Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar (spr.), asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skarg P. G. i A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rejestracji pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżących P. G. i A. G. kwoty po 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2021 r., który wpłynął do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. w dniu [...] listopada 2021 r., pan P.G. (dalej powoływany także jako wnioskodawca, skarżący) wniósł o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Podinspektora Referatu Rejestracji Pojazdów Urzędu Miejskiego w B., w przedmiocie rejestracji pojazdu marki P., nr nadwozia: [...].

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że kwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa w związku z tym, że pojazd marki P., nr nadwozia: [...] nie posiada homologacji, która jest obowiązkowa aby pojazd mógł się legalnie poruszać na terenie RP, zgodnie zapisami ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Wnioskodawca zaznaczył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1560/20, wskazał, że w dniu pierwszej rejestracji w kraju ww. pojazd zarejestrowano bez wymaganego prawem świadectwa homologacji. Skarżący we wniosku przywołał liczne orzeczenia sądów administracyjnych, wskazujące na słuszność jego stanowiska. Zwrócił również uwagę, że dalsze użytkowanie ww. pojazdu skutkuje tym, że brak homologacji należy traktować jak poruszanie się pojazdem bez wymaganych prawem dokumentów i jest obarczone karą. Zaznaczył również, że jest zobowiązany do opłacania ubezpieczenia OC pojazdów, mimo że brak homologacji dyskwalifikuje pojazd do poruszania się po drogach publicznych. Wskazał, że pojazd nie może przejść okresowych badań technicznych, gdyż dane zawarte w dowodzie rejestracyjnym są niezgodne z centralną ewidencją pojazdów (rozbieżności w naciskach, pojemności skokowej, typie pojazdu, szerokości pojazdu, brak zagłówka ze względu na budowę tylnej kanapy). W ocenie skarżącego, skoro brak homologacji dyskwalifikuje pojazd do poruszania się po drogach publicznych to bezprawnie organ dokonał jego rejestracji i pozwolił jego właścicielowi poruszać się po drogach publicznych.

Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej powoływane także jako Kolegium) odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Podinspektora Referatu Rejestracji Pojazdów Urzędu Miejskiego w B., w przedmiocie rejestracji pojazdu marki P., nr nadwozia: [...].

W uzasadnieniu decyzji Kolegium, po przytoczeniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) regulujących przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji oraz istoty postępowania nadzwyczajnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, wskazało, że materialnoprawną podstawę dla wydania powołanej wyżej decyzji Prezydenta Miasta B., stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 1137 - dalej jako p.r.d.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. decyzji, to jest 4 grudnia 2013 r. Przytaczając brzmienie art. 72 ust. 1 oraz art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d. Kolegium podkreśliło, że w przypadku ponownej rejestracji pojazdu, który był już zarejestrowany na terenie Rzeczypospolitej Polskiej nie wymaga się przedstawienia organowi dokonującemu rejestracji, świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu.

Kolegium wskazało, że rejestracja pojazdu marki P., nr nadwozia: [...], o którą wnioskował pan P.G. oraz pani A.G. nie była pierwszą rejestracją w kraju opisanego wyżej pojazdu. Okoliczność powyższa nie budzi w sprawie wątpliwości i nie jest kwestionowana przez strony. Pośrednio fakt ten potwierdza wniosek złożony przez pana P.G. i panią A.G. w dniu [...] października 2013 r. o rejestrację ww. pojazdu, do którego dołączono: tablice rejestracyjne, badania techniczne, kartę pojazdu, dowód rejestracyjny, umowę kupna z [...] lipca 2013 r., umowę kupna z [...] sierpnia 2012 r., opłatę. Dokumenty złożone przez wnioskodawców były kompletne nie budziły żadnych wątpliwości co do ich prawdziwości i rzetelności, toteż organ wydał decyzję o rejestracji pojazdu. Oznacza to, że świadectwo zgodności, na które wskazuje skarżący nie było dokumentem wymaganym do rejestracji pojazdu (kolejnej w kraju) w Urzędzie Miejskim w B.

