Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...].

Wnioskiem z dnia [...] K.M. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o przyznanie pomocy finansowej na zakup pieca do kuchni.

Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta - Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Działu Pomocy Osobom Bezdomnym w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił K.M. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu pieca do kuchni z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym.

Organ pierwszej instancji ustalił w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz zebrany w sprawie materiał dowodowy, że wnioskodawca

nie osiąga żadnego dochodu, zatem spełnia kryterium dochodowe określone

w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Wskazał, że w okresie od [...]

do [...], wnioskodawca nie pojawił się w miejscu odbywania reintegracji społecznej i zawodowej w Centrum Integracji Społecznej i nie przedłożył żadnego usprawiedliwienia, z kolei w dniach: [...] stawił się tam w stanie wskazującym na wcześniejsze spożycie alkoholu.

Ponadto organ wyjaśnił, że możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone,

a ilość osób ubiegających się o udzielenie pomocy wzrasta, zatem wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających określone w ustawie kryterium dochodowe.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją K.M. złożył od niej odwołanie podnosząc, że samodzielnie podjął decyzję o uczestniczeniu w zajęciach reintegracji społecznej i zawodowej w Centrum [...], nie został na nie skierowany. Jednocześnie odwołujący opisał swoją trudną sytuację osobistą oraz zdrowotną. Wskazał, że ma orzeczoną trzecią grupę niepełnosprawności z powodu schorzeń kręgosłupa, a jego stan zdrowia stale się pogarsza, ma trudności w poruszaniu się. W ramach zajęć w Centrum Integracji jego praca polegała m.in. na dźwiganiu do ośmiu godzin dziennie, co również miało wpływ na jego aktualny stan zdrowia.

Odwołujący się podał, że ostatnie pieniądze przeznaczył na zakup leków. Nie otrzymał pomocy na dofinansowanie do prądu, aktualnie jest zadłużony z tytułu niezapłaconych rachunków. Nie posiada żadnych środków do życia, opału oraz gazu. Piec z którego korzysta ma już 40 lat, a przez to jego użytkowanie jest utrudnione.

Odnosząc się do twierdzeń organu dotyczących stawiania się na zajęcia reintegracji pod wpływem alkoholu odwołujący wskazał, że powyższy fakt nie został stwierdzony żadnym wiarygodnym urządzeniem. Jednocześnie podał, że MOPR

jest w posiadaniu pisma od lekarza psychiatry, w którym zawarto informację o jego leczeniu. Dodatkowo wyjaśnił, że przyjmuje silne leki na nerwicę przepisane mu przez lekarza psychiatrę, po zażyciu których wygląda tak jakby był pod wpływem alkoholu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 8, art. 11 ust. 2 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium stwierdziło w oparciu o ustalenia organu pierwszej instancji, że K.M. mieszka w [...] na terenie Rodzinnych Ogrodów Działkowych. Ostatni adres jego zameldowania znajdował się przy ul. [...]. Wnioskodawca nie wyrażał zgody na pobyt w schronisku. Murowana altana, w której mieszka składa się z pokoju i kuchni, toaleta jest na zewnątrz budynku. W kuchni znajduje się kuchenka służąca do przygotowywania posiłków, która wedle oświadczenia skarżącego jest uszkodzona, a pomieszczenie jest okopcone. K.M. legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności ważnym do dnia [...]. Nie osiąga żadnego dochodu, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą rozwiedzioną. Ponadto utrzymuje kontakty z matką – G.M., która jednak nie udziela mu finansowej pomocy.

Organ odwoławczy wskazał, że skarżący kwalifikuje się do objęcia pomocą społeczną z uwagi na spełnienie kryterium dochodowego. Jednocześnie Kolegium przytoczyło treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę m.in. do odmowy przyznania świadczenia.

Organ drugiej instancji ustalił w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym wywiad środowiskowy, że wnioskodawca będąc uczestnikiem Centrum Integracji Społecznej w grupie ogólnobudowlano-porządkowej nie pojawił się w miejscu odbywania reintegracji społecznej i zawodowej w dniach od [...], nie usprawiedliwiając przy tym swojej nieobecności, z kolei w dniach: [...] przybył na kurs będąc pod wpływem alkoholu. Konsekwencję powyższego zachowania uczestnika (przekroczenie ustawowej liczby nieobecności bez usprawiedliwienia) stanowiło podstawę nie wypłacenia mu świadczenia integracyjnego za [...].

