II SA/Gl 1301/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-02-23	
Data wpływu	2025-10-13	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Grzegorz Dobrowolski
Stanisław Nitecki /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 901; art. 64; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant specjalista Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2026 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 sierpnia 2025 r. nr SKO.PS/41.5/465/2025/9465 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę.	
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 8 sierpnia 2025 r., nr SKO.PS/41.5/465/2025/9465 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta J. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 2 sierpnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

Powyższa decyzja Kolegium zapadła w następującym stanie sprawy.

Organ I instancji w pkt 1 decyzji z 2 sierpnia 2024 r. odmówił całkowitego zwolnienia w przedmiocie określenia obowiązku ponoszenia przez zobowiązaną K. T. (dalej "Skarżąca") opłaty za pobyt matki M. S. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w J. (dalej "DPS"). W pkt 2 decyzji Organ I instancji zwolnił Skarżącą z odpłatności za pobyt matki w DPS częściowo, tj. za okres od 28 kwietnia 2022 r. do 18 września 2022 r. w kwocie 7.665,99 zł.

Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 64 pkt 7 w związku z art. 60 i art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.; dalej "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").

W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że decyzją z 22 marca 2021 r., nr [...] ustalono Skarżącej odpłatność za pobyt matki w DPS. Decyzja ta jest decyzją ostateczną i prawomocną. Mianowicie Kolegium decyzją z 20 maja 2021 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję z 22 marca 2021 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 5 stycznia 2022 r. o sygn. akt II SA/Gl 907/21 oddalił skargę Skarżącej. Odpłatność Skarżącej za pobyt matki w DPS w okresie od 1 stycznia 2021 r. do dnia opuszczenia przez matkę DPS wynosi 1.631,07 zł (pkt 22 decyzji z 22 marca 2021 r.). Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie jej z odpłatności za pobyt matki w DPS. Organ I instancji postanowieniem z 10 października 2022 r. zawiesił postępowanie w sprawie zwolnienia z obowiązku opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Postanowieniem z 3 stycznia 2024 r. postępowanie zostało podjęte z urzędu.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze Skarżącą wynika, że jest ona zatrudniona w W. w C. na stanowisku pielęgniarki, a jej dochód wynosi 6.884,03 zł miesięcznie. Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie zadeklarowała pomocy finansowej na rzecz matki, jej stosunek do matki jest negatywny. W toku postępowania Skarżąca przedłożyła rachunki potwierdzające ponoszone wydatki, historię choroby z Poradni [...] oraz zaświadczenia z Centrum [...]. Organ I instancji - realizując wniosek dowodowy Skarżącej – przesłuchał w charakterze świadka B. K. na okoliczność istnienia przesłanek uzasadniających zwolnienie z odpłatności, w szczególności relacji między Skarżącą a jej matką.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, Organ I instancji zwolnił Skarżącą częściowo z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS, tj. za okres w którym Skarżąca była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i leczyła się w Centrum [...]. Jednocześnie Organ I instancji stanął na stanowisku, że nie zaistniały przesłanki do całkowitego zwolnienia Skarżącej z odpłatności za pobyt matki w DPS. Skarżąca nie wykazała w wystarczający sposób rażącego naruszania przez matkę obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych. Skarżąca została porzucona przez matkę w momencie gdy była już osobą dorosłą. Wskazywane przez Skarżącą zaniedbania matki nie zostały oparte żadnymi dokumentami. Zeznania świadka nie wniosły nic, poza tym co Organ I instancji posiada już w aktach sprawy. Skarżąca ma możliwości regulowania odpłatności – ponownie podjęła pracę od [...] r. Dochody Skarżącej oscylują w granicach 6000 zł, wydatki wykazane przez Skarżącą to kwota 2042,00 zł. Po uiszczeniu opłaty za pobyt matki w DPS do dyspozycji strony pozostaje kwota 2.326,93 zł i jest to kwota wystarczająca do pokrycia wszystkich usprawiedliwionych potrzeb. Ustalona struktura wydatków Skarżącej nie daje podstaw do uznania, że nie ma ona finansowych możliwości ponoszenia odpłatności.

W odwołaniu od pkt 1 decyzji z 2 sierpnia 2024 r. Skarżąca zarzuciła Organowi I instancji naruszenie art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez domaganie się wykazania faktu rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych przez matkę Skarżącej na podstawie dokumentów, podczas gdy zostało to wykazane za pomocą zeznań świadka B. K. (siostry Skarżącej). Nadto zarzucono naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewszechstronne rozważenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, jak również jego ocenę sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego w kontekście zeznań przesłuchanego świadka.

