Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2181/23 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr DO-II.7610.146.2023.AK w przedmiocie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2024 r. (sygn. akt I SA/Wa 2181/23), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) – oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr DO-II.7610.146.2023.AK utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 18 lipca 2023 r. nr NWlV.752.62.9.2017 o odmowie stwierdzenia nabycia - z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r. – prawa użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu, położonego w [...], stanowiącego działki o numerach: [...] o powierzchni [...] ha i [...] o powierzchni [...] ha, z obrębu [...] a uregulowanego w księdze wieczystej nr [...].

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

1. prawa materialnego - przez błędną jego wykładnię, w postaci: art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344, dalej jako u.g.n.) - poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia,

2. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. - poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ: art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby zaś Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Ponadto skarżąca wnosiła także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 935 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.

Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci: art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.) oraz na istotnym naruszeniu przepisów proceduralnych, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. ( poprzez niezastosowanie) i art. 151 p.p.s.a. (poprzez zastosowanie) w zw. z art. 75 § 1 ab initio, art. 7, w zw. z art. 77 § 1i art. 80 k.p.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych, stwierdzić należy, że były one niezasadne a częściowo nie były one w ogóle zrozumiałe.

Z ustaleń zaakceptowanych przez Sąd Wojewódzki wynikało, że Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie, pismem z dnia 27 grudnia 2010 r. (data wpływu: 14 stycznia 2011 r.) wystąpiła o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa, stanowiących m.in. działki oznaczone geodezyjnie nr [...] i [...], które były położone w [...] oraz własności fragmentów linii kolejowej nr [...] wraz z urządzeniami znajdującymi się na tym gruncie.

Decyzją z dnia 18 lipca 2023 r., Wojewoda odmówił stwierdzenia - nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r. - przez Polskie Koleje Państwowe prawa użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu, położonego w [...], stanowiącego działki o numerach: [...] o powierzchni [...] ha i [...] o powierzchni [...] ha, z obrębu [...] a uregulowanego w księdze wieczystej nr [...].

Rozpatrując zaś sprawę w instancji odwoławczej, Minister Rozwoju i Technologii, decyzją z dnia 25 sierpnia 2023 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody.

Przytaczając treść art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 344), organ podkreślił, że decyzja uwłaszczeniowa, wydawana na podstawie w/w przepisu, ma charakter deklaratoryjny i odnosi się do stanu istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r.. Zatem jej wydanie warunkowane jest ustaleniem m.in., że działki, które w niniejszej sprawie miały być przedmiotem uwłaszczenia, stanowiły w tym dniu własność Skarbu Państwa. Tymczasem treść księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla nieruchomości w skład, której wchodziły w/w działki nr [...] i nr [...], dowodziła, że – na dzień 5 grudnia 1990 r. - prawo własności tej nieruchomości zostało ujawnione na rzecz: M.T., G.G., Z.G., M.G., El. G. i K. W. na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w Tychach : z dnia 10 września 2012 r. (sygn. akt I NS 216/12/6), z dnia 14 listopada 2013 r. (sygn. akt IX NS 168/13) i z dnia 14 stycznia 2015 r. (sygn. akt IX NS 831/14) o stwierdzeniu nabycia spadku oraz na podstawie notarialnej umowy z dnia 18 kwietnia 2017 r. Rep. A nr [...] o częściowy dział spadku. Ponadto Minister powołał się także na treść aktu notarialnego z dnia 18 kwietnia 2017 r., z którego wynikało, że na podstawie postanowienia spadkowego Sądu Powiatowego w Tychach z dnia 31 grudnia 1958 r. (sygn. akt I NS 1464/58), sporne działki stanowiły współwłasność osób fizycznych.

W tej sytuacji organ zatem uznał, że ewentualne pozostawanie przedmiotowego gruntu w zarządzie PKP S.A.- według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. – nie mogło mieć żadnego znaczenia prawnego.

Oceniając legalność w/w decyzji, Sąd Wojewódzki nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej Spółki, że Minister, a przed nim Wojewoda, nie dość wnikliwie ustalili kwestię własności przedmiotowych działek gruntu bo "nie podjęli czynności niezbędnych dla załatwienia sprawy", a w związku z tym przedwcześnie uznali, że sporna nieruchomość nie stanowiła w dniu 5 grudnia 1990 r. własności Skarbu Państwa. Jak wyjaśnił bowiem Sąd, zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w tym przepisie zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie.

