Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 7 lutego 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta Gdynia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Gdynia a Powiatem Myśliborskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu dziecka A.F. w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Miasto Gdynia jako właściwe w sprawie.

Wnioskiem z 5 listopada 2025 r. Prezydent Miasta G. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem G. a Powiatem M. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu dziecka A.F. (dalej również jako: "małoletnia") w rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że małoletnia na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z 11 kwietnia 2024 r., sygn. III Nsm 323/24 została umieszczona w rodzinie zastępczej. Małoletnia przed umieszczeniem w pieczy zastępczej – od urodzenia tj. 28 marca 2024 r. – przebywała w Szpitalu Morskim im. PCK w G. Matka małoletniej – K.B. - przyjechała do G. w dniu 27 marca 2024 r. i od tego dnia mieszka w mieszkaniu swojego partnera – K.F. - i jego rodziców, wcześniej mieszkała w K. Oświadczyła ponadto, że po odzyskaniu dziecka zamierza ponownie zamieszkać w K.

W odpowiedzi na wniosek powiat M. podniósł, że jak wynika z jego ustaleń, przed zamieszkaniem w G. matka małoletniej nie miała stałego miejsca zamieszkania, a mieszkała u swoich znajomych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j.; dalej: "kpa"), spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Zgodnie z art. 191 ust. 9 upz w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki (...).

Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 w z. z art. 191 ust. 9 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania małoletniej przed jej umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). Nie jest kwestionowane, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 11 kwietnia 2024 r. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. sygn. akt: III Nsm 323/24. Istotne jest zatem gdzie małoletnia miała miejsce zamieszkania przed tą datą.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j., dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc).

Jak wynika z akt sprawy przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej, wyłącznie matka posiadała pełną władzę rodzicielską. Ojciec dziecka – O.F. – nabył ją dopiero z chwilą uznania ojcostwa tj. w dniu 19 kwietnia 2024 r.

Jak wynika z akt sprawy matka małoletniej K.B. przed przyjazdem do G. w dniu 27 marca 2024 r. nie miała stałego miejsca zamieszkania i nocowała u znajomych. Jak wynika z jej oświadczenia zamierza ona "odzyskać" małoletnią i zamieszkać w K. gdzie kiedyś już mieszkała - jednak nie wie kiedy to nastąpi.

W tej sytuacji niewątpliwie to G. była miejscem zamieszkania K.B. przed umieszczeniem małoletniej w pieczy zastępczej.

Pozwala to przyjąć, że zgodnie z art. 191 ust. 1 w zw. z art. 191 ust. 9 upz w zw. z art. 26 § 1 kc organem właściwym w sprawie jest miasto G.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.