II SA/Gd 437/23 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-01-10	
Data wpływu	2023-05-15	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku	
Sędziowie	Jakub Chojnacki
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Magdalena Dobek-Rak /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżoną decyzję	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 390; art. 17 ust. 1; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 marca 2023 r., nr SKO Gd/4932/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.	
Uzasadnienie
W. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w Gdańsku z 27 marca 2023 r., nr SKO Gd/4932/22, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Opiekuńczych, z 2 września 2022 r., nr GCŚ/DŚO/011331/SP/09/2022,

o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

W dniu 11 maja 2022 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką I. P., która legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a ponadto wynika z niego, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 12 lutego 2014 r. Jak ustalono, mąż I.P. – A. P. również legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W oświadczeniu z 19 czerwca 2022 r. skarżący wskazał, że sprawuje opiekę nad matką 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu. Do codziennie wykonywanych czynności należą: poranna toaleta, mycie ciała, ćwiczenia rehabilitacyjne zalecone przez fizjoterapeutę, smarowanie leczniczymi maściami, przebieranie, przygotowanie śniadania, leków, witamin, zmiana pościeli, pranie, sprzątanie, odkurzanie, pomoc w czynnościach fizjologicznych, wspólne rozmowy i wspomnienia oraz gry poprawiające humor, krótkie spacery po mieszkaniu i na wózku inwalidzkim, jeżeli pogoda pozwala. Ponadto skarżący podaje matce posiłki i napoje. I. P.nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez dozoru i pomocy innej osoby. Jest samodzielna w niewielkim zakresie, sama spożywa posiłki (przygotowane i przyniesione), połyka leki (przygotowane i podane), myje zęby (podane do łóżka miska, ręcznik oraz kubek, woda i szczoteczka z pastą), porusza stopami i dłońmi podczas ćwiczeń oraz w niewielkim zakresie resztą ciała. Matka skarżącego jest obecnie osobą leżącą i siedzącą, porusza się tylko kilka kroków przy asyście, korzysta też z wózka inwalidzkiego. Mogłaby zostać w domu sama być może na krótką chwilę, ale jest to niemożliwe z racji tego, że w domu mieszka również ojciec, który wymaga stałej opieki i kontroli z powodu choroby demencyjnej i mógłby stworzyć sytuację zagrażającą zdrowiu i życia ich obojga. I. P. jest pod opieką lekarzy: onkologa, hematologa, reumatologa, lekarza rodzinnego, kardiologa, diabetologa, neurologa, ortopedy, psychiatry. Od pół roku nastąpiło znaczne pogorszenie się stanu zdrowia, zdiagnozowano drugi nowotwór, niedowład prawej ręki, postępujące osłabienie ogólne.

Wnioskodawca oświadczył, że zajmuje się matką od kilku lat. Do alimentacji zobowiązana jest jeszcze siostra K. P., która pracuje na pełen etat, a po pracy zajmuje się ojcem A. P. Skarżący wskazał, że pełny, całodobowy zakres opieki uniemożliwia mu aktywność zawodową, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Podczas przeprowadzonego w dniu 29 czerwca 2022 r. wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawca zajmuje się matką od 2014 r. I. P. jest samodzielna w minimalnym stopniu. Może dotrzeć do toalety tylko z pomocą syna lub córki, przy wykorzystaniu wózka inwalidzkiego. Bezwzględnie wymaga czynnego wsparcia przy wszystkich czynnościach higienicznych. Nie przygotuje samodzielnie posiłków, potrzebuje pomocy przy ich spożywaniu. Wyłącznie skarżący zajmuje się dawkowaniem leków, które musi przyjmować jego matka. Ponadto matka skarżącego nie wstaje sama, jest ubierana i przebierana przez syna lub córkę. Ze względu na zły stan zdrowia (m.in. nowotwór) przyjmuje szereg silnych leków (większość z nich dwa razy dziennie). I. P. nie jest osobą leżącą na stałe, jednakże większość doby spędza w pozycji leżącej, sporadycznie siedzi, z pomocą swoich dorosłych dzieci przemieszcza się do łazienki na wózku inwalidzkim. Ze względu na ciężki stan zdrowotny oraz nieprzewidywalne, często agresywne zachowanie A. P. (cierpiącego na demencję), nie można jej pozostawiać samej w mieszkaniu. Poza skarżącym, opiekę nad matką sporadycznie sprawuje siostra wnioskodawcy. Skarżący mieszka z matką na stałe od 2019 r. Wtedy też zrezygnował ze stałego zatrudnienia na rzecz opieki nad rodzicami. Obecnie skarżący mieszka wspólnie z rodzicami oraz siostrą. Jak ustalono, stan zdrowia matki skarżącego uległ znacznemu pogorszeniu około rok temu.