W świetle powyższych ustaleń, zdaniem Kolegium nie można zatem przyjąć, iż decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], wydana z upoważnienia Prezydenta Miasta B., w przedmiocie rejestracji pojazdu marki P., nr nadwozia: [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa bądź bez podstawy prawnej. Powołane powyżej przepisy prawa określają, jakie dokumenty były wymagane do dokonania kolejnej rejestracji opisanego powyżej pojazdu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Przedstawione przez pana P.G. i panią A.G. dokumenty dołączone do wniosku o rejestrację pojazdu były wystarczające do jego zarejestrowania, w związku z czym rejestracja pojazdu nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, bowiem świadectwo zgodności (na które wskazuje wnioskodawca) nie było dokumentem wymaganym podczas kolejnej rejestracji w kraju. Kolegium nie dostrzegło żadnego elementu orzeczenia, które pozostawałoby w sprzeczności z obowiązującym prawem.

Kolegium wskazało także, że z urzędu poddało analizie, czy w sprawie nie zachodziły inne niż wskazane przez wnioskodawcę przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. Odnosząc się zaś do wskazanego we wniosku wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1560/20, Kolegium podkreśliło, że owszem dotyczył on spornego pojazdu, jednakże odnosił się do obowiązku przedstawienia świadectwa homologacji w razie dokonania zmian typu pojazdu (z ciężarowego na osobowy) przy pierwszej rejestracji w Polsce, nie zaś przy kolejnej rejestracji, jaka miała miejsce w Urzędzie Miasta w B.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, odrębne skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiódł skarżący oraz pani A.G. (dalej powoływana również jako skarżąca). Zarejestrowane sprawy zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 25 kwietnia 2022 r. zostały połączone w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Skarżący w swojej skardze zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:

1. obrazy art. 6, 7, 7a § 1, 77 § 1, 80, 156 § 1 pkt. 2, 158 k.p.a., poprzez:

naruszenie zasady praworządności, wywołujące skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności;

naruszenie zasady prawdy obiektywnej;

naruszenie zasady uwzględniania w postępowaniu i przy załatwianiu sprawy interesu społecznego i słusznego interesu jednostki;

naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony;

- nieusunięcie z obrotu wadliwej prawnie decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. pomimo przedłożenia organowi prawomocnego wyroku WSA w Warszawie sygn. akt VII SA/Wa 1560/20 z dnia 19 stycznia 2021 r. w sprawie przedmiotowego pojazdu oraz dowodów wskazujących, że pierwsza rejestracja pojazdu w Polsce decyzją Starosty O. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa wobec braku świadectwa homologacji; sprzecznej z przepisami m.in.: p.r.d., k.p.a., rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 października 2005 r. w sprawie homologacji typów samochodów i przyczep, rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów stosowanych przy tych badaniach,

odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B., pomimo, że wydana została w oparciu o inną przedmiotowo zależną decyzję, wobec której orzeczono, że wydana została z rażącym naruszeniem prawa,

nierozpatrzenie w należyty sposób całokształtu materiału dowodowego, pominięcie istotnych okoliczności, w tym braku zasadności pozostawienia w obrocie prawnym decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B., charakteru naruszenia prawa przez organ rejestrujący oraz negatywnych skutków, jakie pozostawiona w obrocie prawnym decyzja - wydana na podstawie decyzji w sprawie pierwszej rejestracji pojazdu w Polsce, wydanej z rażącym naruszeniem prawa, powodowała i nadal powoduje, nie tylko w stosunku do strony, ale również do wszystkich obywateli, od których wymagane jest świadectwo homologacji przy rejestracji pojazdu, przez co nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie;

