Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Sędziowie Sędzia WSA Halina Chitrosz (spr.),, Asesor WSA Małgorzata Fita, Protokolant Asystent sędziego Anna Strzelec, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za 2005 r. I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi L. S. wynagrodzenie w kwocie [...] tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oraz zwrot wydatków w kwocie [...], które wypłacić z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie; III. przejmuje na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczony wpis od skargi, od którego skarżący został zwolniony.

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 kwietnia 2007r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art.233 § 1 pkt 1 w związku z art. 67a § 1 pkt 3 i 67 b § 1 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa / tekst jednolity, Dz. U. Nr 8 z 2005r. poz. 60, ze zm. /, po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 3 sierpnia 2006r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości za 2005r. w kwocie 95.104,67 zł. wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 8.270,00 zł – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji podano, że odmawiając umorzenia zaległości podatkowej organ I instancji wskazał na brak okoliczności i przesłanek, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku. Opierając się na materiale zgromadzonym w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że podatnik ma w dalszym ciągu zarejestrowaną działalność gospodarczą (aktualnie nie jest ona prowadzona ze względu na pobyt w Areszcie Śledczym w L.). Żona skarżącego - E. W. nie pracuje i według przedłożonego zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w latach 2004-2005 otrzymywała z tej instytucji zasiłki celowe w łącznej wysokości 1.700 zł oraz pomoc w dożywianiu w szkole czwórki dzieci ( w wieku 9, 13, 15, 16 lat) w łącznej wysokości 1.314 zł. Wskazano, iż organ I instancji miał na względzie okoliczność, iż sytuację materialną podatnika odzwierciedla nie tylko wynik finansowy osiągany z działalności gospodarczej, ale również posiadany majątek. W toku postępowania ustalono, że skarżący jako właściciel: gospodarstwa rolnego o powierzchni 24 ha, zakładu stolarskiego w P. oraz zakładu nr 2 w L. przy ul. S., będąc przy tym właścicielem nieruchomości przy ul. B., ul. S. [...] o łącznej powierzchni gruntu 30.077 m2 (część tych nieruchomości jest wynajmowana) jest w stanie uregulować w przyszłości swoje zaległości z tytułu podatku od nieruchomości i zmniejszyć stan zadłużenia wobec budżetu gminy.

W odwołaniu od tej decyzji, skarżący stwierdził, że jest ona krzywdząca dla niego i jego rodziny oraz narusza podstawowe normy społeczne. Podniósł, że od czasu aresztowania, jego rodzina korzysta z pomocy społecznej z powodu bardzo trudnej sytuacji materialnej. Przyznając, że istotnie posiada majątek, zwrócił uwagę, że oba zakłady wraz z wyposażeniem stanowią zabezpieczenie udzielonych kredytów bankowych. Skarżący twierdził, że jego areszt jest ciągle przedłużany, co powoduje pogłębianie jego strat majątkowych. Brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej – w jego ocenie – stanowi sytuację nadzwyczajną uzasadniającą udzielenie wnioskowanej ulgi.

W rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pierwszej kolejności wskazało, że zgodnie z art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej zaległością podatkową jest podatek nie zapłacony w terminie płatności, który w przypadku skarżącego dotyczy nieruchomości.

Powołując się na przepisy art. art.67a i 67 b Ordynacji podatkowej, stanowiące materialno-prawną podstawę umorzenia zaległości podatkowych, zgodnie z którymi organ podatkowy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, organ odwoławczy zaznaczył, iż ocenę, czy istnieją tego rodzaju przesłanki ustawodawca pozostawił organom podatkowym w ramach uznania administracyjnego. Podkreślił przy tym, że umorzenie zaległości podatkowej - tak jak wszystkie ulgi w spłacie zaległości podatkowych - jest instytucją wyjątkową, albowiem fundamentalną w prawie podatkowym jest zasada powszechności opodatkowania, która wymaga, aby stosowanie wszelkiego rodzaju ulg i zwolnień podatkowych nie miało charakteru przypadkowego uprzywilejowania niektórych podatników. Organ odwoławczy podkreślił, że z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, iż za wypadki społecznie uzasadnione należy uznać te wszystkie, w których zapłata zaległości podatkowych naruszałaby elementarne zasady sprawiedliwości i praworządne relacje między obywatelami, a państwem. Udzielenie ulgi w spłacie oznacza odejście od konstytucyjnej zasady równości i powszechności opodatkowania i stawia wnioskodawcę w pozycji uprzywilejowanej wobec innych podatników, co oznacza – jego zdaniem – zaprzeczenie interesu publicznego jako przesłanki uzasadniającej ulgę. Z kolei co do przesłanki ważnego interesu podatnika wskazał, iż nie decydują tu subiektywne przekonania podatnika, lecz istotna jest ocena dokonana o kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości.

