Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant Starszy asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2020r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Inne z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. Uchyla zaskarżoną decyzję 2. Zasądza od Inne na rzecz skarżącego kwotę [...]([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Skarżący powołał się na bardzo trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną jego, żony i synów. Opisał przyczyny powstania zaległości związane z trudną sytuacją na rynku. Podał, że zajmował się produkcją odbojów do sklepów "M. ", niestety z powodu wysokiej konkurencji

i krótkich terminów na wykonanie pracy, coraz mniejsze pieniądze zostawały za jego wykonaną pracę. Wskazał, że po roku współpracy firma "M." przestała płacić, co spowodowało straty na około [...] zł. Sytuacja ta spowodowała powstanie zaległości w hurtowniach, za materiały, paliwo, uniemożliwiła spłacanie kredytów oraz spowodowała zajęcia komornicze, co stało się powodem zwiększania strat finansowych. Wszystkie te kłopoty stały się przyczyną choroby depresyjnej żony Skarżącego. Zobowiązany podniósł, że chcąc spłacać należności również podupadł na zdrowiu, ma problemy

z kręgosłupem oraz żylaki obu nóg, a w poprzednim roku spadł z wysokości i złamał nasadę dalszej piszczeli. Skarżący opisał także problemy zdrowotne swoich synów. Zaznaczył, że jego rodzina ponosi duże wydatki na prywatne wizyty u logopedy, korepetycje i prywatne wizyty lekarskie. Ponadto wskazał, że jego rodzina ma duże zaległości, rosnące odsetki oraz zajęcia komornicze i niespłacone kredyty.

Decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja ta został utrzymana w mocy decyzją

z dnia [...] lipca 2019 r., od której została wniesiona skarga. Rozpatrując wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 551/19 uchylił zaskarżoną decyzję. WSA zauważył, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia/odmowy umorzenia należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności z tytułu składek są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W rozpatrywanej sprawie chodzi o należności składkowe, począwszy od grudnia 2001 r. oraz za okres od lutego do listopada 2002 r. W decyzji organu pierwszej instancji stwierdzono, że są one objęte egzekucją prowadzoną na podstawie tytułów egzekucyjnych doręczonych [...] września 2003 r. Sąd podniósł, że dla skutecznego potwierdzenia egzekucji konieczne było również doręczenie Skarżącemu tytułu wykonawczego lub zawiadomienia obejmującego dochodzenie należności. Jednakże w aktach sprawy brakowało zarówno wskazanych tytułów (zawiadomień), jak

i dowodów ich doręczenia.

Decyzją z [...] marca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2019 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ podał, że Skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo i nie posiada dochodu z innych źródeł, ani nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej czy

z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie

[...] zł miesięcznie, w tym opłaty eksploatacyjne: [...] zł, koszty związane

z leczeniem: [...] zł. Prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z żoną A. C., która posiada własne źródło dochodu i dwoma synami D. C. ([...] lat) i M. C. ([...] lat). Oprócz zadłużenia wobec ZUS, posiada zobowiązania z tytułu podatków za okres od 2009 r. do 2013 r. w kwocie [...]zł,

z tytułu zaciągniętych kredytów za okres od 2015 r. w kwocie [...]zł z miesięczną kwotą spłaty w wysokości [...] zł oraz w bankach za okres od 2015 r. w kwocie

[...] zł z miesięczną kwotą spłaty w wysokości [...] zł. Posiada dom

o powierzchni [...] m2 położony w R. , nie posiada majątku ruchomego, praw majątkowych, czy innych wierzytelności. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego ze względu na swój stan zdrowia oraz dzieci, nie jest w stanie podjąć pracy i spłacić zadłużenia. Syn Dariusz po przebytej operacji potrzebuje opieki, trzeba go zawozić

i przywozić ze szkoły z powodu złego samopoczucia, a syn Mateusz ma alergie i wymaga częstych wizyt u alergologa na odczulanie (prywatne wizyty lekarskie). Od [...] grudnia

2013 r. Skarżący nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. Nie pracuje i pomimo podnoszenia trudnej sytuacji materialnej nadal nie podjął zatrudnienia. Nie jest zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Żona Skarżącego posiada dwa tytuły do ubezpieczeń. Z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jest zgłoszona wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto od [...] lutego 2020 r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w T.-T. z siedzibą w R..