2. obrazy art. 9 k.p.a. oraz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez sposób działania Kolegium w stosunku do strony oraz wydanie decyzji na szkodę i niekorzyść strony w związku z niewyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B., pomimo prawomocnego wyroku sądu VII SA/Wa 1560/20 z dnia [...] stycznia 2021 r. wyraźnie wskazującego, że rejestracja pojazdu bez wymaganej przepisami prawa homologacji decyzją Starosty O. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] - jest rażącym naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności obarczonej takim błędem decyzji. Wyżej wymieniona decyzja odbiera stronie, poprzez swoją wadę prawną, uprawnienia, polegające na swobodnym korzystaniu z posiadanego pojazdu, jednocześnie powodując przy tym negatywne skutki ekonomiczne, polegające na obowiązku ponoszenia przez stronę kosztów ubezpieczenia pojazdu, pomimo braku możliwości przejścia przez pojazd badań technicznych z wynikiem pozytywnym w związku z brakiem homologacji;

3. naruszenie art. 8 k.p.a. - zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych (w szczególności w stosunku do wszystkich obywateli Polski, od których wymagana była homologacja przy rejestracji pojazdu) oraz zasady pewności prawa poprzez swobodną interpretację przepisów prawa, odstępstwa od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym - chociażby w zakresie obowiązku posiadania świadectwa homologacji w przypadku zmiany konstrukcyjnej, jaką przeszedł przedmiotowy pojazd, nierówne traktowanie stron oraz postępowanie w sposób niewzbudzający zaufania do organu administracji publicznej, polegające na pozostawieniu w obrocie prawnym decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. skutkującej nałożeniem na stronę obowiązku ponoszenia kosztów, wynikających z rejestracji pojazdu - w szczególności jego ubezpieczenia, przy jednoczesnym odebraniu prawa do swobodnego korzystania z pojazdu i możliwości poruszania się nim po drogach w związku brakiem homologacji (pod groźbą kary), pomimo prawomocnego wyroku WSA w Warszawie oraz utrwalonej praktyki w analogicznych sprawach dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu bez wymaganego świadectwa homologacji przez inne Samorządowe Kolegia Odwoławcze;

4. naruszenie art. 7 oraz 157 § 2 k.p.a. poprzez niewszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, pomimo utrwalonej praktyki w analogicznych sprawach dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu bez wymaganego świadectwa homologacji przez inne Samorządowe Kolegia Odwoławcze oraz potwierdzeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w prawomocnym wyroku VII SA/Wa 1560/20, że decyzja Starosty O. wydana została z rażącym naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności obarczonej takim błędem decyzji.

Skarżący zarzucił ponadto naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i/lub niewłaściwe zastosowanie, tj. dowolną interpretację w zakresie przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, przepisów dotyczących homologacji pojazdu, a także niewszczęcia postępowania w celu wyeliminowania wadliwej decyzji z urzędu.

Wskazując na powyższe naruszenia, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanych naruszeń, które miały istotny wpływ na wynik postępowania oraz stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący w obszernej skardze, w której powołał szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazał przede wszystkim, że mimo formalnego zarejestrowania pojazdu P. nie może z niego korzystać, bowiem brak homologacji uniemożliwia przeprowadzenie mu okresowych badań technicznych, a bez badań nie można poruszać się po drogach publicznych. Dodatkowo musi opłacać składkę OC. Wskazał, że w spornym samochodzie z uwagi na dokonane zmiany konstrukcyjne wcześniejsza homologacja wygasła, a zatem decyzja Starosty O. z 2007 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co znajduje odzwierciedlenie w wyroku WSA w Warszawie. Tym samym, kolejna decyzja rejestrująca pojazd w B., jako decyzja związana, również powinna został stwierdzona nieważność. Tym samym Kolegium, wydając zaskarżoną decyzję nie wykonał wyroku WSA w Warszawie, a zatem zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa.

Z kolei skarżąca w złożonej skardze zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:

1. art. 6, 7, 7a § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niezapoznanie się w sposób wystarczający z materiałem dowodowym oraz nierozpatrzenie w należyty sposób całokształtu materiału dowodowego polegające na jego zbyt powierzchownej analizie, przez co nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie;

