Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta Świnoujście o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem Świnoujście a powiatem białogardzkim w przedmiocie wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat białogardzki jako właściwy w sprawie.

Pismem z 21 listopada 2024 r. Prezydent Miasta Świnoujście – działający w imieniu miasta na prawach powiatu Świnoujście (dalej: "wnioskodawca"), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem Świnoujście a powiatem białogardzkim w przedmiocie wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego D. W., umieszczonego w rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletni po raz pierwszy został umieszczony w pieczy zastępczej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Białogardzie z 20 stycznia 2010 r. sygn. akt III RNsm 188/09, a następnie postanowieniem tego sądu z 9 kwietnia 2018 r. sygn. akt III RNsm 107/17. W ocenie wnioskodawcy w świetle akt sprawy nie budzi wątpliwości, że przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej małoletni zamieszkiwał na terenie powiatu białogardzkiego, a zatem to ten powiat powinien być właściwy w sprawie.

W odpowiedzi na wniosek powiat białogardzki podniósł, że nie kwestionuje faktu zamieszkiwania małoletniego na terenie powiatu przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W jego ocenie jednak, wobec wydania przez Prezydenta Miasta Świnoujście 26 lipca 2023 r. decyzji o przyznaniu rodzinie zastępczej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego od 6 lipca 2023r. do dnia faktycznego opuszczenia rodziny zastępczej, organ wydający decyzję uznał swoją właściwość w sprawie, a zatem spór o właściwość w zakresie ponoszenie wydatków na opiekę i wychowanie D. W. nie istnieje. Powiat białogardzki powołał się przy tym na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2023 r. sygn. akt I OW 15/23.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa.

W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy miastem na prawach powiatu Świnoujście a powiatem białogardzkim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – D. W. – umieszczonego w rodzinie zastępczej. Żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.

Przed przystąpieniem do rozpoznania sprawy należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę nie podziela stanowiska wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2023r. sygn. I OW 15/23, zgodnie z którym wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego w rodzinie zastępczej czyni spór o właściwość bezprzedmiotowym. Decyzja przyznająca świadczenia rodzinie zastępczej nie rozstrzyga bowiem o obowiązku powiatu do ponoszenia kosztów, a wyłącznie o uprawnieniu rodziny zastępczej do otrzymania świadczeń przewidzianych ustawą. Wydanie tej decyzji nie może zatem zostać zakwalifikowane jako uznanie przez powiat (miasto na prawach powiatu) swojego obowiązku ponoszenia kosztów świadczeń związanych z wydatkami na opiekę i wychowanie dziecka. Nie może też zostać zakwalifikowane jako załatwienie sprawy administracyjnej przez wydanie decyzji, albowiem kwestia właściwości jednostki zobowiązanej do ponoszenia kosztów nie jest rozstrzygana w drodze decyzji, ale wynika z przepisów prawa i jest sprawą administracyjną, gdyż stosownie do art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa (więcej na ten temat, zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2024r. sygn. akt I OW 9/24).

Tym samym, w rozpoznawanej sprawie spór o właściwość istnieje i może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przystępując do rozpoznania sporu należy odwołać się do art. 191 upz, zgodnie z którym wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). W pierwszej kolejności należy zatem podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 20 stycznia 2010 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Białogardzie, sygn. akt III RNsm 188/09. Nie jest w sprawie sporne, że przed umieszczeniem D. W. w pieczy zastępczej małoletni zamieszkiwał na obszarze powiatu białogardzkiego – gdyż okoliczność ta została przyznana przez powiat w odpowiedzi na wniosek. Wobec powyższego na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 upz właściwym w sprawie jest powiat białogardzki.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.