Na podstawie uzyskanych informacji organ ustalił, że Skarżący jest współwłaścicielem, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, gruntów rolnych zabudowanych

w miejscowości R. o powierzchni [...] ha. Na posiadanej nieruchomości Inne dokonał zabezpieczenia wierzytelności należności z tytułu składek poprzez wpis hipoteki przymusowej. Ponadto na nieruchomości widnieje zabezpieczenie na poczet innych wierzycieli: Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. oraz Banku Spółdzielczego G. . Ponadto jest właścicielem samochodu osobowego F. o wartości poniżej [...] zł. Zatem wartość pojazdu jest poniżej wymaganej wartości do dokonania zastawu skarbowego.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 256) - dalej: "u.s.u.s.", organ wskazał, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

a przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek

o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie ma zastosowania, wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; działalność gospodarcza została zakończona, ale nadal na Stronie ciąży obowiązek uregulowania zaległych zobowiązań z tytułu jej prowadzenia; nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego lub [...] Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, zatem nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Organ podał, że postępowanie prowadzone przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. zakończyło się wprawdzie wydaniem postanowienia z [...] kwietnia 2019 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność, nie oznacza to jednak, że Skarżący nie posiada majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne, albowiem posiada nieruchomość, która może stanowić potencjalne źródło spłaty zadłużenia. Nie zachodzi także przesłanka opisana

w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż zadłużenie zabezpieczone zostało wpisem hipotecznym na posiadanej nieruchomości, która może stanowić przedmiot obrotu cywilno-prawnego w celu spłaty zadłużenia. Ponadto postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora ZUS w T. nie zostało zakończone jako bezskuteczne.

Organ podał, że działalność gospodarcza prowadzona przez Stronę została zakończona w grudniu 2013 r. W stosunku do zaległości figurujących na koncie Skarżącego było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Jednakże z uwagi na bezskuteczność, postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. wydanym przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. postępowanie egzekucyjne zakończyło się jego umorzeniem. Niewątpliwie przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 występowała w stosunku do sytuacji Skarżącego w 2019 r. Organ podkreślił, że w przypadku badania, czy spełniona jest konkretna przesłanka umorzenia należności należy pamiętać o tym, że spełnienie tej przesłanki w 2019 r. nie oznacza, że w kolejnych latach będzie ona nadal spełniona. Zatem nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności zadłużenia. W związku

z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Możliwości przymusowego dochodzenia nie zostały przez organ rentowy wyczerpane.

Odnosząc się do zaleceń WSA w Bydgoszczy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przystępując do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości, w pierwszej kolejności dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do ich przedawnienia. Tabelarycznie przedstawił wykaz doręczeń upomnień i decyzji. Dokonał również analizy przedawnienia należności według przepisów prawnych regulujących kwestie przedawnienia w odniesieniu do spornych zaległości, a zmieniających się na przestrzeni lat. W ocenie organu najstarsza zaległość za grudzień 2012 r. przedawni się [...] kwietnia 2024 r.

Wskazując na przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wymienione

w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca

2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365) - dalej: "rozporządzenie", organ zauważył, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Brak jest również dowodów w sprawie, że konieczność sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny uniemożliwia Stronie spłatę zobowiązań składkowych. W przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona niezdolność Skarżącego do wykonywania pracy zarobkowej. Nie posiada on orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. ZUS nie posiada potwierdzenia, że z uwagi na stan zdrowia, Strona nie może osiągać dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.

W ocenie ZUS jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej.

Organ podał, że Skarżący nie jest zgłoszony do ubezpieczeń od [...] grudnia 2013 r. Nie przedstawił informacji o ewentualnych dodatkowych dochodach typu praca dorywcza. Jego żona osiąga dochód z tytułu zatrudnienia, a także prowadzi działalność gospodarczą, która również stwarza możliwość uzyskiwania dodatkowego dochodu. ZUS podkreślił, że nie posiada informacji dotyczącej zarobków żony z tytułu pracy za pełny przepracowany miesiąc. Wykazana podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne w raporcie rozliczeniowym za luty 2020 r. obejmuje niepełny miesiąc, tj. okres od [...] lutego do [...] lutego br. Zdaniem organu w sprawie nie ma możliwości ustalenia faktycznego dochodu dyspozycyjnego gospodarstwa domowego Skarżącego. Organ podkreślił, że polityka prorodzinna kraju realizowana przez wiele programów pomocowych dla wszystkich rodzin wychowujących dzieci, w znacznym stopniu poprawiła również byt materialny rodziny. Skarżący pomimo powoływania trudnej sytuacji finansowej nie pracuje zarobkowo, mimo że nie ma przeciwskazań zdrowotnych do jej podjęcia, jak również nie jest zgłoszony w PUP jako osoba bezrobotna. W ocenie ZUS bierna postawa wobec narastającego zadłużenia doprowadziła do uciążliwej obecnie sytuacji. Reasumując zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna Strony ma charakter definitywny. Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone jako jeden

z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona.