2. art. 156 k.p.a. poprzez nieusunięcie z obrotu prawnego wadliwej prawnie decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2013 r., wydanej z rażącym naruszeniem prawa, sprzecznej z przepisami prawa, tj. p.r.d., k.p.a., rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 24 października 2005 r. w sprawie homologacji typów samochodów i przyczep, rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów stosowanych przy tych badaniach, a także poprzez brak rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy, pomimo istnienia wyraźnych przesłanek wskazujących na rażące zaniedbania organu pierwszej instancji oraz niewskazanie w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. nr [...] z dnia [...] lutego 2022 roku, dowodów, na których organ administracji publicznej się oparł, oraz przyczyn, z powodu których wszystkim dowodom strony odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

3. art. 9 k.p.a. oraz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wydanie rozstrzygnięcia na niekorzyść i szkodę strony, pomimo istniejących dowodów wskazujących na nieprawidłowości działalności organu oraz niewyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B., odbierającej stronie poprzez swoją wadę prawną, uprawnienia polegającego na swobodnym korzystaniu z posiadanego pojazdu, a także powodującej negatywne skutki ekonomiczne, polegające na obowiązku ponoszenia przez stronę kosztów ubezpieczenia pojazdu, pomimo braku możliwości przejścia przez pojazd badań technicznych z wynikiem pozytywnym;

4. art. 7, art. 61, art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 k.p.a. poprzez niewszczęcie postępowania z urzędu w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. pomimo dowodów wyraźnie wskazujących na nieprawidłowości przy pierwszej rejestracji przedmiotowego pojazdu na terenie RP: dane pojazdu w dokumentach rejestracyjnych, niezgodne ze stanem faktycznym, liczne rozbieżności i nieścisłości pomiędzy danymi technicznymi pojazdu (szerokość, kolor, masa własna, naciski na osie itp.), występującymi w poszczególnych dokumentach a danymi wynikającymi z tabliczek znamionowych i faktycznej masy własnej pojazdu, rzeczywisty wpływ oświadczenia, że zmian konstrukcyjnych w pojeździe dokonała firma "T." (wpływ [...] listopada 2016 r., a więc 9 lat po jego rejestracji, o czym świadczą aż dwie pieczątki z datą wpływu);

5. art. 145 § 1 pkt. 8 k.p.a. - decyzja została wydana w oparciu o inną decyzje lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Poprzez wydanie rozstrzygnięcia na niekorzyść i szkodę strony, pomimo istniejących dowodów wskazujących na nieprawidłowości działalności organu pierwszej instancji oraz niewyeliminowanie z obrotu prawnej decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2013 r., odbierającej stronie, poprzez swoją wadę prawną, uprawnienia, polegającego na swobodnym korzystaniu z posiadanego pojazdu, powodującej negatywne skutki ekonomiczne, polegające na obowiązku ponoszenia przez stronę kosztów ubezpieczenia pojazdu, pomimo braku możliwości przejścia przez pojazd badań technicznych z wynikiem pozytywnym;

6. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a nie do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione, iż że 19 stycznia 2019 roku sygn. akt. VII SA/Wa 1560/20 zapadł prawomocny wyrok w sprawie decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a w związku z art. 73 ust 1 p.r.d., w którym to wyroku sąd stwierdza że decyzja pierwszej rejestracji w kraju została dokonana z rażącym naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności obarczonej takim błędem decyzji, pomimo że WSA w Warszawie wydał prawomocny wyrok do tej decyzji o pierwszej rejestracji w kraju w/w pojazdu z rażącym naruszeniem prawa;

7. art. 70, art. 70k p.r.d.

Ponadto skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i/lub niewłaściwe zastosowanie, tj. dowolną interpretację w zakresie przepisów dotyczących homologacji pojazdu, a także niewszczęcia postępowania z urzędu.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanych naruszeń, które miały istotny wpływ na wynik postępowania oraz stwierdzenie nieważności decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2013 r., a także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu obszernej skargi, częściowo zbieżnej ze skargą p. P.G., skarżąca rozszerzyła wskazaną w zarzutach argumentację, podkreślając że rejestracja pojazdu bez wymaganej przepisami prawa homologacji jest rażącym naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności obarczonej takim błędem decyzji. Skarżąca powołała się przy tym na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., I OPS 2/12, z której wynika, że w sytuacji takiej jaka zaistniała w przedmiotowej sprawie, stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną przedmiotowo decyzję zależną, również winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności a nie wznowieniem postępowania. W ocenie skarżącej, kwestionowana decyzja Prezydenta Miasta B. została wydana mimo braku wymaganych dokumentów, w szczególności świadectwa homologacji, wadliwego pod względem prawnym dokumentu badania technicznego pojazdu wskazującego, że dane pojazdu są inne niż w rzeczywistości. Znaczna część skargi skarżącej stanowi przytoczenie przepisów p.r.d. oraz licznych orzeczeń sądów administracyjnych, wskazujących w ocenie skarżącej, potwierdzenie słuszności jej argumentacji .