Jednocześnie też Sąd podkreślił, że ocena zgromadzonego materiału dowodowego jest przeprowadzana przez organ zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a., a motywy którymi kierował się organ są wyjaśniane w uzasadnieniu do wydanej decyzji ( art. 107 § 3 k.p.a.).

W tej sytuacji zatem Sąd Wojewódzki uznał, że organy obu instancji prawidłowo, z poszanowaniem opisanych wyżej reguł, przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie. Mając zaś na uwadze przedmiot prowadzonego postępowania, zasadnie posłużyły się w tym przypadku treścią księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla nieruchomości składającej się ze spornych działek.

Nadto, niejako na marginesie, Sąd Wojewódzki zauważył również, że skarżąca na dowód przysługiwania jej prawa zarządu do spornej nieruchomości powołała się wyłącznie na decyzję Powiatowej Rady Narodowej w Tychach - Wydziału Gospodarki Komunalnej Przestrzennej i Komunikacji z dnia 17 listopada 1973 r. nr 62/66/73 o przekazaniu w użytkowanie terenu o ogólnej pow. 5 ha 0091 m2 na rzecz Okręgowej Dyrekcji Kolei Państwowych a która to decyzja nie obejmowała jednak swą treścią przedmiotowej nieruchomości. Z wykazu parcel przekazanych Okręgowej Dyrekcji Kolei Państwowych w Katowicach w [...], stanowiącego załącznik do ww. decyzji z dnia 17 listopada 1973 r. nr 62/66/73, nie wynikało bowiem, aby przedmiotowe działki były objęte tą decyzją.

Z tym stanowiskiem nie zgadzała się strona skarżąca, która podnosiła, ze objęte skargą kasacyjną przepisy proceduralne zostały naruszone poprzez ograniczenie w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych. W uzasadnieniu zaś tej skargi twierdzono ponadto, iż w toku postępowania administracyjnego nie doszło do (cyt.): "podjęcia wszystkich koniecznych czynności niezbędnych dla załatwienia sprawy, jak również dokonania właściwej oceny w zakresie braku spełnienia jednej z przesłanek zastosowania art. 200 ust. 1 u.g.n. Z kolei Sąd I instancji uchybień tych nie dostrzegł. W efekcie rozstrzygnięcie Sądu I instancji błędnie oparto na założeniu, że działka objęta przedmiotowym postępowaniem nie stanowiła w dacie 5 grudnia 1990 r. własności Skarbu Państwa."

W ocenie składu orzekającego, stanowisko to nie było uprawnione. Uzasadniając powyższy zarzut, skarżąca ani nie sprecyzowała na czym w tej sprawie miałoby polegać ograniczenie postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, ani też nie wskazała nawet jakie - jej zdaniem dowody - mogłyby podważać domniemanie wynikające z treści księgi wieczystej, prowadzonej dla nieruchomości obejmującej działki o numerach: [...] o powierzchni [...] ha i [...] o powierzchni [...] ha położone w [...].

Z tego powodu w/w stanowisko skarżącej należało uznać za jedynie niczym nieuzasadnioną polemikę ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego i organów obu instancji a to prowadziło do wniosku, że brak było podstaw do wydania zaskarżonego wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Nie był także zasadny zarzut obrazy prawa materialnego w postaci art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344, dalej jako: u.g.n.).

Zgodnie z art. 200 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy.

Skoro zaś w niniejszym przypadku sporny grunt nie stanowił w w/w dacie własności Skarbu Państwa, to okoliczność ta wykluczała jakąkolwiek możliwość uwzględnienia wniosku skarżącej. Wszystkie bowiem przesłanki uwłaszczenia, wymienione w w/w przepisie, musiały wystąpić kumulatywnie. Brak jednej z nich uniemożliwiał potwierdzenie uwłaszczenia Przedsiębiorstwa Państwowego PKP na spornym gruncie.

Uznając zatem skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.