W złożonej do tut. Sądu skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie:

- § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, co miało istotny wpływ na treść wydanej decyzji, poprzez uznanie, że sytuacja majątkowa i stan rodzinny Skarżącego pozawala na uregulowanie należności i nie pociągnie to za sobą negatywnych skutków dla Skarżącego i jego rodziny, a w szczególności regulowanie zobowiązań Skarżącego nie pozbawi Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podczas gdy kwota uzyskiwanych dochodów

z ledwością wystarcza na pokrycie najpilniejszych potrzeb rodziny, a dodatkowo jest niższa niż kwota minimum socjalnego 4-osobowego gospodarstwa domowego określona przez GUS w III kwartale 2019 r., co wskazuje, że rodzina Skarżącego żyje na granicy minimum egzystencji;

- art. 28 ust. 3 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w stosunku do Skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zobowiązań, podczas gdy brak jest majątku, z którego Skarżący mógłby zaspokoić zobowiązania, albowiem jedyny majątek Skarżącego obciążony jest hipoteką, przez co egzekucja z nieruchomości w pierwszej kolejności zaspokoi wierzycieli hipotecznych wpisanych wcześniej, przez co organ nie uzyska należności z tytułu egzekucji tego majątku, a zatem spełniona jest przesłanka całkowitej nieściągalności zobowiązań;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 84 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256) – dalej jako: "k.p.a.", poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a jednocześnie niezebranie i nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, polegający na niezbadaniu okoliczności sytuacji życiowej u Skarżącego, którego aktualne możliwości zarobkowe pozwalają jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jego oraz rodziny;

- art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny zebranego

w sprawie materiału dowodowego polegającej na uznaniu, że Skarżący podał niekompletne dane dotyczące uzyskiwanych dochodów, podczas gdy kwota dochodów została prawidłowo podana przez Skarżącego, a kwoty na spłatę zaległości komorniczych pochodzą z kolejnych zobowiązań Skarżącego;

- naruszenie art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez uznanie, że opłacenie należności

z tytułu składek nie pozbawia Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy suma uzyskiwanych przez rodzinę Skarżącego dochodów wynosi łącznie ok. [...] zł, podczas gdy minimum egzystencjalne na utrzymanie 4 osobowej rodziny w 2019 r. wynosiło [...] zł według badań Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych udostępnionych przez GUS, co

w konsekwencji potwierdza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych i życiowych, a rodzina znajduje się na granicy minimum socjalnego;

- art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny zebranego

w sprawie materiału dowodowego polegającego na uznaniu, że Skarżący jest w stanie spłacać zobowiązania podatkowe i podjąć pracę, podczas gdy Skarżący jest osobą schorowaną, która w marcu 2020 r. przebywała w Specjalistycznym Szpitalu Miejskim

w T. z rozpoznaniem złamania kości jarzmowej, skroniowej i klinowej lewej, krwiakiem podtwardówkowym półkuli mózgu prawej, rozlanym obrzękiem półkuli mózgu prawej oraz powierzchownym urazem głowy w okolicy czołowej, co niewątpliwie faktycznie wpłynęło na niemożliwość podjęcia zatrudnienia przez Skarżącego;

- art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez uznanie, że w stosunku do zobowiązań Skarżącego z tytułu składek nie zachodzi okoliczność ich nieściągalności z uwagi na możliwe zaspokojenie z nieruchomości stanowiącej współwłasność Skarżącego i jego małżonki, podczas gdy przedmiotowa nieruchomość jest już obciążona hipoteką na kwotę wyższą, aniżeli wartość przedmiotowej nieruchomości, co implikuje konieczność uznania, iż zachodzi okoliczność całkowitej nieściągalności zobowiązań od Skarżącego, a sprzedaż nieruchomości obciążonej hipotecznie na kwotę wyższą niż jej wartość jest praktycznie niemożliwa, przy czym nawet gdyby pojawił się zainteresowany zakupem, to w pierwszej kolejności zaspokojeni zostaliby wcześniejsi wierzyciele hipoteczni;

- art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez uznanie, że Skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości, z której można prowadzić egzekucję, podczas gdy przedmiotowy składnik majątkowy obciążony jest hipoteką na kwotę wyższą aniżeli wartość przedmiotowej nieruchomości, co wskazuje wprost na brak możliwości zaspokojenia z tego majątku,

a tym samym brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), zwanej dalej ustawą p.p.s.a. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów w niej nie wymienionych, które Sąd wziął pod uwagę działając w tym zakresie z urzędu (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.) i zachodzi konieczność usunięcia z obrotu tej decyzji.

