Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie: NSA Zofia Borowicz (spr.) WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekretarz sądowy Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2004 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich o d d a l a s k a r g ę

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art.25 ust.2 pkt 1 lit.a w zw. z art.21 ust.2 pkt 4 lit.a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz.950 ze zm.) pozbawił T. S. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez ZW ZBoWiD w K. decyzją z dnia [...]r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ orzekający stwierdził, że T. S. decyzją ZW ZBoWiD w K. z dnia [...]r. nabył uprawnienia kombatanckie z tytułów: działalność w Ruchu Oporu Armii Ludowej w okresie od [...]r. do [...]r. i walka o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [...]r. do [...]r. Z akt sprawy wynika, że T. S. w okresie zaliczonym do uprawnień kombatanckich pełnił służbę w Armii Ludowej i w organach Bezpieczeństwa Publicznego.

Organ wywiódł, że w myśl art.25 ust.2 pkt 1 lit.a w zw. z art.21 ust.2 pkt 4 lit.a cyt. ustawy uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnego tytułu osobom, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, chyba że zostanie udowodnione, iż osoby te do organów tych zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu niesienia im pomocy. Z akt sprawy, jak stwierdził organ, nie wynika, by taka okoliczność zachodziła w sprawie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. S. wyjaśnił, że w okresie od [...]r. do końca [...]r. należał do Polskiej Partii Robotniczej i był żołnierzem oddziału partyzanckiego Armii Ludowej "[...]". Oddział ten początkiem [...] r. został rozwiązany przez Komitet Powiatowy PPR w K. Odwołujący zarzucił, że wówczas został skierowany do Komitetu Miejskiego PPR w S., który skierował go do pracy w organach Bezpieczeństwa Publicznego w S. Tym samym zarzucił, że do pracy w organach BP został skierowany przez organizację niepodległościową PPR i Armię Ludową, które w czasie wojny walczyły o niepodległość Polski. Powołał się na treść art.21 ust.3 ustawy o kombatantach. Ponadto T. S. zarzucił, że w organach BP pracował od [...] r. do [...]r. tj. do aresztowania pod zarzutem wrogiej działalności przeciwko władzy ludowej, zdrady tajemnicy służbowej i antysemityzmu. Odwołał się przy tym do wyroku Najwyższego Sądu Wojskowego, który uchylił wyrok Rejonowego Sądu Wojskowego wobec braku dostatecznych dowodów winy.

Zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 kpa utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. o pozbawieniu T. S. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ orzekający podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie podkreślając, że z akt sprawy wynika, że T. S. w okresie od [...]r. do [...]r. był zatrudniony w organach Bezpieczeństwa Publicznego. Tym samym brak było podstaw do zmiany materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ stwierdził, że strona nie przedstawiła żadnych dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji w myśl art.21 ust.3 ustawy o kombatantach.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję T. S. wniósł o jej zmianę i przywrócenie mu uprawnień kombatanckich. Zarzucił, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Na uzasadnienie zarzutów przedstawił argumentację zawartą uprzednio we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając że pracę w UB podjął na polecenie PPR, która w czasie wojny walczyła o niepodległość Polski, a jej zbrojnym ramieniem była Armia Ludowa.

Kierownik Urzędu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie prezentując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone. Zatem stosownie do art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

Nr 153, poz.1270) – zwanej dalej p.s.a.

W myśl art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) Sąd Administracyjny dokonuje kontroli aktów wymienionych w art.3 § 2 p.s.a. pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zajmuje się decydowaniem o przyznaniu lub o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, decyzja w tych sprawach jest zastrzeżona kompetencji organów administracji tj. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Zadaniem Sądu jest sprawdzenie czy taka decyzja jest zgodna z prawem, czy też je narusza. Prawem materialnym, decydującym o istnieniu lub braku przesłanek do uzyskania uprawnień kombatanckich są przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. z 2002 r. Dz.U. Nr 42, poz.371 ze zm.). Ustawa o kombatantach przyjmuje konstrukcję, iż osoby, po których stronie zachodzą kazuistycznie wymienione okoliczności wskazane w art.21 ust.2 ustawy, nie mogą uzyskać uprawnień kombatanckich, nawet gdyby inne tytuły i czyny, nawet chwalebne, za tym przemawiały (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2000 r., sygn.akt V SA 1513/99, lex 55276).