Decyzją z 14 października 2024 r., nr [...] Kolegium - po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej - utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Organu I instancji w zaskarżonym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2025 r. o sygn. akt II SA/Gl 1576/24 uchylił ww. decyzję Kolegium wskazując, że postępowanie odwoławcze nie zostało przeprowadzone zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy zaniechał bowiem ponownego rozpatrzenia sprawy, nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, nie dokonał własnych ustaleń faktycznych, w szczególności w zakresie przesłanek zawartych w pkt 7 art. 64 u.p.s., nie dokonał oceny zeznań świadka w odniesieniu do całokształtu materiału dowodowego, nie odniósł się w pełni do argumentów i zarzutów odwołania, nie uczynił zadość zasadzie przekonywania, nie wskazał jakie dowody stanowiły o podzieleniu ustaleń Organu I instancji. Ponadto uzasadnienie nie wskazywało motywów rozstrzygnięcia, nie przedstawiono w sposób wyczerpujący przyczyn zajętego przez organ stanowiska w zakresie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W ramach ponownego rozpoznania sprawy Organ odwoławczy został zobligowany do uczynienia zadość zasadzie dwuinstancyjności postępowania – mając jednocześnie w polu widzenia obowiązek przestrzegania pozostałych reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu i do wnikliwego uzasadnienia swojego stanowiska w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Organ winien również rozważyć prawidłowość zastosowania w postępowaniu wymogu z art. 79 § 1 k.p.a. stanowiącego konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji w zaskarżonym przez Skarżącą zakresie. W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy opisał okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, a następnie przywołał treść mających zastosowanie w sprawie przepisów u.p.s. Kolegium stwierdziło, że decyzja oparta na art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową, a zastosowanie zwolnienia z odpłatności wiąże się z wystąpieniem szczególnych, uzasadnionych okoliczności. W ocenie Kolegium, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone przez Prezydenta w sposób prawidłowy i z poszanowaniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Organ I instancji właściwie ocenił zebrany materiał dowodowy. Kolegium popiera twierdzenia Organu I instancji, że w przypadku Skarżącej nie zachodzą przesłanki do całkowitego zwolnienia z odpłatności. Skarżąca pracuje i z tego tytułu otrzymuje miesięczne wynagrodzenie. W art. 64 pkt 7 u.p.s. mowa jest o rażącym naruszaniu przez osobę znajdującą się w domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat. Kolegium popiera twierdzenia Organu I instancji, że powoływane przez Skarżącą okoliczności naruszenia przez matkę obowiązków rodzinnych nie mają charakteru rażącego i nie zostały udowodnione. Kolegium wskazało, że pismem z 23 lipca 2025 r. poinformowano stronę o możliwości m. in. składania wyjaśnień, dokumentów mogących mieć znaczenie w sprawie. Pomimo tego Skarżąca nie przestawiła żadnych innych dowodów mogących mieć znaczenie dla oceny zaistnienia przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s.

W skardze na decyzję Kolegium, Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji w zakresie pkt 1. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji i dokonanie niewłaściwej wykładni art. 64 pkt 7 u.p.s., podczas gdy za rażące naruszenie obowiązków domowych należy uznać: znęcanie się fizyczne i psychiczne nad Skarżącą, porzucenie rodziny i zerwanie z nią kontaktu, nadużywanie alkoholu przez matkę – bowiem podstawowym obowiązkiem rodzica wynikającym z art. 96 § 1 k.r.o. jest troszczenie się o rozwój fizyczny i psychiczny dziecka, a bezsprzecznie doprowadzenie przez matkę, że Skarżąca wychowywała się w przemocowym domu, gdzie matka nadużywała alkoholu z pewnością nie prowadziło do prawidłowego rozwoju psychicznego dzieci, a okoliczności te zostały wykazane przez Skarżącą jedynym możliwym dowodem, tj. zeznaniami siostry, z którą zamieszkiwała do momentu, aż matka ich nie porzuciła, a siostra Skarżącej nie miała żadnego interesu w tym aby przestawiać matkę w niekorzystnym świetle;

