Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej I. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1970/20 w sprawie ze skargi I. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen oddala skargę kasacyjną.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1970/20 oddalił skargę I. R. (dalej skarżący) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] marca 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Komendanta Nadwiślańskiego Oddziału Straży Granicznej z [...] lipca 2019 r. nr [...] o zobowiązaniu skarżącego do powrotu w terminie 15 dni od dnia doręczenia decyzji oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 2 lat.

2. Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej Ppsa) w zw. z art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej Kpa) poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organ naruszył przepisy postępowania, tj. art. 10 Kpa tj. uniemożliwił skarżącemu obronę swoich praw i podniesienie jakichkolwiek argumentów’ na swoją obronę jak również wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego doręczając mu tego samego dnia zawiadomienie o wszczęciu postępowania, jak również zawiadomienie o zakończeniu postępowania a także decyzję administracyjną. Błędy te nie zostały w żaden sposób naprawione przed organem administracji publicznej, pomimo tego, że skarżący kwestionował swoje zeznania złożone przed organem administracji publicznej, a organ prowadząc postępowanie nie zażądał żadnych dokumentów dotyczących zatrudnienia, w tym umów o pracę, świadectwa pracy, dokumentacji dotyczącej pracodawcy;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w ocenie skarżącej zastosowanie przez organ art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 Kpa poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów dotyczących wystąpienia przesłanek polegających na zagrożeniu interesów życiowych skarżącego, jego miejsca zamieszkania w Polsce i nieodwracalnych strat jakie przyniesie mu decyzja deportacyjna;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa w zw. z art. 302 ust. 1 pkt 15 uoc poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy organy administracji nie miały podstaw do stwierdzenia naruszenia warunków zezwolenia.

W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 § 1 Ppsa przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 Ppsa dowodu z dokumentów załączonych do skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

3. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

3.2. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). W ocenie NSA rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie było konieczne, gdyż przeprowadzanie rozpraw w okolicznościach związanych z obowiązującym stanem epidemii zwiększyłoby zagrożenie dla osób biorących w nich udział. Jednocześnie ze względów technicznych nie można przeprowadzić wszystkich rozpraw na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

3.3. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego tj. art. 302 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 35, dalej uoc), należy wskazać, że zdaniem NSA w przedmiotowej sprawie w sposób oczywisty została spełniona, określona w art. 302 ust. 1 pkt 15 uoc, przesłanka obligująca organ do wydania decyzji zobowiązującej skarżącego do powrotu. Zgodnie z art. 302 ust. 1 pkt 15 uoc decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy cel i warunki pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są niezgodne z deklarowanymi, chyba że przepisy prawa dopuszczają ich zmianę. Podkreślić przy tym trzeba związany charakter decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, co potwierdza aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych. Przy orzekaniu na gruncie art. 302 uoc, organ nie dysponuje bowiem swobodą w zakresie kwalifikacji skutków zdarzenia, określaną jako "uznanie administracyjne", a zatem właściwy organ ma obowiązek, zgodnie z tym uregulowaniem ustawowym, wydania decyzji w przypadku zaistnienia określonych w nim przesłanek. W niniejszej sprawie z jednoznacznego stanu faktycznego sprawy wynika, że polska Karta Pobytu została skarżącemu wydana w celu świadczenia pracy na rzecz podmiotu "[...]"', w [...]. Skarżący zaprzestał pracy u tego pracodawcy października 2017 r. Okoliczność tą w sposób jednoznaczny potwierdzają oświadczenia byłego pracodawcy (k. 9 akt administracyjnych) oraz zeznania samego skarżącego. Tym samym wypełniona została przesłanka, o której mowa w analizowanym przepisie. Okoliczności tej nie może zmienić to, że skarżący pracował dorywczo, ale pracodawcy nigdzie tej pracy nie rejestrowali.

3.4. Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 10 Kpa. Naruszenie art. 10 § 1 Kpa należy oceniać należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (zob. np. wyrok NSA z 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05; wyrok NSA z 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 4/07; wyrok NSA z 23 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1614/06). Skarżący zapoznał się z aktami postępowania w dniu 18 lipca 2019 r., jego pełnomocnik natomiast 2 sierpnia 2019 r. i w żaden sposób nie kwestionowali zabranego materiału dowodowego. Strona miała zatem możliwość dokonania w ramach toczącego się postępowania konkretnych czynności procesowych, których podjęcie mogło wpłynąć na bieg sprawy i sposób jej rozstrzygnięcia, jednak w trakcie postępowania odwoławczego skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów, które podważyłyby ustalenia organu I instancji. Zatem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezpodstawne są twierdzenia skarżącego o uniemożliwieniu mu obrony jego praw.