Dodatkowo organ odwoławczy zwrócił uwagę na niemożność telefonicznego skontaktowania się pracownika socjalnego z wnioskodawcą w dniach [...] (wskazany przez stronę numer telefonu komórkowego, był wyłączony).

W tej sytuacji pracownik socjalny pozostawił na poczcie głosowej informację z prośbą

o pilny kontakt.

Zdaniem Kolegium, postawa skarżącego wskazuje, że w sprawie zachodzi brak współdziałania, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zatem organ I instancji słusznie uznał, że strona nie współdziała z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji finansowej, a w konsekwencji odmówił jej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Dodatkowo organ drugiej instancji podkreślił, że odmowa przyznania zasiłku

z powodu braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym

w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej leży w granicach uznania administracyjnego.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez K.M. do Wojewódzkiego Sądu w Szczecinie. Skarżący opisał swoją trudną sytuację finansową wskazał, że ma ograniczone środki na żywność, nie posiada pieniędzy na opłacenie rachunku za prąd. Podkreślił, że mając piec mógłby ugotować posiłek, ogrzać siebie oraz altanę, w której mieszka. Tymczasem korzystanie ze starego pieca związane jest z koniecznością pozostawienia otwartych drzwi z uwagi na wydobywający się z niego dym. Oświadczył, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy ale sam szuka pracy w zakładzie pracy chronionej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.).

Przedmiotem postępowania były rozstrzygnięcia organów dotyczące odmowy przyznania K.M. zasiłku celowego z przeznaczeniem

na dofinansowanie do zakupu pieca do kuchni.

Podstawę materialnoprawną wydanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą".

Stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Świadczenie to może być przyznane

w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków

i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Treść powyższego artykułu wskazuje, że decyzja wydana na jego podstawie ma charakter uznaniowy. Organ wydając decyzję w oparciu o powołany przepis zobowiązany jest do ustalenia, czy złożony wniosek dotyczy niezbędnej potrzeby życiowej istniejącej w chwili złożenia wniosku, a ponadto czy wnioskodawca spełnia ustawowe warunki przyznania takiej pomocy. Podstawowym warunkiem otrzymania wskazanej pomocy jest spełnienie przez wnioskodawcę tzw. kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1.

W niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły, że wnioskodawca, który nie posiada żadnego źródła dochodu, spełnia powyższe kryterium. Pomimo spełnienia powyższej przesłanki organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia ograniczając się do lapidarnego stwierdzenia braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym, nie podając przy tym podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał na nieusprawiedliwione niestawiennictwo wnioskodawcy w miejscu odbywania reintegracji społecznej i zawodowej w okresie [...] oraz stawienie się w kolejno wyznaczonych trzech dniach w stanie wskazującym na spożycie alkoholu. Z kolei Kolegium rozpatrując odwołanie K.M. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, w oparciu o art. 11 ust. 2 ustawy, powielając przy tym argumentację organu pierwszej instancji, a także podnosząc dodatkowo brak możliwości kontaktu ze skarżącym.

W myśl powołanego art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Z powyższego przepisu jasno wynika, iż oparta na nim decyzja ma charakter uznaniowy.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że obowiązkiem organu administracyjnego, jest zebranie i ocena materiału dowodowego, który pozwoliłby ustalić wszystkie okoliczności istotne w sprawie stosownie do art. 7 i art. 77 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.". Następnie organ zobowiązany jest ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Ustalenia dokonane przez organ powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w której należy wyczerpująco poinformować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ w toku załatwiania sprawy. Stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła sąd do stwierdzenia naruszenia powyższych przepisów postępowania. Sąd stwierdził brak konkretnej informacji o przyjęciu przez K.M. zobowiązania do uczestniczenia w programie Centrum Integracji Społecznej, pomimo, że przyjęcie osoby skierowanej do Centrum następuje przez Kierownika Centrum po podpisaniu z nią indywidualnego programu zatrudnienia socjalnego, w uzgodnieniu z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej, jak wynika z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz. U. z 2011 r., Nr 43, poz. 225 ze zm.). Brak jest także informacji na temat faktu pouczenia skarżącego

