Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 sierpnia 2023 r., nr UP-569/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2006-2020 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2023 r., nr 1254/2023.

Przedmiotem skargi A. W. (dalej: Skarżący/Wnioskodawca/Zobowiązany) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 4 sierpnia 2023 r. nr 569/2023, którą ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z 20 czerwca 2023 r. nr 1254/2023 r.:

I. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez płatnika składek) oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł, w tym na :

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 02/2006-05/2006, 07/2006-10/2006, 12/2006, 03/2007, 08/2007- 09/2009, 12/2009-12/2020 – [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 26 kwietnia 2023 r. przypadających od ww. składek w części finansowanej przez płatnika – [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 26 kwietnia 2023 r. w kwocie [...] zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres

07/2006-10/2006, 12/2006, 03/2007, 08/2007-04/2008, kosztów upomnienia – [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 03/2006-04/2006, 07/2006, 09/2007-11/2007, 01/2008-06/2008, 08/2008-12/2020 – [....] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 26 kwietnia 2023 r. przypadających od ww. składek w części finansowanej przez płatnika – [...] zł,

-odsetek za zwłokę naliczonych na 26 kwietnia 2023 r. w kwocie [...] zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 09/2007-11/2007, 01/2008-04/2008, kosztów upomnienia –[...] zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

-składek za okres 05/2009, 12/2009, 05/2010, 12/2010-01/2012, 03/2012-06/2013, 09/2013-02/2015, 08/2015-11/2015, 02/2016-06/2016, 08/2016, 11/2016-12/2020 – [...] zł,

-odsetek za zwłokę naliczonych na 26 kwietnia 2023 r. przypadających od ww. składek-[...] zł.

II. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego, będącego jednocześnie płatnikiem składek) w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

-składek za okres 02/2006-05/2006, 07/2006-10/2006, 12/2006, 03/2007, 08/2007- 09/2009,12/2009-12/2020 – [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 26 kwietnia 2023 r. przypadających od ww. składek-[...] zł, kosztów upomnienia –[...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 03/2006-04/2006, 07/2006, 09/2007-11/2007, 01/2008-06/2008, 08/2008-12/2020-[...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 26 kwietnia 2023 r. przypadających od ww. składek-[...] zł, kosztów upomnienia –[...] zł,

c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

-składek za okres 05/2009, 12/2009, 05/2010, 12/2010-01/2012, 03/2012-06/2013, 09/2013-02/2015, 08/2015-11/2015, 02/2016-06/2016, 08/2016, 11/2016-12/2020 – [...] zł,

-odsetek za zwłokę naliczonych na 26 kwietnia 2023 r. przypadających od ww. składek – [...] zł.

Jak wynika z akt sprawy Skarżący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z tym, że nie opłacał należności z tytułu składek na koncie płatnika powstały zaległości.

W dniu 26 kwietnia 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek Zobowiązanego o umorzenie należności z tytułu ww. składek. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Wnioskodawca [...]

Po rozpatrzeniu wniosku ZUS na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), dalej: u.s.u.s., i w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem z 31 lipca 2003", decyzją z dnia 20 czerwca 2023 r. odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu należnych wobec ZUS składek za wyżej wskazane okresy.

Organ podkreślił, że należności z tytułu przedmiotowych składek powstały w związku z prowadzoną przez Wnioskodawcę działalnością gospodarczą.

W uzasadnieniu decyzji ZUS przedstawił sytuację materialną Skarżącego wynikającą z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 24 kwietnia 2023 r. z której wynika, że [...]. Nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form wsparcia. Od 3 grudnia 2020r. nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych w ZUS i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Otrzymuje pomoc finansową od swoich rodziców w kwocie 1 000 zł miesięcznie.

Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 850 zł, w tym z tytułu:

opłat eksploatacyjnych (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) - 350 zł,

kosztów związanych z leczeniem - 500 zł.

Wnioskodawca nie posiada zobowiązań pieniężnych. Wg oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym posiada na współwłasność gospodarstwo rolne (pole orne) położone w miejscowości S., nr [...] oraz -na własność inną nieruchomość ([...]) położony w miejscowości L. G..

ZUS wskazał, że z informacji otrzymanej z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że Wnioskodawca figuruje jako:

- właściciel terenu zabudowanego mieszkaniowego, położonego w miejscowości L. G. o powierzchni 0,1100 ha, , na której ZUS Oddział w J. dokonał wpisu hipoteki celem zabezpieczenia spłaty należności z tytułu składek,

- gruntów ornych położonych w miejscowości S., o powierzchni 0,8669 ha, na których ZUS Oddział w J. dokonał wpisu hipoteki celem zabezpieczenia spłaty należności z tytułu składek.

Organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w J.. Przymusowe dochodzenie należności zostało wdrożone 12 września 2006 r. dla najstarszej należności. Kolejne zobowiązania sukcesywnie wdrażano do postępowania egzekucyjnego, którym obecnie objęte jest zadłużenie za okres 02/2006- 07/2020r.

Następnie organ odniósł się do kwestii przedawnienia wskazując, że należności figurujące na koncie płatnika nie uległy przedawnieniu. Organ wyjaśnił, że na zawieszenie bieg terminu przedawnienia miało wpływ:

a) postępowanie egzekucyjne prowadzone od 12 września 2006 r. do nadal do zadłużenia za okres 02/2006-07/2020 r.;

Zgodnie z zapisem art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego

b) zabezpieczenie spłaty należności za okres 03/2012-01/2020 wpisem hipoteki na nieruchomościach nr [...] oraz [...] będących własnością Wnioskodawcy;

Zgodnie z art. 24 ust 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia

należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia

c) postępowanie na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., poz. 1551);

W dniu 4 listopada 2013 r. Zobowiązany złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie ustawy (Dz. U. z 2012r., poz. 1551).

3 marca 2015r. w związku z niespełnieniem warunków do umorzenia wydano decyzję odmowną, która uprawomocniła się 9 kwietnia 2015 r.

Zgodnie z art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej bieg terminu przedawnienia należności o którym mowa w ust. 1,6,10 i 12 ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13.

Uwzględniając powyższe okoliczności ZUS stwierdził, że należności Zobowiązanego nie uległy przedawnieniu.

Następnie organ przytoczył przepisy w oparciu o które możliwe jest umorzenie należności wobec ZUS i stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ani okoliczności określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. na podstawie której organ mógłby dokonać umorzenia.

Organ wyjaśnił, że w stosunku do Wnioskodawcy nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu. Wnioskodawca figuruje Pan jako właściciel dwóch nieruchomości (nr [...], nr [..]), na których ZUS Oddział w J. dokonał wpisu hipoteki. W przedmiotowej sprawie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ uprawniony (Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy) nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję, zatem nie można stwierdzić, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

ZUS wyjaśnił, że Zobowiązany nie prowadzi już działalności gospodarczej, dlatego przesłanka § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie.

W ocenie ZUS Zobowiązany nie wykazał również przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Organ podniósł, że Wnioskodawca nie dokonał rejestracji jako osoba bezrobotna. Jednocześnie nie przedłożył żadnego dokumentu z którego wynikałoby , że jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy. Pomimo powoływanej trudnej sytuacji nie wykazał korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych z opieki społecznej dedykowanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej.

Wobec powyższego organ uznał, że środki finansowe pozostające do jego dyspozycji są wystarczające, na zaspokojone podstawowych potrzeb bytowych.

Ponadto ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

Reasumując ZUS uznał, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.

Wnioskodawca nie zgodził się z decyzją ZUS z dnia 4 sierpnia 2023 r. i zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o uchylenie przedmiotowej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 28 u.s.u.s. poprzez jego błędną interpretację, polegającą na przyjęciu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące możliwością umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego przez organy przy sporządzaniu sentencji decyzji I instancji.

Należy wskazać, że w treści rozstrzygnięcia organ orzekł w pkt. 1 na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3 oraz art. 32 u.s.u.s. -

o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, a w pkt. 2 na podstawie art.83 ust.1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia z 2003 r. – o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek .

W ocenie Sądu takie sformułowanie rozstrzygnięcia mogłoby wskazywać na to, że jego przedmiotem są dwie należności, tymczasem przedmiotem wniosku i rozstrzygnięcia powinna być jedna należność, a co za tym idzie, organ powinien wydać jedno rozstrzygnięcie wobec tej należności.

Dopiero zaś w uzasadnieniu decyzji organ powinien przeprowadzić rozważania odnośnie do przesłanek umorzenia, opartych na różnych podstawach prawnych, zaś w dalszej kolejności ocenić spełnienie tych przesłanek w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wydane decyzje naruszają przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art.77 § 1, art. 80 i art.107 § 3 K.p.a. Z tych względów przedwczesna jest ocena zaskarżonej decyzji w zakresie przesłanek umorzenia należności. ( patrz także wyrok WSA w Rzeszowie w sprawie I SA/Rz 519/23 ) . Organ zatem niejako orzekał dwukrotnie o tych samych należnościach w odniesieniu do dwóch przesłanek. Procedowanie takie jest niedopuszczalne. Powinien wydać jedno rozstrzygnięcie w oparciu o wszystkie mające zastosowanie przepisy.

Biorąc powyższe po uwagę, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.