Materialnoprawną podstawę działania organów w tej sprawie stanowiły przepisy przywołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365).

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia Skarżącemu umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek wraz z pochodnymi.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Art. 28 ust. 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. doprecyzowuje w tym względzie ust. 2 tego artykułu, bowiem zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność, tj.: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia

i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13

i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności

w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Podejmując decyzję

w zakresie umorzenia należności, organ w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie ma obowiązku umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim przypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Ponadto organ oceniał sprawę na gruncie § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią tego uregulowania, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności

w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zauważyć należy, że sprawa ta była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez WSA w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 551/19 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]

z powodu braku wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności składkowych. Wyrok ten nie został zaskarżony, a zatem stał się prawomocny. W związku z tym w sprawie zastosowanie ma art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W świetle tego przepisu ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej

i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Sąd nie może zatem formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu oraz reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Zmierzają do uniknięcia błędów już popełnionych oraz wskazują kierunek, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości (por. wyrok WSA z dnia 30 stycznia 2013 r., IV SA/Po 1152/12).

Jak wynika z akt administracyjnych postępowanie administracyjne zostało zainicjowane wnioskiem Skarżącego z dnia [...] lutego 2019 r. (data wpływu do organu – [...] luty 2019 r.) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami, kosztami upomnienia, dodatkowej opłaty i kosztami upomnienia. Organ działając jako pierwsza instancja decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek. Na skutek złożonego wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Inne decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] utrzymał

w mocy zaskarżoną decyzję. Rozpatrując wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 551/19 uchylił ww. decyzję z dnia [...] lipca 2019 r., a jak wyżej już podano wyrok ten jest prawomocny. Nie budzi zatem wątpliwości, że z obrotu prawnego została wyeliminowana ww. decyzja z dnia [...] lipca 2019 r. W obrocie prawnym natomiast pozostała decyzja z [...] kwietnia 2019 r., nr [...], która na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest nieostateczna i wniosek ten podlega rozpoznaniu. Natomiast zaskarżoną decyzją organ ponownie rozpoznając sprawę utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2019 r. nr [...], którą wymienił w sentencji zaskarżonej decyzji.

Sąd stwierdza, że każde postępowanie administracyjne toczy się w sprawie zindywidualizowanej podmiotowo i przedmiotowo. W sprawie toczącej się na wniosek, treść wniosku determinuje przedmiot postępowania. Z sentencji zaskarżonej obecnie decyzji jednoznacznie wynika, że organ nie rozstrzygnął sprawy załatwionej uprzednio wydaniem nieostatecznej decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], lecz utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...]. W treści uzasadnienia decyzji (s. 2) wprawdzie wymienił decyzję z dnia [...] kwietnia 2019 r., jednakże na stronie pierwszej tego uzasadnienia wskazał decyzję z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] jako odmawiającą umorzenia poszczególnych należności, a nie jako utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2019 r.

Zdaniem Sądu utrzymanie w mocy innej decyzji niż decyzja, w stosunku do której wniesiono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U.

z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.), a naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy. Doszło bowiem do wydania orzeczenia w innej sprawie niż sprawa zakończona decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. Decyzja z dnia [...] lipca 2019 r. kończyła postepowanie drugoinstancyjne – wszczęte z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i przede wszystkim została uchylona przez Sąd. W związku z tym nie mogła zostać utrzymana

w mocy. Rodzaj zaś rozstrzygnięcia organu odwoławczego określony we wskazanym przepisie jako utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji jest konsekwencją stwierdzenia, że decyzja ta jest prawidłowa. Mówiąc inaczej, utrzymanie w mocy decyzji jest możliwe jedynie w przypadku, gdy ocena organu drugiej instancji jest co do istoty sprawy taka sama jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Nie można sprowadzać celu postępowania odwoławczego jedynie do kontroli zasadności zarzutów podniesionych