o skutkach ewentualnego niewywiązania się z nałożonych na niego obowiązków.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, że negatywnymi skutkami odmowy współdziałania z pracownikami socjalnymi można obarczyć wyłącznie stronę, która została o takich konsekwencjach należycie pouczona, bowiem z mocy art. 9 K.p.a. na organach administracji ciąży obowiązek udzielania informacji obejmujących zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 5 września 2006 r. sygn. akt IV SA/Gl 752/05, dostępny w internecie).

Brak dołączenia do akt powołanego powyżej programu uniemożliwia ustalenie okresu od kiedy skarżący został nim objęty, a także czy czynności wykonywane

w ramach programu przez skarżącego mogły pogarszać stan jego zdrowia (co skarżący podnosił w odwołaniu). Nie sposób ustalić też przez jaki okres skarżący uczestniczył w zajęciach, bowiem z dołączonego do akt pisma Centrum Integracji Społecznej z dnia [...] wynika jedynie, że skarżącemu nie przyznano świadczenia integracyjnego za miesiąc [...] z powodu przekroczenia ustawowej liczby nieobecności trwającej [...].

Ponadto wątpliwości sądu budzi rozbieżność w przyjęciu przez organy okresu nieusprawiedliwionej nieobecności skarżącego na zajęciach reintegracji zawodowej

i społecznej, które uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie, powołały się na pismo Centrum Integracji Społecznej z dnia [...] (okres [...]), mimo że w aktach sprawy znajduje się decyzja Dyrektora Centrum Integracji Społecznej z dnia [...], która wyklucza K.M. z uczestnictwa w zajęciach w Centrum, między innymi z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności, w okresie [...]. Wyjaśnienie powyższych nieścisłości jest istotne skoro nieusprawiedliwiona nieobecność skarżącego na zajęciach w Centrum stanowiła podstawę odmowy przyznania mu wnioskowanego świadczenia.

Ponadto, sąd zwrócił uwagę, że Kolegium utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję dodatkowo wskazało na niemożność telefonicznego skontaktowania się

z wnioskodawcą, kolejno w dniach [...], na podany przez skarżącego numer telefonu komórkowego, wskazując jako powód wyłączenie telefonu. Zdaniem sądu, powołany argument nie znajduje potwierdzenia w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w sytuacji gdy ostatecznie pracownik socjalny skontaktował się z wnioskodawcą i w dniu [...] uzyskał jego oświadczenie w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego.

W aktach sprawy jest także brak jakiejkolwiek informacji od kiedy skarżący korzysta z pomocy społecznej i jakie świadczenia były mu udzielane, znajduje się

w nich natomiast informacja, że skarżący miał przyznany lekki stopień niepełnosprawności do dnia [...], a więc już organ pierwszej instancji wydając decyzję winien był ustalić czy skarżący nadal jest osobą niepełnosprawną, a także ocenić czy ta niepełnosprawność mogła mieć wpływ na realizację indywidualnego programu zatrudnienia socjalnego.

Wobec powyższego należy wyjaśnić, że dla wykazania faktu braku współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym nie jest wystarczające samo stwierdzenie organu. W ocenie sądu, obowiązek współdziałania musi być dostosowany do konkretnej sytuacji i osoby. Powołana okoliczność braku współpracy powinna znajdować potwierdzenie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale i powinna mieć rzeczywisty charakter, a uzasadnienie decyzji odmawiającej udzielenia pomocy społecznej z tego powodu powinno zawierać nie tylko wskazanie przyczyn uznania braku współpracy, ale także analizę i ocenę sytuacji wnioskującego w odniesieniu do braku współpracy i rodzaju wnioskowanej pomocy.

Reasumując, zdaniem sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, jak również bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czyli z uchybieniem przepisów postępowania takich jak art. 7, art. 77 oraz art. 80, a w konsekwencji art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Obowiązkiem organów przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie uwzględnienie wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku,

a w szczególności przeprowadzenie postępowania z poszanowaniem zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.