem do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania nieruchomości.

Nadto należy przypomnieć, iż jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II OSK 133/06, opuszczenie lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie w nim, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 września 2005r., (sygn. akt IV SA/Wa 600/05), orzekł, iż miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd. Dlatego też w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę materiał dowodowy w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, iż od dnia opuszczenia lokalu żadne podstawowe funkcje życiowe skarżącego nie są realizowane w miejscu jego zameldowania. W świetle powyższych okoliczności organy zasadnie uznały, iż można w rozpoznawanej sprawie przyjąć, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez skarżącego winno skutkować jego wymeldowaniem.

Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem Wojewody, że w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wymeldowania W. P. z miejsca pobytu stałego, a jego bierna postawa i brak podjęcia skutecznych środków prawnych (wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie posiadania) zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez niego nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał zatem braku dobrowolności, odnoszącego się do opuszczenia przez niego nieruchomości, w której był zameldowany i w tym stanie rzeczy podzielić należy stanowisko organów meldunkowych, że W.P. opuścił przedmiotowy lokal bez wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych

Jeszcze raz należy wyraźnie zaznaczyć, iż stosownie do art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jedynie potwierdza fakt pobytu danej osoby w przedmiotowym lokalu. Nie wiąże się zatem z kwestią własności tego lokalu ani prawem do dysponowania nim. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem ciążącej na organie administracji powinności dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003r., sygn. akt V SA 1398/02, LEX nr 159189.)

Kwestię tę rozpoznawał także Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 27 maja 2002r. (sygn. akt K 20/01, OTK-A2002/3/34) stwierdził, iż ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie rozstrzyga zatem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim.

Organy administracyjne są zobowiązane do zapewnienia zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności. W tym celu niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003r., sygn. akt V SA 3657/2002).

Nie ma zatem żadnych obiektywnych przesłanek, które świadczyłyby, iż wymeldowanie W. P. byłoby sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym. Przepisy meldunkowe nie mogą bowiem służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam faktycznie nie przebywa.

Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty skarżącego odnośnie naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Skarżący brał bowiem udział w każdym stadium postępowania, o wszystkich czynnościach był przez organ informowany, jak również pouczany o możliwości w nich uczestniczenia.

Reasumując powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż organy administracji działały zgodnie z prawem i dokonały prawidłowej interpretacji przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, orzekając o wymeldowaniu skarżącego, a skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.