Odnosząc analizę obu przesłanek umorzenia zaległości podatkowej do przedmiotu sprawy i argumentów odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że sytuacja skarżącego przedstawiona w odwołaniu nie należy do uzasadniających przyznanie mu ulgi w postaci umorzenia zaległości.

Powołując się na ustalenia dokonane przez organ I instancji, że skarżący:

- ma w dalszym ciągu zarejestrowaną działalność gospodarczą pod nazwą Produkcja Drzewna, Handel, Usługi Budowlane M. W. z siedzibą w P., chociaż jej nie prowadzi z uwagi na pobyt w Areszcie Śledczym w L.;

- posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 24 ha oraz zakład stolarski w P. i zakład nr 2 w L. przy ul. S.,

- jest właścicielem nieruchomości przy ul. B. i ul. S. o łącznej powierzchni gruntu 30.077 m2, przy czym ich część jest wynajmowana dla celów prowadzenia działalności gospodarczej m.in. przez "A" spółkę z o.o., B spółkę z o.o. i C S.A.

- posiada na koncie depozytowym 42,57zł.

- posiada nieruchomości przy ul. S.,

a nadto mając na uwadze okoliczność, że żona skarżącego nie pracuje i według przedłożonego zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w latach 2004-2005 otrzymywała zasiłki celowe w łącznej wysokości 1.700 zł oraz pomoc w dożywianiu w szkole czwórki dzieci ( w wieku 9, 13, 15, 16 lat) w łącznej wysokości 1.314 zł, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości. W szczególności zaś podniesiono, iż za przesłankę pozytywną nie może zostać uznana ani okoliczność tymczasowego aresztowania, ani nie prowadzenie w związku z tym faktem działalności gospodarczej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że w postępowaniu będącym przedmiotem oceny, organ I instancji zgodnie z zasadami postępowania określonymi przepisami Ordynacji podatkowej (art.120-124) przed wydaniem decyzji zebrał materiał dowodowy oraz dokonał oceny sytuacji materialnej i finansowej podatnika, wskazując w jej uzasadnieniu na przesłanki, którymi kierował się przy odmowie udzielenia ulgi.

Od tej decyzji M. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Zarzucając organom podatkowym naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, skarżący konsekwentnie wskazywał na okoliczność zastosowania wobec niego tymczasowego aresztowania, z powodu którego został pozbawiony możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w konsekwencji i uiszczenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości. Powyższe – w jego ocenie – winno skutkować uwzględnieniem jego wniosku o umorzenie przedmiotowych zaległości.

W uzasadnieniu skargi, skarżący poczynił też wiele krytycznych uwag pod adresem organów ścigania, próbując wykazać niezasadność zastosowania wobec niego środka zapobiegawczego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w oparciu o dyspozycję zawartą w przepisie art. 1§ 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / oraz art. 3 ( 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dzu. U. Nr 153, poz. 1270 z póżn. zm. / - zważyć na wstępie trzeba, że przepisy dotyczące ulg w spłacie zobowiązań podatkowych zawarte są w Rozdziale 7a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 z późn.zm.).