Z treści art.21 ust.2 pkt 4 lit.a omawianej ustawy wynika, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobom, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Osobom takim nie tylko nie przysługują uprawnienia kombatanckie, ale w przypadku, gdy te uprawnienia zostały im przyznane na podstawie dotychczasowych przepisów – uprawnień tych zostają pozbawieni w oparciu o art.25 ust.2 pkt 1 lit.a cyt. ustawy.

Oznacza to, że po stwierdzeniu faktu zatrudnienia w organach, o których mowa w art.21 ust.2 pkt 4 lit.a ustawy o kombatantach organ zobowiązany jest orzec o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, a równocześnie ta okoliczność uniemożliwia nabycie uprawnień z żadnego tytułu przewidzianego w tej ustawie.

W zakresie decyzji podejmowanych przez organy orzekające w oparciu o powyższe przepisy ustawodawca nie pozostawił organowi żadnej sfery uznania bowiem znaczący jest tu tylko i wyłącznie element ze sfery faktu – zatrudnienie w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa.

Bez znaczenia jest przy tym funkcja pełniona w Urzędzie Bezpieczeństwa, bowiem współpraca z organami represji jakim był Urząd Bezpieczeństwa Publicznego nastawiony na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to o jakie stanowisko lub charakter zatrudnienia w tym organie chodzi (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r., II UZP 7/91 – OSN 1992, Nr 10, poz.174, uchwałę 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2002 r., sygn. OPS 2/02, ONSA 2003/2/42).

W sprawie jest poza sporem, że skarżący w okresie od dnia [...]r. do [...] r. pełnił służbę w organach Bezpieczeństwa Publicznego (zaświadczenie Komendy Milicji Obywatelskiej w K. z dnia [...]r. – karta [...] akt adm.) co oznacza, że pełnił służbę w organach o jakich mowa w art.21 ust.2 pkt 4 lit.a ustawy o kombatantach. Zatem okoliczność, także bezsporna, iż w okresie od [...]r. do [...]r. był członkiem Oddziału partyzanckiego "[...]" Armii Ludowej (zaświadczenie Komitetu Powiatowego PPR w K. z dnia [...]r. i pismo Komendanta Oddziału AL – karty [...] i [...] akt adm.) nie była wystarczająca do zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w Ruchu Oporu, skoro skarżący w latach 1945-1953 pełnił służbę w organach Bezpieczeństwa Publicznego.

Przepis art.21 ust.3 pkt 1 ustawy o kombatantach stanowi, że nie stosuje się przepisu ust.2 pkt 4 lit.a wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Oznacza to, że na weryfikowanym kombatancie ciąży obowiązek udowodnienia faktów określonych w art.21 ust.3 pkt 1 ustawy. Skarżący w toku postępowania weryfikacyjnego powołał się na treść art.21 ust.3 cyt. ustawy i zarzucał, że do pracy w organach Bezpieczeństwa Publicznego został skierowany przez Komitet Powiatowy Polskiej Partii Robotniczej w K. Okoliczność ta wynikała zresztą już z akt byłego ZBoWiDu, gdyż w deklaracji członkowskiej z dnia [...] r. skarżący napisał, że do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w S. został skierowany przez Komitet PPR (karta [...] akt adm.). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzuty te podtrzymał precyzując, iż do pracy w organach BP skierowany został przez: "organizacje niepodległościowe Polską Partię Robotniczą i Armię Ludową, które w czasie wojny walczyły o niepodległość Polski".

Wobec tak sformułowanych zarzutów stwierdzić należy, że Polska Partia Robotnicza jak i Armia Ludowa nie były organizacjami niepodległościowymi w rozumieniu art.21 ust.3 pkt 1 ustawy o kombatantach.