3.5. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w ocenie skarżącej zastosowanie przez organ art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 Kpa co do oceny przesłanek polegających na zagrożeniu interesów życiowych skarżącego, jego miejsca zamieszkania w Polsce i nieodwracalnych strat jakie przyniesie mu decyzja deportacyjna. Organy wskazały, że skarżący nie przedstawił wystarczających dowodów na przyjęcie, że wyjazd skarżącego na Ukrainę naruszy jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego. Skarżący nie prowadzi w Polsce życia rodzinnego, nie ma tu rodziny, ani bliskich, a w trakcie przesłuchania stwierdził, że jego najbliższa rodzina mieszka na Ukrainie, nie ma żony ani dzieci w Polsce.

3.6. Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o przeprowadzenie dowodów nie został uwzględniony ponieważ w świetle art. 106 § 3 Ppsa celem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. wyrok. NSA z 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05). Wnioskowane dowody w żaden sposób nie podważają tego, że skarżący nie był zatrudniony tak w dniu wydania decyzji przez organ I instancji, jak również w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

3.7. Nie uszło jednak uwadze Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego sprawę okoliczność, która zaistniała po wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, a mianowicie rozpoczęcie przez Rosję działań wojennych na terenie Ukrainy. Oceniając powyższe (ponad zarzuty skargi kasacyjnej, a w związku z wnioskami złożonymi w tym zakresie na rozprawie) wskazać należy, że okoliczności te – doniosłe niewątpliwie dla sytuacji życiowej cudzoziemca, nie mogły mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Podkreślenia wymaga, że w sprawach dotyczących zobowiązania cudzoziemca do powrotu ustawodawca przewidział odrębny tryb postępowania w przypadku stwierdzenia po wydaniu ostatecznej decyzji okoliczności, o których mowa w art. 348 (lub 351) uoc, w tym m.in. faktu, że w kraju pochodzenia zagrożone będzie prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa cudzoziemca zobowiązanego do powrotu. W takim wypadku, zgodnie z art. 356 ust. 2 pkt 1 uoc, organ z urzędu wszczyna odrębne postępowanie o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Przepis ten ma stanowić gwarancję, że cudzoziemcowi może zostać udzielona ochrona nawet po zakończeniu postępowania w przedmiocie zobowiązania do powrotu, o ile spełnione zostaną przesłanki określone w art. 348 i wyjdą na jaw dopiero w tym czasie. Sąd zauważa wprawdzie, że ustawodawca ukształtował powyższe postępowanie jako "wszczynane z urzędu", jednakże nie można przyjąć, że osoba uprawniona nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania w tym trybie. Stąd dla zapewnienia gwarancji ochrony praw przewidzianej m.in. przepisami dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. Urz. UE z 29 czerwca 2013 r. L 180/60) art. 356 ust. 2 pkt 1 uoc winien być wykładany w taki sposób, że właściwy organ ma obowiązek wszcząć postępowanie o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych także wówczas, gdy to cudzoziemiec wystąpi z żądaniem jego wszczęcia i powoła się na nowe okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Cudzoziemiec ma wówczas gwarancję, że działanie bądź ewentualna bezczynność organu w tym zakresie będzie mogła być przedmiotem kontroli sądów administracyjnych. Takie stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym m.in. w wyrokach z 19 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 3679/19 oraz z 16 marca 2021 r. sygn. akt II OSK 1619/20. A zatem skarżący ma realną możliwość skutecznego żądania wszczęcia postępowania w oparciu o art. 356 ust. 2 pkt 1 uoc. W tym postępowaniu winny być badane przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych związane z aktualną sytuacją panującą na Ukrainie.

3.8. Należy także mieć na uwadze, że stosownie do art. 306 pkt 1 uoc decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wygasa z mocy prawa, jeżeli cudzoziemiec posiada status uchodźcy lub korzysta z ochrony uzupełniającej oraz że z art. 17 ust. 1 i art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2022 r., poz. 1264) wynika, że cudzoziemiec może ubiegać się o ochronę międzynarodową także z przyczyn powstałych po opuszczeniu kraju pochodzenia i także wówczas, gdy już mu wcześniej ostatecznie odmówiono udzielenia ochrony międzynarodowej.

3.9. Zarzuty skargi kasacyjnej są zatem niezasadne.

3.10. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.