Skarżący przedłożył dodatkową dokumentację, z której wynika, iż u I.P. rozpoznano inne nowotwory o niepewnym lub nieznanym charakterze tkanki limfatycznej, układu krwiotwórczego i tkanek pokrewnych, nowotwór

o niepewnym lub nieznanym charakterze tkanki limfatycznej, układu krwiotwórczego

i tkanek pokrewnych, nieokreślony, białaczkę limfatyczną, raka piersi (w kwietniu 2020 r.), leukocytozę z limfocytozą.

Na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów ustalono, że aktywność zawodowa strony po ustaleniu stopnia niepełnosprawności I. P. obejmowała okresy od 1 czerwca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r., od 19 października 2018 r. do 18 stycznia 2019 r., od 1 kwietnia 2019 r. do 30 września 2019 r. Po raz ostatni skarżący był zatrudniony w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r.

Decyzją z 2 września 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia wskazując, że nie zostały spełnione warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390), zwanej dalej u.ś.r., bowiem nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność I. P.

Przy tym wskazano, że czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad niepełnosprawną matką są na tyle znaczące, że wnioskodawca nawet przy należytej organizacji tej opieki nie mógłby podjąć pracy zarobkowej.

Zdaniem organu, schorzenia I. P. powodują konieczność sprawowania nad nią stałej opieki, która ma charakter osobisty, trwały i ciągły. Matka skarżącego jest osobą zupełnie niesamodzielną. Ponadto, istotnym faktem jest to, że mąż ww. jest również osobą schorowaną i wymagającą opieki, co wynika z posiadanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rodzice wnioskodawcy są osobami niesamodzielnymi również z racji wieku, bowiem I. P. ukończyła 87 rok życia, natomiast A. P. ma aktualnie 90 lat.

Jak wskazano, I. P. z uwagi na posiadane schorzenia wymaga całodobowej opieki, którą świadczy skarżący, jednak z powodu niemożności ustalenia od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 27 marca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., przychylając się do stanowiska sądów administracyjnych, sformułowanego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stosować z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Kolegium stwierdziło jednak, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją oraz aktualnym niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką.

Jak wskazał organ II instancji, w świetle treści ostatniego świadectwa pracy strony z dnia 31 marca 2022 r., wbrew oświadczeniu strony zawartym w wypowiedzeniu tej umowy o pracę, umowa ta została rozwiązana nie z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką, tylko z powodu upływu okresu na jaki została zawarta. Kolegium, mając ponadto na uwadze, że aktywność zawodowa strony wnioskującej, po dniu 12 lutego 2014 r. (data ustalenia stopnia niepełnosprawności I. P.) obejmowała okresy od 1 czerwca

2018 r. do 31 sierpnia 2018 r., od 19 października 2018 r. do 18 stycznia 2019 r.,

od 1 kwietnia 2019 r. do 30 września 2019 r. i od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. stwierdziło, iż w sprawie nie miała miejsce wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia strony z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym (od lutego 2014 r.) matką. Co więcej, opiekując się od 2014 r. niepełnosprawną matką, wnioskodawca łączył tę opiekę ze swoim zatrudnieniem w powyższych okresach.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium uznało, iż stan zdrowia matki strony jest taki, iż wymaga ona opieki osoby drugiej, co ustalił także organ I instancji. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, względna samodzielność I. P. (samodzielne spożywanie posiłków i połykanie leków), a przede wszystkim zakres czynności wykonywanych przez stronę i związanych ze sprawowaniem opieki, jak np. pomoc w myciu i ubieraniu, podawanie posiłków i lekarstw, czy pomoc przy wizytach lekarskich jest taka, że nie sposób uznać jej za opiekę stałą lub długotrwałą w rozumieniu ustawy i zajmującą stronie cały dzień, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczy o tym również zarówno łączone z opieką zatrudnienie wnioskodawcy, jak i pomoc wspólnie mieszkającej siostry.