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skargi zasługiwały na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty okazały się zasadne.

Na wstępie należy podkreślić, że kontrolowane postępowanie prowadzone było w trybie nadzwyczajnym w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, uregulowanym w art. 156 i następne k.p.a. Postępowanie takie nie stanowi typowego postępowania jurysdykcyjnego zmierzającego do rozstrzygnięcia decyzją sprawy administracyjnej, lecz jest odrębnym postępowaniem administracyjnym mającym na celu ustalenie, czy decyzja dotknięta jest jedną z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Z kolei w postępowaniu sądowoadministracyjnym mającym za przedmiot kontrolę decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym nieważnościowym, rolą sądu jest ustalenie, czy ocena organu co do wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. jest zgodna z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2021 r., II GSK 1822/21 – wszystkie orzeczenia powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tryb stwierdzenia nieważności decyzji jest nadzwyczajnym trybem wzruszenia decyzji, stanowiącym odstępstwo od zasady trwałości, określonej w art. 16 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Zasada trwałości decyzji ostatecznych ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych, dlatego zasada ta uchodzi za jedno z kardynalnych założeń całego systemu postępowania administracyjnego. Jest to tzw. domniemanie mocy obowiązującej decyzji.

Z uwagi na szczególny charakter instytucji stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej niedopuszczalne jest stosowanie rozszerzającej wykładni przepisów określających zastosowanie tego nadzwyczajnego środka (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 lutego 2010 r., I SA/Sz 12/10, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2011 r., II FSK 1051/10). Zatem instytucja stwierdzenia nieważności nie jest środkiem, za pomocą którego można wzruszać każdą wadliwą decyzję ostateczną, abstrahując od stopnia tej wadliwości. Co istotne, postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności nie może prowadzić do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy co do jej istoty, tak jak w postępowaniu odwoławczym. Postępowanie to ogranicza się do zbadania, czy kwestionowane ostateczne rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z kwalifikowanych wad, wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. uzasadniających stwierdzenie nieważności.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Niewątpliwie określenie "rażące naruszenie prawa" jest pojęciem nieostrym. Pojęcie rażącego naruszenia prawa interpretowane jest jako naruszenie przepisu nie pozostawiającego wątpliwości co do jego bezpośredniego zrozumienia, jako oczywiste, wyraźne i bezsporne, jako sytuacja, w której rozstrzygnięcie zawarte w decyzji administracyjnej, dotyczące praw lub obowiązków stron postępowania, zostało ukształtowane sprzecznie z przesłankami wprost określonymi w przepisie prawa. Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamione każde, nawet oczywiste naruszenie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego powszechnie przyjmuje się zatem, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2016 r. sygn. akt II OSK 1098/14).

Nie ulega zatem wątpliwości, że naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność decyzji, gdy ma charakter rażący, tzn. gdy decyzja wydana została wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem, albo uchylono obowiązek (por. wyroki NSA w Warszawie z 22 października 1999 r., III SA 7539/98, Lex nr 43941; z 10 maja 2000 r., III SA 1524/99, Lex nr 158827; WSA w Warszawie z 24 marca 2004 r., III SA 2073/02, Lex nr 141238; NSA z 28 stycznia 2005 r., FSK 1371/04).