2) art. 138 § 1 pkt 1, art. 138 § 2, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewszechstronne rozważenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, jak również jego ocenę sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego w kontekście zeznań przesłuchanego świadka i wyjaśnień Skarżącej z których wynika, że matka Skarżącej rażąco zaniedbywała obowiązki rodzinne, a których to zeznaniom organ odmówił waloru wiarygodności, podczas gdy organ powinien dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego ocenić go przez pryzmat wszystkich dowodów zgromadzonych w toku postępowania, a jeżeli uznaje jakikolwiek dowód za pozbawiony wiarygodności to wskazać okoliczności na podstawie których tej wiarygodności odmówił – natomiast świadek w sposób jednoznaczny opisała zachowania matki w stosunku do niej i Skarżącej wskazując, że matka znęcała się nad nimi fizycznie i psychicznie, nadużywała alkoholu, nie łożyła na ich utrzymanie, a ostatecznie wyprowadziła się do swojego partnera zrywając kontakty z córkami, co spowodowało, że Skarżąca nic nie wiedziała o sytuacji zdrowotnej i rodzinnej swojej matki, a informacja o umieszczeniu jej w DPS była dla niej zaskoczeniem, a zatem zeznania świadka i wyjaśnienia Skarżącej korespondują ze sobą i wzajemnie się uzupełniają w zakresie oceny postępowania ich matki.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie wniesionych zarzutów z odwołaniem do orzecznictwa sądów administracyjnych.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z 16 grudnia 2025 r. pełnomocnik Skarżącej podtrzymał w całości twierdzenia i zarzuty skargi oraz uzupełnił swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Organu I instancji nie naruszają bowiem prawa materialnego, nie są dotknięte kwalifikowanymi wadami skutkującymi wznowieniem postępowania bądź stwierdzeniem nieważności ani nie uchybiają regułom procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem z mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

W rozpoznawanej sprawie Skarżąca skorzystała z uprawnienia wynikającego z art. 64 pkt 7 u.p.s. wnosząc o zwolnienie jej całkowicie z opłaty za pobyt matki w DPS. Kwestią sporną jest zaistnienie w stosunku do Skarżącej przesłanek do zastosowania tego zwolnienia.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W przepisie tym zawarto otwarty katalog przypadków uzasadniających zwolnienie (pkt 1-7).

Regulacja art. 64 u.p.s. jest wyjątkiem od zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, ustanowionej w art. 60 ust. 1 u.p.s. Zwolnienie z odpłatności powinno być zatem środkiem stosowanym wyjątkowo, a wszelkie okoliczności mające przemawiać za udzieleniem zwolnienia muszą być interpretowane zawężająco.

Z kompetencji wynikających z art. 64 u.p.s. organ administracji korzysta na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte w tym przepisie sformułowanie "można zwolnić". Oznacza to, że nawet spełnienie przesłanek zwolnienia z odpłatności nie zobowiązuje organu administracji publicznej do udzielenia zwolnienia zgodnie z żądaniem strony.

Zwolnienie może być udzielone jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (pkt 7). W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że w ramach przesłanek wymienionych w pkt 7 należałoby uwzględnić porzucenie dziecka, długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki, zmuszanie go do pracy lub działalności przestępczej, stosowanie przemocy. Chodzi o obiektywnie społecznie potępiane działania, takie jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających (I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, Warszawa 2025, art. 64; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 25 września 2024 r., II SA/Łd 544/24; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 29 maja 2024 r., IV SA/Wr 568/23 - opubl. w internetowej bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

W rozpoznawanej sprawie Skarżąca wskazała, że nie utrzymuje kontaktu z matką od prawie 30 lat. Matka po rozwodzie z ojcem Skarżącej zostawiła ją i siostrę, zrywając wszelkie kontakty. Pomiędzy Skarżącą a matką nie istnieją żadne więzy rodzinne (wniosek o zwolnienie z 10 stycznia 2022 r., ustalenia wywiadu środowiskowego z 5 lipca 2022 r. i 8 lutego 2024 r.). Skarżąca w piśmie z 18 kwietnia 2024 r. podniosła także, że matka - w czasie wspólnego zamieszkiwania - nadużywała alkoholu wskutek czego nie łożyła na utrzymanie rodziny, a całość obowiązków związanych z opieką, wychowaniem i zapewnieniem utrzymania spadał na ojca Skarżącej. Matka Skarżącej znęcała się nad nią i siostrą, stosując wobec nich zarówno przemoc fizyczną, jak i psychiczną (wyzwiska). W momencie opuszczenia rodziny przez matkę, Skarżąca miała około 20 lat i jeszcze kończyła szkołę.