Organ odwoławczy, nie kwestionując osobistego zaangażowania strony w opiekę nad matką, uznał jednak, że nie jest to opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność strony. W ocenie Kolegium, na podstawie dokonanych niewadliwych ustaleń faktycznych, należy przyjąć, że zakres obowiązków skarżącego związanych z opieką nad matką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym, niepełnym wymiarze czasu pracy. Niepełnosprawna matka strony nie jest osobą leżącą na stałe, po mieszkaniu porusza się z pomocą drugiej osoby. Zachowuje także względną samodzielność przy spożywaniu i w porach posiłków. Takie zaś czynności jak przygotowywanie posiłków, pomoc przy porannej lub wieczornej toalecie, ubieraniu się, czynności typowe dla prowadzenia każdego gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy) czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, asysta przy wyjściu z domu etc. nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej, całodobowej, dyspozycyjności opiekuna. Nie są one na tyle absorbujące, aby należało zapewnić matce strony ciągłą (całodzienną) obecność, czy też nieustający nadzór nad nią. Czynności te mogą być bowiem wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać powstrzymywania się od wykonywania, w częściowym wymiarze, zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki.

W konsekwencji, Kolegium, nie negując w żadnym stopniu niepełnosprawności matki strony wymagającej pomocy oraz wsparcia w codziennej i samodzielnej egzystencji, oceniło, że rozmiar, czyli zakres sprawowanej względem matki opieki, nie usprawiedliwia uznania, że wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego przez stronę.

We wniesionej skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił:

1. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez: zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;

2. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r., polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma inne dziecko nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów córka ta nie sprawuje nad nią opieki;

3. błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP;

4. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 5, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez niego a pogorszającym się stanem zdrowia matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto organ w sposób dowolny bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności uznał, ze skoro wymagająca opieki I. P. ma inne dziecko to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Tym samym organ odgórnie przesądził o braku spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając okoliczności niemożności sprawowania faktycznej opieki przez ww. osobę oraz brak możliwości zapewnienia przez nią środków na sfinansowanie opieki nad niepełnosprawną matką, gdyż koszty takiej opieki jaką zapewnia skarżący w pełnym całodobowym zakresie przekraczałyby wszystkie środki finansowe miesięcznego dochodu rodziny.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 27 marca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Opiekuńczych Gdańskiego Centrum Świadczeń, z 2 września 2022 r.,

o odmowie przyznania skarżącemu na jego wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak

i zaliczenie skarżącego, jako syna osoby wymagającej opieki, do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Jego uprawnienie wyprzedza bowiem uprawnionego w pierwszej kolejności męża podopiecznej – A. P., który legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Gdańsku z 11 kwietnia

2022 r., stwierdzającym na stałe jego znaczny stopień niepełnosprawności.

Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było wystąpienie negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Prezydent Miasta stwierdził przy tym, że skarżący spełnia pozostałe przesłanki, konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przychylając się do stanowiska sądów administracyjnych, sformułowanego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stosować z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Kolegium stwierdziło jednak, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją oraz aktualnym niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie organu odwoławczego, względna samodzielność matki skarżącego oraz zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego, a także pomoc siostry świadczą o tym, że sprawowana przez skarżącego opieka nie jest całodobowa, nie ma zatem charakteru niezbędnego, wykluczającego jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącego.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W tej sytuacji ocenie należało poddać stanowisko organu odwoławczego, który za zasadniczy powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznał brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad matką.

Zdaniem Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez organ odwoławczy wniosków co do niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad matką.

W toku postępowania skarżący złożył oświadczenie (w dniu 19 czerwca

2022 r.), w którym wskazał, że sprawuje opiekę nad matką 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu. Do codziennie wykonywanych czynności należą: poranna toaleta, mycie ciała, ćwiczenia rehabilitacyjne zalecone przez fizjoterapeutę, smarowanie leczniczymi maściami, przebieranie, przygotowanie śniadania, leków, witamin, zmiana pościeli, pranie, sprzątanie, odkurzanie, pomoc w czynnościach fizjologicznych, wspólne rozmowy i wspomnienia oraz gry poprawiające humor, krótkie spacery po mieszkaniu i na wózku inwalidzkim, jeżeli pogoda pozwala. Ponadto skarżący podaje matce posiłki i napoje. I. P. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez dozoru i pomocy innej osoby. Jak wskazał, matka jest samodzielna w niewielkim zakresie, sama spożywa posiłki (przygotowane

i przyniesione), połyka leki (przygotowane i podane), myje zęby (podane do łóżka miska, ręcznik oraz kubek, woda i szczoteczka z pastą), porusza stopami i dłońmi podczas ćwiczeń oraz w niewielkim zakresie resztą ciała. Matka skarżącego jest obecnie osobą leżącą i siedzącą, porusza się tylko kilka kroków przy asyście, korzysta też z wózka inwalidzkiego. Mogłaby zostać w domu sama być może na krótką chwilę, ale jest to niemożliwe z racji tego, że w domu mieszka również ojciec, który wymaga stałej opieki i kontroli z powodu choroby demencyjnej i mógłby stworzyć sytuację zagrażającą zdrowiu i życia ich obojga. I. P. jest pod opieką lekarzy: onkologa, hematologa, reumatologa, lekarza rodzinnego, kardiologa, diabetologa, neurologa, ortopedy, psychiatry. Od pół roku nastąpiło znaczne pogorszenie jej stanu zdrowia, zdiagnozowano drugi nowotwór, niedowład prawej ręki, postępujące osłabienie ogólne.

