Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 2076/17 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2076/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego:

- art. 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemem wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r. poz. 1428 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie;

- art. 17c ust. 9 i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm., powoływanej dalej również jako ustawa lub u.ś.r.) przez błędną ich wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zbieg uprawnień do określonych w tym przepisie świadczeń w stosunku do osoby uprawnionej bez względu na tożsamość osoby, nad którą sprawowana jest opieka, a więc także wtedy gdy dotyczy różnych dzieci i różnych świadczeń, podczas gdy zdaniem skarżącej o takim zbiegu można mówić tylko wówczas gdyby dotyczyło to sytuacji wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem. Zbieg uprawnień do świadczenia nie zachodzi – gdy dotyczy różnych dzieci, a uprawnienia w stosunku do każdego z dwojga dzieci są z innego tytułu i na innej podstawie prawnej.

Wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i na mocy art. 188 p.p.s.a. rozpoznanie skargi i jej uwzględnienie oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a one wyznaczają granice rozpoznania sprawy, wobec braku przesłanek nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a., które należy uwzględnić z urzędu (art. 183 § 1 p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na decyzję odmawiającą skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego jako podstawę materialnoprawną wskazał art. 27 ust. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami (art. 27 ust. 5 ustawy). Brzmienie tego przepisu zostało nadane ustawą z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r. poz. 1428) z mocą od 1 sierpnia 2017 r., czyli obowiązywało w dacie wydania zaskarżonej decyzji, co podkreślił Sąd I instancji.

Skarżąca [...] miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 9 marca 2016 r. okresowo do 31 stycznia 2018 r w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem [...].

W dniu 25 lipca 2017 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna [...]. Odmawiając prawa do tego świadczenia organy administracji tj. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. zgodnie stwierdziły, iż w sprawie niniejszej nie znajduje zastosowania przepis art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy.

Artykuł 17 w ust. 9 stanowi, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli:

1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;

2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;

3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;

4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Przepis ten ograniczał prawo do świadczenia rodzicielskiego z powodu zbiegu wyszczególnionych świadczeń, ale tylko w związku z wychowaniem, czy sprawowaniem opieki nad tym samym dzieckiem.

Stanowisko organów podzielił w pełni Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślając, że możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem rodzicielskim przysługuje tylko na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy, gdy dana osoba uprawniona jest do pobierania obu tych świadczeń z tytułu wychowywania różnych dzieci. Takiej możliwości wyboru jednego z tych świadczeń nie ma osoba ubiegająca się o te świadczenia w związku z wychowywaniem tego samego dziecka, ponieważ w takiej sytuacji, z woli ustawodawcy nie przysługuje prawo do pobierania świadczenia rodzicielskiego (art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy).

Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje takie rozumienie powyższych norm. Przychyla się też w całej rozciągłości do argumentacji Sądu pierwszej instancji w zakresie przedstawienia istoty i celu obu świadczeń. Zwrócić uwagę należy, co podnosił Sąd Wojewódzki, że świadczenie pielęgnacyjne i świadczenie rodzicielskie nie mają na celu zaspokojenie potrzeb dzieci, jak uważa skarżąca, lecz mają za zadanie zapewnienie środków utrzymania rodzicowi, który nie pracuje zawodowo z powodu sprawowania opieki, czyli świadczeniami zastępującymi wynagrodzenie.

Świadczenie pielęgnacyjne - ogólnie rzecz ujmując - jest świadczeniem przysługującym osobie nie podejmującej lub rezygnującej z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności z określonymi w ustawie wskazaniami (art. 17 u.ś.r.). Z kolei świadczenie rodzicielskie generalnie przysługuje osobie w związku z urodzeniem dziecka, jeżeli osoba ta nie otrzymuje zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego (art. 17c u.ś.r.). Oba świadczenia należą się zatem osobom, które opiekują się innymi i służą zapewnieniu środków utrzymania osobom w okresie, w którym one nie pracują z uwagi na sprawowanie opieki.

Przyjęcie poglądu, iż osoba sprawująca opiekę nad dwojgiem dzieci miałaby prawo do pobierania dwóch różnych świadczeń, z których każde, stanowiąc namiastkę wynagrodzenia za pracę, ma na celu dostarczenie jej (a nie podopiecznym) środków utrzymania, stawiałoby taką osobę w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do osób, które - niezależnie od ilości posiadanych dzieci - pozostając w zatrudnieniu, otrzymują tylko jedno wynagrodzenie za pracę (vide: wyrok NSA z 15 grudnia 2017 r. I OSK 1543/17).

Nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny" (vide: Sejm RP VIII kadencji nr druku 1625).

Wyżej wyrażone stanowisko znalazło też odzwierciedlenie w innych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. z dnia 15 marca 2018 r. I OSK 2251/17, z dnia 10 sierpnia 2018 r. I OSK 639/18 oraz z dnia 18 grudnia 2018 r. I OSK 1468/18.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę podziela zapatrywanie NSA zawarte w tych wyrokach uznając zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 17c ust. 9 i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nieusprawiedliwione.

Podobnie zarzut naruszenia art. 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemem wsparcia rodzin, nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis ten nie miał bowiem zastosowania w tej sprawie. Stanowi on, że przepisy ustawy zmienianej w art. 6, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z wyłączeniem art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d ustawy zmienianej w art. 6, mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r.

Świadczenie, które jest przedmiotem tej sprawy nie jest ustalane na okres zasiłkowy.

Wynika to z unormowania art. 24 ust. 1 u.ś.r., które jako zasadę przyjmuje, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, lecz z wyjątkiem świadczeń, o których mowa m.in. w art. 17 i art. 17c, czyli świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego, które mają odrębne regulacje.

Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 17 ust. 4 u.ś.r).

Świadczenie rodzicielskie przysługuje przez okres 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie (art. 17c ust. 3 pkt 1 u.ś.r.). Świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (art. 17 ust. 4 pkt 1 u.ś.r.).

W stosunku do świadczenia rodzicielskiego, którego domaga się strona, zastosowanie znajdują zmiany wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemem wsparcia rodzin, które weszły w życie z dniem 1 sierpnia 2017 r., zgodnie z przepisem art. 41 ustawy zmieniającej, wobec braku innych szczegółowych unormowań i przepisów przejściowych odnoszących się do przedmiotu niniejszej sprawy.

Mając to na względzie , Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako nie zawierającą usprawiedliwionych podstaw, stosownie do art. 184 p.p.s.a.