Pismami z 14 lipca 2022 r., 29 lipca 2022 r. i 2 lutego 2024 r. Organ I instancji wzywał Skarżącą do dostarczenia posiadanej dokumentacji np. w formie wyroków sądowych dotyczących skazań za przestępstwa (w szczególności związanych z uchyleniem się od obowiązku alimentacyjnego, znęcania się nad najbliższymi lub przeciwko zdrowiu, życiu, a także przeciwko rodzinie), formularzy procedury przeciwdziałania przemocy, zaświadczeń o bezskuteczności egzekucji alimentów, zaświadczeń lub opinii specjalistów dotyczących stanu psychicznego strony w związku z zaistniałą sytuacją rodzinną, opinii biegłych wydanych w toku postępowań rozwodowych lub związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej, pozbawieniem władzy rodzicielskiej. Pismem z 23 lipca 2025 r. Organ odwoławczy wezwał Skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Na poparcie swych twierdzeń Skarżąca nie powołała się na żadne dowody z dokumentów. W piśmie z 18 kwietnia 2024 r. wskazała, że żadnych dokumentów potwierdzających podnoszone przez nią okoliczności nie posiada.

Skarżąca zawnioskowała o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka, tj. swojej siostry i dowód taki został przeprowadzony. Świadek zeznał, że matka zaniedbywała w rażący sposób obowiązki rodzinne wobec córek. Notorycznie nadużywała alkoholu, marnotrawiła pieniądze, nie łożyła na utrzymanie rodziny, nie interesowała się losem Skarżącej. Znęcała się nad nią zarówno psychicznie jak i fizycznie, wyzywała, izolowała, poniżała, wymierzała kary cielesne. Ostatecznie porzuciła rodzinę i zerwała wszelkie kontakty ze Skarżącą.

W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że zainicjowane wnioskiem Skarżącej postępowanie w sprawie zwolnienia z odpłatności zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami k.p.a., a organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Odmowa zwolnienia Skarżącej z odpłatności nie nosi cech dowolności, lecz poprzedzona została analizą przedstawionych przez Skarżącą dowodów i argumentów. Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i kompletny. Organy obu instancji wzięły pod uwagę wszystkie okoliczności, mogące mieć znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia. Decyzje wydane przez organy obu instancji zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne. Skarżącej zapewniono czynny udział w postępowaniu administracyjnym. Organ odwoławczy zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku tut. Sądu z 2 kwietnia 2025 r., II SA/Gl 1576/24.

Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 64 pkt 7 u.p.s. to Skarżąca winna była wykazać, w szczególności na podstawie dokumentów, zaistnienie rażącego naruszenia przez matkę obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych. Po pierwsze bowiem zwolnienie z odpłatności następuje na wniosek osoby zainteresowanej, a nie z urzędu. Po drugie zawarty w ww. przepisie zwrot "wykaże" oznacza, że to na osobie zobowiązanej do wnoszenia opłaty spoczywa ciężar dowodu, że osoba skierowana do domu pomocy społecznej naruszała względem niej obowiązek alimentacyjny bądź inne obowiązki rodzinne. Spełnienie przesłanki zwolnienia z art. 64 pkt 7 musi zostać udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. Po trzecie w świetle art. 64 pkt 7 u.p.s. okoliczności, na które zamierza powołać się osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, muszą być rażące.

Wobec tego na organie administracji nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie spełnienia przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. Organ zobligowany jest rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłaty. To wnioskodawca ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ciążąca na organach administracji powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie, w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności strony zainteresowanej oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2019 r., I OSK 1711/17, opubl. w CBOSA). Na stronie postępowania administracyjnego ciąży w szczególności obowiązek udowodnienia okoliczności, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 2020 r., II OSK 1452/20, opubl. w CBOSA). Strona postępowania powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych. Strona powinna także przedłożyć dowody, gdy ich przekazanie zależy wyłącznie od jej woli.