Przede wszystkim należy zauważyć, że Armia Ludowa była konspiracyjną organizacją wojskową utworzoną na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej z 1 stycznia 1944 r., była formacją zbrojną Polskiej Partii Robotniczej. Jej zadaniem była dywersja antyniemiecka. Na mocy dekretu KRN z dnia 21 lipca 1944 r. Armię Ludową połączono z Armią Polską, w ZSRR w 1944 r. w Wojsko Polskie (vide: Wielka Encyklopedia PWN Warszawa 2001, t.2, str.315-316).

Skarżący przez tę organizację nie mógł być skierowany do pracy w organach bezpieczeństwa publicznego w rozumieniu art.21 ust.3 pkt 1 cyt. ustawy. Zresztą w piśmie procesowym z dnia [...]r. przyznał skarżący, że w dniu [...]r. Oddział "[...]" Armii Ludowej został rozwiązany. Natomiast Polska Partia Robotnicza (PPR) była partią komunistyczną, utworzoną w [...]r. Była to organizacja polityczna, która w deklaracjach programowych wysuwała hasła powszechnej walki zbrojnej w celu wyzwolenia kraju spod okupacji niemieckiej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski przejęła władzę państwową (tworząc PKWN), wysuwając hasło tzw. demokracji ludowej. Zwalczała też podziemie niepodległościowe (vide: Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2004, t.21, str.553), PPR nie była więc organizacją niepodległościową, której celem było zwalczanie komunistycznego aparatu represji w Polsce, do której to działalności nawiązuje ustawodawca w Preambule do ustawy o kombatantach.

W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, że działalność prowadzona w strukturach PPR z racji przynależności do tej organizacji nie może być uznana za działalność kombatancką w rozumieniu art.1, 2 lub 4 ustawy o kombatantach (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2000 r., sygn. IV SA 900/99, lex 50026).

Skoro PPR nie stanowiła organizacji niepodległościowej w rozumieniu art.1, 2 lub 4 cyt. ustawy, to tym samym brak było podstaw do uznania, że stanowiła ona organizację niepodległościową w rozumieniu art.21 ust.3 pkt 1 tej ustawy.

Zatem trafnie uznał organ orzekający w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji w oparciu o art.21 ust.3 ustawy o kombatantach.

Dowodami takimi nie mogły być załączone do akt sprawy kserokopie dokumentów z których wynika, że Najwyższy Sąd Wojskowy w W. postanowieniem z dnia [...] r. uchylił wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. i postępowanie karne o przestępstwo z art.4 ust.1 i 2 Dekretu z dnia 26.10.1949 r. o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej – umorzył, z braku dostatecznych dowodów winy oskarżonego.

Przede wszystkim skarżący ani w toku postępowania weryfikacyjnego, ani w skardze nie wskazywał w/w okoliczności na poparcie twierdzeń z art.21 ust.3 ustawy o kombatantach. Natomiast okoliczności te nie stanowią na tle uregulowań ustawy o kombatantach podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich, ani też nie dowodzą o istnieniu faktów o jakich mowa w art.21 ust.3 pkt 1 tej ustawy.

Jeżeli się zważy, że skarżący stosownie do art.61 § 4 kpa został zawiadomiony o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego i wezwany do nadesłania wszelkich dowodów m.in. w celu wykazania okoliczności, o których mowa w art.21 ust.3 a także pouczony o prawie zapoznania się z całością akt sprawy (pismo organu z dnia [...]r. wraz z tekstem art.21 i 25 ustawy o kombatantach – k. [...] akt adm.), to stwierdzić należy, że postępowanie administracyjne zostało prowadzone zgodnie z regułami zawartymi w art.7 i 73 § 1 kpa.

W świetle przedstawionych okoliczności zarzutów skargi nie można było uznać za zasadnych. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że spełnia ona wymogi prawa materialnego i procesowego. Dlatego z mocy art.151 § 1 Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił.