Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędzia WSA Mariusz Pawełczak Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2026 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2025 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję.

1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO") zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2025 r. nr [...], na podstawie art. 38 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1238 ze zm., zwanej dalej "u.p.s.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 w skrócie "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta G. (dalej jako "Prezydent", "organ I instancji") z [...] maja 2025 r. nr [...] przyznającą K. S. (dalej jako "Skarżąca") zasiłek okresowy z powodu bezrobocia od [...] kwietnia 2025 r. do [...] kwietnia 2025 r. w wysokości [...] zł.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

2. W dniu [...] kwietnia 2025 r. Skarżąca złożyła wniosek o udzielenie pomocy społecznej na "dożywianie, pomoc w opłaceniu rachunków i żywność".

Decyzją z [...] maja 2025 r. Prezydent przyznał Skarżącej zasiłek okresowy z powodu bezrobocia od [...] kwietnia 2025 r. do [...] kwietnia 2025 r. w wysokości [...] zł.

Prezydent, powołując się przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, stwierdził, że Skarżąca spełnia kryteria przyznania świadczenia określone w art. 38 u.p.s. Odnośnie wysokości świadczenia Prezydent podniósł, że przyznając świadczenie zobowiązany jest uwzględnić nie tylko indywidualną sytuację osobistą, zdrowotną i bytową strony, ale również możliwości finansowe pozostające w jego dyspozycji, liczbę osób i rodzin ubiegających się o wsparcie oraz hierarchię potrzeb podlegających zaspokojeniu w ramach systemu pomocy społecznej. Organ wskazał na ograniczone środki przeznaczone na wypłatę zasiłków okresowych w relacji do osób objętych różnymi formami pomocy: w 2025 r. środki do dyspozycji organu to [...] zł, podczas gdy oszacowane potrzeby są na poziomie około [...] zł. Jednocześnie już w 2024 r. różnymi formami pomocy objęto ponad 1,9 tys. rodzin, z czego rodzin z problemem bezrobocia jest ponad 1,2 tys. Skala zapotrzebowania na świadczenia pieniężne skutkowała koniecznością miarkowania wysokości przyznawanej pomocy, tak aby wsparciem objąć możliwie szeroką grupę osób i rodzin spełniających ustawowe kryteria.

3. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wskazała, że złożyła wniosek o przyznanie dożywiania, zasiłku okresowego oraz pomocy w opłaceniu rachunków za energię elektryczną i gaz; uwzględniając swoją sytuacje nie rozumie, dlaczego otrzymała "dożywanie w tak niskiej kwocie i tylko dla dzieci (złożone także odwołanie od decyzji) i zasiłek okresowy".

Strona wyjaśniła, że jej jedyne dochody stanowią alimenty na syna w kwocie [...]zł miesięcznie oraz alimenty na córkę w kwocie [...]zł miesięcznie. Wskazała, iż pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i pomimo podejmowanych starań nie jest w stanie znaleźć zatrudnienia. Jednocześnie podała, że posiada zadłużenie oraz ponosi stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego, w tym opłaty za media, usługi telekomunikacyjne, czesne szkolne oraz raty kredytów, które łącznie przekraczają kwotę [...]zł miesięcznie.

Skarżąca zarzuciła ponadto nieprawidłowości w sposobie prowadzenia postępowania przez pracownika socjalnego, w szczególności w zakresie przyjmowania dokumentów oraz sporządzania wywiadu środowiskowego, podnosząc brak pełnej informacji o przysługujących formach pomocy oraz zasadach składania wniosków.

W związku z powyższym strona wniosła o ponowne rozpatrzenie jej "wniosku o zasiłek celowy" oraz udzielenie realnego wsparcia adekwatnego do trudnej sytuacji materialno-bytowej.

4. W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym SKO decyzją z [...] czerwca 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta z [...] maja 2025r.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Skarżąca spełnia przesłanki przyznania zasiłku okresowego. Odnośnie wysokości świadczenia Kolegium podniosło, że zgodnie z zasadami określonymi w art. 38 ust. 2 i 3 u.p.s. jest ona ustalana jako różnica pomiędzy kryterium dochodowym rodziny a jej dochodem, przy czym nie może być niższa niż 50% tej różnicy. W rozpatrywanej sprawie kryterium dochodowe trzyosobowej rodziny wynosi [...] zł, natomiast dochód rodziny wynosi [...] zł, co daje różnicę w wysokości [...] zł. W konsekwencji minimalna wysokość zasiłku okresowego wynosi 50% tej kwoty, tj. [...] zł, która to kwota została przyznana Skarżącej.

Kolegium podkreśliło, że ustawa o pomocy społecznej pozostawia organowi właściwemu działanie w ramach tzw. uznania administracyjnego w zakresie ustalenia wysokości świadczenia w granicach określonych przepisami prawa, a celem pomocy społecznej nie jest pełne zaspokojenie wszystkich potrzeb osób korzystających ze wsparcia, lecz udzielenie pomocy w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, w ramach posiadanych środków.

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz zastosował właściwe przepisy prawa, zaś przyznana pomoc stanowi adekwatne wsparcie w istniejącej sytuacji życiowej strony.

5. W skardze do sądu administracyjnego Skarżąca wskazała, że jej odwołanie od decyzji MOPR w G. zostało błędnie zinterpretowane, gdyż nie dotyczyło prawidłowości przyznania czy wysokości przyznanego zasiłku okresowego, lecz braku przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów energii elektrycznej i gazu.