W rozpoznawanej sprawie zaistnienie przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. Skarżąca opiera wyłącznie na swoich twierdzeniach i zeznaniach spokrewnionego z nią świadka. W ocenie Sądu organy dokonały prawidłowej ich oceny stwierdzając, że Skarżąca nie wykazała za ich pomocą rażącego naruszania przez matkę obowiązków rodzinnych. Zauważyć należy, że Skarżąca początkowo wskazywała na zerwanie wszelkich więzi rodzinnych z winy matki jako okoliczność uzasadniającą zaistnienie w stosunku do niej przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. Dopiero na dalszym etapie postępowania podniosła, że matka - w czasie wspólnego zamieszkiwania - nadużywała alkoholu, nie łożyła na utrzymanie rodziny, znęcała się nad nią stosując wobec niej zarówno przemoc fizyczną, jak i psychiczną (wyzwiska). Wyjaśnienia Skarżącej i zeznania świadka mają przy tym charakter ogólny, nie odwołują się do obiektywnych okoliczności dotyczących relacji z matką, a stanowią raczej subiektywną ich ocenę. Skarżąca ani świadek nie wskazały na żadne konkretne sytuacje, w których brak było wsparcia i pomocy matki. Nie podały kiedy wystąpiły zaniedbania matki w zakresie obowiązków opieki, wychowania, dbałości o rozwój, zapewnienia utrzymania, na czym one polegały, czy miały charakter jednorazowy czy długotrwały. Natomiast przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. dotyczy okresu, w którym zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2025 r., I OSK 120/24, opubl. w CBOSA). Matka Skarżącej opuściła rodzinę, w okresie kiedy Skarżąca była osobą dorosłą (miała około 20 lat). Zaś sam fakt konfliktów rodzinnych i złych relacji rodzinnych nie uzasadnia wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

Okoliczności powołane przez Skarżącą i świadka niewątpliwie wskazują na naruszenie obowiązków rodzinnych przez matkę Skarżącej. Jednakże ze względu na ogólny, subiektywny charakter wyjaśnień i zeznań nie można na ich podstawie ocenić kiedy (w jakim wieku była Skarżąca), z jaką częstotliwością miały one miejsce i przypisać opisywanym zachowaniom matki cech świadomego i celowego działania, a w konsekwencji rażącego naruszania obowiązków rodzinnych. Sam fakt naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat z art. 64 pkt 7 u.p.s. Nawet w tak drastycznych sytuacjach ustawodawca nakazuje organom badać konkretne okoliczności danej sprawy i z ich uwzględnieniem rozważać zasadność, a następnie zakres przyznawanej pomocy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 września 2024 r., I OSK 2358/23, opubl. w CBOSA).

Zdaniem Skarżącej brak jest dokumentów, które potwierdzałyby występowanie okoliczności świadczących o rażącym naruszeniu przez matkę obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych. W tym miejscu wskazać należy, że Skarżąca podała, że doszło do rozwodu jej rodziców. Wobec tego istnieje dokumentacja dotycząca postępowania rozwodowego, w której mogą znajdować się protokoły z przesłuchań stron, świadków, opinie biegłych zawierające informacje na temat relacji rodzinnych pomiędzy Skarżącą a jej matką. Skarżąca – jak wynika z akt sprawy – nie podjęła żadnej próby pozyskania dokumentacji postępowania rozwodowego.

Nie można zgodzić się z zarzutem formalnego traktowania przez organy dowodów, co zdaniem Skarżącej polegać miało na przyznaniu prymatu dowodom z dokumentów. Nie ulega wątpliwości, że w przepisie art. 64 pkt 7 u.p.s. mowa jest o wykazaniu rażącego naruszania obowiązków rodzinnych "w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku". Brak dokumentów nie jest przeszkodą do ustalenia zaistnienia okoliczności spełniających przesłankę z art. 64 pkt 7 u.p.s. Wykazanie rażącego naruszenia obowiązków alimentacyjnych bądź rodzinnych może nastąpić, zgodnie z zasadą otwartego katalogu środków dowodowych (art. 75 § 1 k.p.a.), na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, w tym także zeznań świadków. W rozpoznawaj sprawie organy w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanki z art. 64 pkt 7 u..s. dopuściły dowód z zeznań świadka i wyjaśnień Skarżącej. Natomiast fakt oceny tych dowodów jest kolejnym elementem składającym się na rozpatrzenie sprawy. Oceniając bowiem przeprowadzone dowody organy, jak wynika z akt sprawy, nie odrzuciły ich z uwagi na brak dowodów z dokumentów, lecz dokonały ich oceny przez pryzmat zasady swobodnej oceny dowód i w świetle art. 64 pkt 7 u.p.s. Jak wskazano wyżej ocenie tej trudno zarzucić dowolność.

Należy także podkreślić, że organ rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat powinien mieć na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny. Podejmowanie zatem decyzji w granicach wyznaczonych art. 64 u.p.s. wymaga dogłębnej analizy stanu faktycznego, ale i także odwołania się do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 2025 r., I OSK 1919/23, opubl. w CBOSA). Przy czym nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2022 r., I OSK 1575/20, opubl. w CBOSA). W rozpoznawanej sprawie, organy wyjaśniły swoje stanowisko wyważając przy tym odpowiednio interes społeczny z interesem Skarżącej.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.