Podczas przeprowadzonego w dniu 29 czerwca 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono zaś, że wnioskodawca zajmuje się matką od 2014 r. Jak wskazano, I. P. jest samodzielna w minimalnym stopniu, może dotrzeć do toalety tylko z pomocą syna lub córki, przy wykorzystaniu wózka inwalidzkiego. Bezwzględnie wymaga czynnego wsparcia przy wszystkich czynnościach higienicznych. Nie jest w stanie samodzielnie przygotować posiłków, potrzebuje pomocy przy ich spożywaniu. Wyłącznie skarżący zajmuje się dawkowaniem leków, które musi przyjmować jego matka. Ponadto matka skarżącego nie wstaje sama, jest ubierana i przebierana przez syna lub córkę. Ze względu na zły stan zdrowia (m.in. nowotwór) przyjmuje szereg silnych leków (większość z nich dwa razy dziennie). I. P. nie jest osobą leżącą na stałe, jednakże większość doby spędza w pozycji leżącej, sporadycznie siedzi, z pomocą swoich dorosłych dzieci przemieszcza się do łazienki na wózku inwalidzkim. Ze względu na ciężki stan zdrowotny oraz nieprzewidywalne, często agresywne zachowanie A. P. (cierpiącego na demencję), nie można jej pozostawiać samej w mieszkaniu. Poza skarżącym, opiekę nad matką sporadycznie sprawuje siostra wnioskodawcy. Skarżący mieszka z matką na stałe od 2019 r. Wtedy też zrezygnował ze stałego zatrudnienia na rzecz opieki nad rodzicami. Obecnie skarżący mieszka wspólnie z rodzicami oraz siostrą. Jak ustalono, stan zdrowia matki skarżącego uległ znacznemu pogorszeniu około rok temu.

Skarżący przedłożył dodatkową dokumentację, z której wynika, iż u I. P. rozpoznano inne nowotwory o niepewnym lub nieznanym charakterze tkanki limfatycznej, układu krwiotwórczego i tkanek pokrewnych, nowotwór

o niepewnym lub nieznanym charakterze tkanki limfatycznej, układu krwiotwórczego

i tkanek pokrewnych, nieokreślony, białaczkę limfatyczną, raka piersi (w kwietniu 2020 r.), leukocytozę z limfocytozą.

Na podstawie zaś przedłożonych przez skarżącego dokumentów ustalono,

że aktywność zawodowa strony po ustaleniu stopnia niepełnosprawności I. P. obejmowała okresy od 1 czerwca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r.,

od 19 października 2018 r. do 18 stycznia 2019 r., od 1 kwietnia 2019 r.

do 30 września 2019 r. Po raz ostatni skarżący był zatrudniony w okresie

od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącego nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności I. P. wymagającej stałej

i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi matce w sposób ciągły i stały przez skarżącego, nie pozostawia, w zdaniem Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z zajęciem zarobkowym.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy, uzasadniając tezę o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad matką wskazał m.in. na okoliczności mające świadczyć o samodzielności matki skarżącego. Kolegium zwróciło bowiem uwagę, że I. P. samodzielnie spożywa posiłki i połyka leki. Teza o samodzielności podopiecznej w zakresie umożliwiającym podjęcie przez skarżącego pracy chociażby w niepełnym wymiarze nie została jednak potwierdzona żadnymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, a przeczą jej z kolei okoliczności wskazywane przez skarżącego i potwierdzone w wywiadzie środowiskowym. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania. Przy czym okoliczność, iż matka skarżącego jest w stanie samodzielnie spożyć posiłki oraz połykać leki, wbrew stanowisku Kolegium, wskazuje na stosunkowo niewielki zakres samodzielności I. P. Organ odwoławczy nie wziął także pod uwagę, że w świetle przeprowadzonego wywiadu środowiskowego I. P. wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków. Ponadto leki, które połyka, muszą być wcześniej przygotowane i podane przez skarżącego.