Taka linia orzecznictwa jest następstwem gramatycznej, językowej wykładni tego pojęcia. Według Słownika języka polskiego (Warszawa 1993, t. III, s. 24) "rażący", to dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży. Takie znaczenie pojęcia "rażące naruszenie prawa" powoduje, że stwierdzenie nieważności decyzji z tej przyczyny może nastąpić w wypadku zastosowania w kwestionowanym rozstrzygnięciu normy prawnej, której znaczenie można ustalić w sposób niewątpliwy, bezsporny. Podobne stanowisko zostało wypracowane w doktrynie, gdzie zgodnie przyjmowano, że rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce w sytuacji, gdy w stanie prawnym nie budzącym wątpliwości co do jego zrozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów.

W orzecznictwie wskazuje się również, że podstawą stwierdzenia nieważności decyzji może być rażące naruszenie każdego przepisu prawa, w tym również procesowego. Jednakże wada wskazująca na nieważność decyzji musi tkwić w samej decyzji, a to znaczy, iż z reguły jest następstwem rażącego naruszenia prawa materialnego. Nie będzie zatem uzasadniać stwierdzenia nieważności decyzji naruszenie przepisów postępowania, nawet o charakterze rażącym, jeżeli sama treść decyzji odpowiada prawu (por. wyroki NSA z 8 grudnia 2005 r., II FSK 27/05, z dnia 15 lipca 2009 r., I FSK 731/08). Sankcję nieważności może pociągać tylko takie naruszenie norm postępowania, które wprost godzi w samą decyzję, nie zaś naruszenie przepisów, które może, lecz nie musi mieć wpływu na rozstrzygnięcie. Postępowanie szczególne, jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, nie jest postępowaniem o charakterze merytorycznym, zmierzającym do ustalenia okoliczności sprawy i nie ma w nim miejsca na weryfikowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez organ.

Przenosząc powyższe uwagi teoretyczne na grunt rozpoznawanej sprawy tutejszy sąd podziela stanowisko Kolegium, że sama okoliczność braku świadectwa zgodności WE (homologacji) spornego pojazdu marki P., nr nadwozia: [...], potwierdzona prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1560/20, nie mogła stanowić podstawy do przyjęcia, że decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], wydana z upoważnienia Prezydenta Miasta B., została wydana z rażącym naruszeniem prawa bądź bez podstawy prawnej. Kolegium słusznie dostrzegło, że z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d. wynika, iż w przypadku ponownej rejestracji pojazdu, który był już zarejestrowany na terenie Rzeczypospolitej Polskiej nie wymaga się przedstawienia organowi dokonującemu rejestracji, świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu. Skoro kwestionowana przez skarżących decyzja z [...] grudnia 2013 r. nie była pierwszą rejestracją w kraju opisanego wyżej pojazdu, skarżący nie mieli obowiązku przedłożenia świadectwa zgodności przedkładając niezbędne dokumenty do zarejestrowania pojazdu, zaś organ dokonujący rejestracji tych dokumentów nie mógł od skarżących żądać. Oznacza to, że świadectwo zgodności, na które wskazują skarżący nie było dokumentem wymaganym do rejestracji pojazdu (kolejnej w kraju) w Urzędzie Miejskim w B., a zatem ujawnienie braku tegoż dokumentu względem pojazdu marki P., nr nadwozia: [...] nie świadczy, że decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r. o rejestracji ww. pojazdu została wydana z rażącym naruszeniu prawa.

Mając na uwadze powyższe, za niezasadne należało uznać te z zarzutów skarg skarżących, które zmierzały do wykazania, że brak dokumentu homologacji pojazdu P., nr nadwozia: [...] stanowił o wydaniu decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. z rażącym naruszeniem prawa.