w odwołaniu od decyzji wydanej w pierwszej instancji. Postępowanie odwoławcze powinno polegać na ponownym rozpatrzeniu sprawy – od nowa (zob. np. wyrok NSA

z 22 marca 1996 r., SA/Wr 1996/95, ONSA 1997, nr 1, poz. 35; tezę pierwszą wyroku NSA z 20 stycznia 1998 r., IV SA 587/96, LEX nr 45968; tezę drugą wyroku NSA z 26 maja 1998 r., II SA 420/98, LEX nr 41390; wyrok NSA z 24 czerwca 1998 r., III SA 1379/97, ONSA 1999, nr 3, poz. 85; tezę pierwszą wyroku NSA z 5 października 1998 r., II SA 1104/98, LEX nr 41301; tezę drugą wyroku NSA z 3 listopada 1998 r., II SA 1130/98, LEX nr 41401; tezę pierwszą wyroku NSA z 21 maja 1999 r., I SA 1456/98, LEX nr 48555; tezę pierwszą wyroku NSA z 11 czerwca 1999 r., IV SA 2498/98, LEX nr 48645; tezę drugą wyroku NSA z 15 października 1999 r., IV SA 1654/97, LEX nr 47915).

Nie sposób przyjąć, że organ odwoławczy wypełnił wymogi stawiane postępowaniu ponownego rozpatrzenia sprawy i miał podstawę do wydania decyzji utrzymującej

w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2019 r., której nie ma w obrocie prawnym. Możliwość wydania takiego rozstrzygnięcia wymaga bowiem w pierwszej kolejności zidentyfikowania sprawy administracyjnej, w tym decyzji w stosunku do której wniesiono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dopiero po takiej prawidłowej identyfikacji możliwe jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy i ocenienie czy wynik postępowania ponownie prowadzonego jest tożsamy z wynikiem (decyzją) postępowania przed organem pierwszej instancji – i to wszystko w ramach tej samej indywidualnej sprawy administracyjnej. Działanie organu w analizowanej sprawie nie stanowi ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej,

w której orzekał organ pierwszej instancji wydając decyzję [...] kwietnia 2019 r. Organ błędnie rozpoznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji wyeliminowanej

z obrotu prawnego. Tym samym zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. było nieuprawnione.

W tym stanie rzeczy konieczne jest usunięcie z obrotu prawnego decyzji organu z dnia [...] marca 2020 r. w celu umożliwienia przeprowadzenia przez ten organ prawidłowego postępowania drugoinstancyjnego. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zapozna się z aktami sprawy, w tym z treścią decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r., od której Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i ponownie rozpatrzy sprawę, mając na względzie wymóg zachowania tożsamości sprawy w obydwu instancjach oraz orzeknie w sentencji decyzji co do decyzji z [...] kwietnia 2019 r., a nie z [...] lipca 2019 r.

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja nie może być skontrolowana przez Sąd

w kontekście przesłanek umorzenia, które wyżej zostały przywołane oraz dokonać oceny podniesionych w powiązaniu z nimi zarzutów skargi.

Na koniec należy stwierdzić, że oddalenie wniosku dowodowego złożonego w postępowaniu sądowoadministracyjnym miało swe źródło w art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do dokonania nowych ustaleń faktycznych, bowiem sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego, a jedynie kontroluje prawidłowość postępowania przeprowadzonego przez organy administracyjne. Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, ale tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia wątpliwości. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów (w tym z daty po wydaniu zaskarżonej decyzji) mających obrazować stan zdrowia jego i członków rodziny, a który ma uniemożliwiać podjęcie zatrudnienia. Zdaniem Sądu okoliczności podane przez Skarżącego, a wynikające z treści tych dokumentów, nie mają znaczenia dla sprawy wobec uwzględnienia skargi z przyczyn wyżej podanych. [...] jednak tut. Sąd zauważa, że wobec uchylenia zaskarżonej decyzji i ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ, nie ma przeszkód, aby Skarżący przed organem powołał się na nowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdrowotnej (okoliczności przywołane w skardze, a mające miejsce także w 2020 r.) i złożył stosowne dowody na poparcie swojej argumentacji. Na ponownie wydaną decyzję przez organ będzie służyć skarga.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800) - zasądzając od organu na rzecz Skarżącego zwrot niezbędnych kosztów postępowania, na które złożyły się wynagrodzenie adwokata (480 zł) oraz opłata skarbowa (17 zł).