Skarżąca podniosła, iż zarówno do wniosku złożonego w MOPR, jak i do odwołania do SKO, załączyła rachunki za prąd i gaz oraz wnioskowała o pomoc w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, o której mowa w art. 39 u.p.s. Wskazała, że mimo ponawianych wniosków nie otrzymała w tym zakresie ani pomocy, ani decyzji.

W ocenie Skarżącej SKO nie odniosło się do istoty jej odwołania, tj. braku przyznania zasiłku celowego na opłacenie rachunków za gaz i prąd.

6. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

8. Nie jest sporne w sprawie, że spełnione zostały przesłanki przyznania Skarżącej świadczenia w postaci zasiłku okresowego. Sąd także w tym zakresie nie dostrzega naruszenia przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Istotną kwestią jest natomiast, jak wynika ze stanowiska Skarżącej, kwestia prawidłowości odczytania przez organy zakresu żądania zawartego we wniosku Skarżącej oraz w jej odwołaniu.

9. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony to treść żądania wyznacza zakres sprawy administracyjnej podlegającej rozpoznaniu przez organ. Jednocześnie, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., organ administracji publicznej zobowiązany jest do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co obejmuje również obowiązek ustalenia rzeczywistej woli strony inicjującej postępowanie.

Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, o tym, jaki charakter ma mieć podanie (wniosek), decyduje strona, nie zaś organ prowadzący postępowanie. W konsekwencji, w sytuacji gdy powstają wątpliwości co do treści żądania zawartego w podaniu, organ zobowiązany jest do wezwania strony do jego sprecyzowania. Obowiązek ten odnosi się jednak wyłącznie do tych pism, których treść nie pozwala na jednoznaczne ustalenie rzeczywistej woli strony. Jeżeli natomiast z treści pisma wynika wprost intencja wnioskodawcy, organ nie jest uprawniony do dokonywania jego samodzielnej, dowolnej kwalifikacji prawnej, w szczególności prowadzącej do nadania mu odmiennego charakteru procesowego.

W realiach niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze, otrzymawszy pismo strony z [...] maja 2025 r., w którym wskazano numer decyzji przyznającej zasiłek okresowy, przyjęło że stanowi ono odwołanie od tej decyzji i rozpoznało sprawę w tym zakresie. Tymczasem z treści pisma nie wynikało jednoznacznie, aby strona kwestionowała przyznanie zasiłku okresowego bądź jego wysokość. Już sam nagłówek pisma przekazywał sprzeczne informacje: z jednej strony dokładnie wskazano w nim datę i numer decyzji, które odpowiadają decyzji przyznającej zasiłek okresowy, a z drugiej strony wprost wskazano że pismo to "odwołanie od braku zasiłku celowego". O zasiłku celowym mowa także w końcowej części pisma, w której odwołująca wnosił o "rozpatrzenie mojego wniosku o zasiłek celowy". W tej sytuacji obowiązkiem organu odwoławczego było ustalenie rzeczywistej treści żądania strony, a w razie wątpliwości – wezwanie jej do jego sprecyzowania, względnie rozważenie, czy pismo to nie stanowi ponaglenia w rozumieniu art. 37 k.p.a. bądź odrębnego wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.

10. Należy podkreślić, że to do organu administracji należała właściwa kwalifikacja pisma strony i nadanie mu dalszego biegu w odpowiedniej procedurze. Obowiązek ten wynika zarówno z art. 7, jak i art. 9 k.p.a., które nakładają na organy administracji publicznej powinność podejmowania działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Strona kierująca do organu pismo i działająca w zaufaniu do władzy publicznej powinna mieć bowiem pewność, że zostanie ono właściwie zakwalifikowane i rozpoznane zgodnie z jej rzeczywistą intencją.

W sytuacji, gdy organ, do którego wniesiono podanie, nie jest właściwy do jego rozpoznania, zobowiązany jest – stosownie do art. 65 § 1 k.p.a. – do jego niezwłocznego przekazania organowi właściwemu, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie. W niniejszej sprawie Kolegium, zamiast podjąć czynności zmierzające do ustalenia rzeczywistej woli strony bądź przekazać pismo organowi właściwemu do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku celowego, dokonało jego samodzielnej kwalifikacji jako odwołania od decyzji w przedmiocie zasiłku okresowego i rozpoznało sprawę w tym zakresie, czym naruszyło wskazane wyżej przepisy postępowania.

Powyższe uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy albowiem, jak wynika z treści skargi, doprowadziły do rozpoznania przez organ odwoławczy sprawy innej niż objęta żądaniem strony, a tym samym do wydania decyzji bez należytego ustalenia jej przedmiotu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

11. W ponownym postępowaniu Kolegium winno w pierwszej kolejności ustalić rzeczywistą treść żądania strony zawartego w piśmie z [...] maja 2025 r. poprzez zwrócenie się do Skarżącej o sprecyzowanie żądania. Następnie organ winien rozważyć, czy pismo to stanowi odwołanie, ponaglenie (w odniesieniu do wniosku z [...] kwietnia 2025 r., którego lakoniczność pozwala na różną interpretację, w tym na przyjęcie, że zawiera on nieprecyzyjne żądanie przyznania zasiłku celowego na opłacenie rachunków), czy też jest nowym, odrębnym do dotychczas złożonych wnioskiem o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Stosownie do dokonanych ustaleń Kolegium powinno nadać właściwy bieg pismu, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.