Tym niemniej, w ocenie sądu, należało uchylić zaskarżoną decyzję, bowiem Kolegium nienależycie rozpatrzyło zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Zdaniem sądu, w przedmiotowej sprawie Kolegium nie sprostało ww. wymaganiom, bowiem przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie wzięło pod uwagę wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, co skutkowało tym, że zaskarżona decyzja może być wadliwa, a co najmniej została wydana przedwcześnie.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 72 ust. 1 p.r.d. rejestracji pojazdu dokonuje się na podstawie szeregu wymienionych tam dokumentów, w tym dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany (pkt 5). Zgodnie z art. 78 ust. 1 p.r.d. w razie przeniesienia na inną osobę własności pojazdu zarejestrowanego, dotychczasowy właściciel przekazuje nowemu właścicielowi dowód rejestracyjny i kartę pojazdu, jeżeli była wydana. Wymóg przedstawienie dowodu rejestracyjnego przy kolejnej rejestracji potwierdza także treść rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. z 2007 r. Nr 186, poz. 1322 z późn. zm., obowiązującego na dzień rejestracji przez skarżących pojazdu w 2013 r.). Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia w celu rejestracji pojazdu właściciel pojazdu składa w organie rejestrującym wniosek o rejestrację pojazdu, do którego dołącza m.in. dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany.

Nowy właściciel nie może zatem skutecznie zarejestrować pojazdu bez przedstawienia dowodu rejestracyjnego wydanego na rzecz poprzedniego właściciela.

Wydanie dowodu rejestracyjnego następuje na podstawie decyzji o rejestracji pojazdu (art. 73 ust. 1 p.r.d.). W związku z tym wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o rejestracji pojazdu pozbawia jednocześnie wartości prawnej wydany na jej podstawie dowód rejestracyjny (por. wyrok WSA w Lublinie z 27 kwietnia 2010 r., III SA/Lu 2/10 i z 14 lutego 2013 r., III SA/Lu 801/12). Nie jest możliwe dokonanie skutecznej rejestracji pojazdu przez nowego właściciela na podstawie dowodu rejestracyjnego, który utracił moc prawną na skutek uchylenia (stwierdzenia nieważności) decyzji, stanowiącej podstawę jego wydania.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt badanej sprawy należy stwierdzić, że na skutek wykonania wskazanego przez skarżących prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1560/20, decyzją z dnia [...] maja 2021 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. stwierdziło, że decyzja Starosty O. z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu marki P., nr nadwozia: [...] została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu tejże decyzji czytamy, że decyzja Starosty O. z dnia [...] czerwca 2007 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 73 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 p.r.d. poprzez zarejestrowanie pojazdu marki P., nr nadwozia: [...] bez wymaganych prawem dokumentów. Organ jednocześnie wskazał, że z uwagi na treść art. 156 § 2 k.p.a. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 a także okoliczność, że ww. decyzja Starosty O. została wydana i doręczona ponad 14 lat temu, nie mógł on stwierdzić nieważności tejże decyzji z uwagi na upływ 10 letniego terminu od jej wydania. Kserokopia powyższej decyzji znajduje się w aktach sprawy organu odwoławczego.

Nie ulega wątpliwości, że skuteczność rejestracji spornego pojazdu na rzecz skarżących decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. była uzależniona od istnienia prawidłowo wystawionego dowodu rejestracyjnego na rzecz ich poprzednika prawnego. Wskazaną decyzją SKO w O. z [...] maja 2021 r. znak: [...] podważyło skuteczność wcześniejszego aktu rejestracji spornego pojazdu, a tym samym podważyło moc prawną dowodu rejestracyjnego, stanowiącego jeden z kluczowych dokumentów, w oparciu o który dokonano rejestracji pojazdu na rzecz skarżących. Co prawda SKO w O. wskazaną powyżej decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nie stwierdziło nieważności decyzji rejestrującej po raz pierwszy pojazd P. w Polsce i ograniczyło się jedynie do stwierdzenia wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, jednakże nastąpiło to jedynie z przyczyn procesowych a nie merytorycznych. To upływ 10 letniego terminu od wydania i doręczenia decyzji rejestrującej sporny pojazd po raz pierwszy w Polsce a nie skala naruszenia określonych przepisów stanowiły wyłączną przeszkodę w stwierdzeniu nieważności decyzji Starosty O. z 2007 r. Niewątpliwie decyzja SKO w O. z dnia [...] maja 2021 r. podważa legalność wystawionego dowodu rejestracyjnego będącego w istocie kluczowym dokumentem, bez którego skarżący nie mogliby dokonać rejestracji pojazdu w Urzędzie Miejskim w B.