W niniejszej sprawie, organ odwoławczy nie uwzględnił ciągu czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, które regularnie są wykonywane przez skarżącego wobec jego matki oraz specyfiki jej dolegliwości zdrowotnych, które powodują, że niewątpliwie niezbędna jest stała obecność opiekuna i nadzór, co potwierdza wiążące w sprawie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, w którym stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium uznając, że większość zajęć związanych z opieką nad matką wykonywana jest w pewnych odstępach czasu, nie wzięło pod uwagę ewentualnych konsekwencji pozostawiania przez skarżącego matki bez opieki czy nadzoru przez kilka godzin.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Powyższy przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała.

W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego jest adekwatny do wymogów określonych w orzeczeniu

o niepełnosprawności i aktualnych, udokumentowanych potrzeb podopiecznej. Przedstawiony przez skarżącego zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez niego w stosunku do matki każdego dnia świadczy o tym, że opieka ta ma w istocie charakter całodobowy i stały. I. P. ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, co zostało wykazane w toku postępowania. Pomimo tego, że nie jest osobą leżącą i wykazuje pewne przejawy samodzielności, wymaga ciągłej asysty i wsparcia, zarówno w czynnościach opiekuńczych, jak i w czynnościach życia codziennego. W tej sytuacji związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej nieustannie pomocy przez skarżącego jest w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły.

Z zakresu czynności opiekuńczych nie można także wykluczyć czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. robienia zakupów, przygotowywania posiłków, prania, sprzątania, itd. Zdaniem Sądu, wszystkie wskazane przez skarżącego czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia

i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, z materiału dowodowego wynika, wbrew temu co przyjęło Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest szeroki i uniemożliwia mu podjęcie aktywności zawodowej nawet w częściowym zakresie, ze względu na niepodważoną potrzebę pozostawania skarżącego w stałej dyspozycyjności związanej ze stanem zdrowia matki. Przyjęte przez Kolegium stanowisko pozostaje przy tym w oczywistej sprzeczności z oceną dokonaną przez pracownika socjalnego, mającego bezpośredni kontakt z osobą wymagającą opieki, który stwierdził, że: "z uwagi na zastaną sytuację socjalno-bytową pani I. P. i pozostałych członków rodziny, jak również fakt, iż pan P. pełni faktyczną i całodobową opiekę nad matką, złożenie wniosku przez pana P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest w opinii pracownika socjalnego zasadne".

Ze zgromadzonego materiału wynika, że na datę wydania zaskarżonej decyzji, matka skarżącego wymaga stałej opieki, a skarżący jej taką opiekę zapewnia. Powyższego stwierdzenia nie podważa okoliczność, iż w sprawowanej opiece skarżącemu pomaga siostra. Z ujawnionych okoliczności faktycznych wynika bowiem, że pełni ona rolę wspomagającą, pomocniczą, zaś główny ciężar opieki nad I. P. spoczywa na skarżącym. Wspieranie skarżącego przez siostrę w opiece nad matką nie podważa niezbędności stałej i kompleksowej pomocy udzielanej przez skarżącego matce i w konsekwencji uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego mu jako opiekunowi pozostającemu w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, udzielającemu wszechstronnej pomocy oraz wykazującemu ciągłą gotowość i zdolność do jej niesienia. Pomoc siostry w sprawowaniu opieki nad matką, w zakresie ujawnionym w toku postępowania, nie daje podstaw do podważania faktu sprawowania opieki przez skarżącego w zakresie uzasadniającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Podobnie, podjęcie przez skarżącego próby aktywizacji zawodowej w czasie sprawowania opieki nad matką nie może być traktowane obecnie jako okoliczność wykluczająca istnienie związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad chorą matką. Wręcz przeciwnie, jest ona wyrazem aktywności skarżącego, który miał wolę podjęcia pracy zawodowej i łączenia tych obowiązków ze sprawowaniem opieki nad matką. Pomimo jednak podjętych prób okazało się, że zakres pomocy, której potrzebuje matka, wykluczył możliwość połącznia obowiązków zawodowych i opieki nad nią, nawet w ograniczonym czy nienormowanym czasie pracy, a opieka ta wymagała pozostawania przez konkretnego opiekuna w stałej gotowości do niesienia pomocy. To zdeterminowało potrzebę zmiany formuły opieki i podjęcia się jej w sposób stały przez skarżącego, co zostało udokumentowane w aktach sprawy.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na bezpodstawnej i niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie w piśmie procesowym z 3 lipca 2023 r. złożył pełnomocnik skarżącego, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Wniosek pełnomocnika strony o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu przedłożony zostanie do rozpoznania referendarzowi sądowemu.