Kwestia skutków procesowych dla niniejszej sprawy, jakie wywarła decyzja SKO w O. z dnia [...] maja 2021 r. w aspekcie legalności dowodu rejestracyjnego pojazdu P., nie była przedmiotem oceny Kolegium w zaskarżonej decyzji. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zupełnie pominęło okoliczność jej wydania (ograniczając się do analizy wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1560/20), zaś w odpowiedzi na skargę ograniczyło się jedynie do stwierdzenia, że decyzja dotycząca pierwszej rejestracji pojazdu w Polsce nie została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Zaznaczyć należy, na co zwróciło uwagę Kolegium w zaskarżonej decyzji, że obowiązkiem organu w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko ustosunkowanie się do wniosku strony i jego uzasadnienia o stwierdzenie nieważności decyzji ale także zadbanie z urzędu czy nie zachodzą wszelkie przesłanki wskazane w art. 156 § 1 k.p.a. mogące skutkować nieważnością decyzji. Organ w przedmiotowej sprawie, w zakresie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – wydania decyzji z rażącym naruszenia prawa – ograniczył się do analizy wniosku skarżącego oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1560/20 w aspekcie braku homologacji pojazdu P., zupełnie pomijając okoliczność, że w wyniku wykonania tegoż wyroku została podważona legalność decyzji o pierwszej rejestracji tegoż pojazdu w Polsce a w konsekwencji legalność dowodu rejestracyjnego, stanowiącego podstawę rejestracji ww. pojazdu przez skarżących w Urzędzie Miasta w B. Brak ustosunkowania się Kolegium do skutków jakie wywołała decyzja SKO w O. z dnia 19 maja 2021 r., która to decyzja podważyła legalność dowodu rejestracyjnego stanowiącego podstawę kolejnej rejestracji pojazdu przez skarżących, stanowi niewątpliwie naruszenie art. 7, 8 § 1, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Wskazać w tym miejscu należy, że z uwagi iż Kolegium w ogóle nie analizowało kwestii podważenia legalności pierwszego dowodu rejestracyjnego pojazdu P. przez pryzmat przesłanki wydania przez Prezydenta Miasta B. decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), sąd nie może jednoznacznie i kategorycznie wypowiedzieć się, czy powyższa okoliczność winna być traktowana jako przesłanka do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji o rejestracji pojazdu z dnia [...] grudnia 2013 r., (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) czy też okoliczność opisaną w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. – wydaniem decyzji w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a zatem nie mogą zastępować tychże organów w ich powinnościach i przejmować kompetencji do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej i wydania rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie, które w ogóle nie było przedmiotem wypowiedzi organu. Mając na uwadze, iż zarówno postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) jak i postępowanie wznowieniowe prowadzone z uwagi na oparcie decyzji o inną decyzję następnie zmienioną lub uchyloną (art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.) mogą być wszczynane i prowadzone z urzędu, Kolegium ponownie rozpoznając sprawę dokona oceny zaistniałej sytuacji, zarówno pod kątem ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. jak też przesłanki do wznowienia postepowania administracyjnego, zakończonego tą decyzją. W szczególności Kolegium winno wziąć pod uwagę, powoływaną przez obojga skarżących uchwałę 7 sędziów NSA z 13 listopada 2012 r., I OPS 2/12 i przytoczoną tam argumentację, jednakowoż z uwzględnieniem odmiennego stanu faktycznego i prawnego jaki zaistniał w przedmiotowej sprawie – decyzja w oparciu o którą wydano decyzję związaną uznano za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, ale nie stwierdzono jej nieważności.

Z uwagi na przyjęcie przez sąd, że Kolegium nienależycie rozpatrzyło zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w aspekcie istnienia przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa, za bezprzedmiotowe należało uznać pozostałe zarzuty obu skarg, w szczególności związane z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni wskazania płynące z uzasadnienia niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływana jako p.p.s.a.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a, na które składały się wpisy od skarg w kwocie po 200 zł.