Zgodnie z zamieszczonym tam art. 67a ust. 1 pkt 3, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przepis ten upoważnia organy podatkowe do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie oparto na przepisie, który w swej treści zawiera pojęcia niedookreślone takie jak "ważny interes podatnika" czy "interes publiczny". Katalog ulg podatkowych określony we wspomnianym art. 67a jest bardzo różnorodny, w związku z powyższym przesłanka ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, warunkująca zastosowanie ulgi powinna być rozważana z punktu widzenia charakteru przyznawanych ulg. Inny będzie ważny interes podatnika w przypadku rozkładania należności na raty, czy też odraczania terminu płatności podatku, a inny w przypadku umarzania należności podatkowych. Uznanie administracyjne jest zatem konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do których odnosi się hipoteza normy prawnej.

Oznacza to, że w sprawie z wniosku o umorzenie zaległości podatkowej organ ustala przede wszystkim, czy wystąpiła przesłanka istnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, przy czym stwierdzenie zaistnienia takiej przesłanki wcale nie nakłada na organ automatycznego obowiązku orzeczenia umorzenia.

O istnieniu ważnego interesu podatnika, jak podnosi się w piśmiennictwie przedmiotu, nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika o konieczności umorzenia zaległości, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem "ważny interes podatnika" to sytuacja, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Zdarzeniem losowym będzie zaistniałe, niespodziewane zdarzenie, niezależne od woli podatnika, które spowodowało, że ten znalazł się w trudnej sytuacji materialnej, niepozwalającej mu na zapłatę zaległego podatku. Przez interes publiczny rozumie się natomiast dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. Oceniając okoliczności faktyczne sprawy, orzekające organy, powinny analizować także przyczyny powstania zaległości podatkowej / por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 lutego 2003r., IIISA1838/01, Monitor Podatkowy 2003/7/43 /.

Istnienie ustawowego kryterium ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego jest w każdym przypadku indywidualnie oceniane przez organ w ramach postępowania podatkowego, w którym ustala on i analizuje stan faktyczny sprawy, w tym głównie sytuację finansową, rodzinną i życiową podatnika, istniejącą w dacie rozstrzygania sprawy.

Specyfika decyzji uznaniowych powoduje, że ich sądowa kontrola ograniczona jest tylko i wyłącznie do badania poprawności postępowania dowodowo – wyjaśniającego przeprowadzonego przez organy podatkowe. Innymi słowy, sprowadza się ona do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności / por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2006r., III SA/Wa 1423/06, LEX nr 276573 /.

Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organy podatkowe przeprowadziły postępowanie w sposób określony w art. 122 Ordynacji podatkowej, tj. podjęły wszelkie działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zgromadziły dowody, które na danym etapie były możliwe były do uzyskania i które pozwoliły na prawidłową ocenę sytuacji skarżącego.

Kierując się zatem istotą decyzji uznaniowych, przy pełnej akceptacji swobody tej oceny - Sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona tylko w wypadkach stwierdzenia tego typu naruszeń.

Przedstawione przez skarżącego zarzuty i fakty, jak trafnie wskazuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie świadczą o nadzwyczajnej sytuacji podatnika i nie mają dla sprawy rozpoznawanej w trybie art. 67a Ordynacji podatkowej żadnego znaczenia.

Nie należy zapominać, że zaległość podatkowa w sprawie niniejszej dotyczy podatku od nieruchomości, który ma charakter majątkowy i w żaden sposób nie zależy od osiąganych przez podatnika wyników finansowych.

Trafnie także zwracają uwagę organy podatkowe na okoliczność, że o sytuacji majątkowej skarżącego nie może decydować sam fakt nie osiągania przez niego dochodów wobec zastosowania tymczasowego aresztowania. Istotne jest bowiem to, że posiada on znaczny majątek wskazany szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skarżący nie podważył ustaleń organów co do tego, iż część nieruchomości, których jest właścicielem jest wynajmowana innym podmiotom gospodarczym.

Słusznie organy podatkowe pokreślają wyjątkowość instytucji umorzenia zaległości podatkowej. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz argumentów przedstawionych w skardze wskazuje na to, że skarżący skutecznie nie wykazał, by w jego przypadku zaistniały szczególne i wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie instytucji umorzenia zaległości podatkowych. Sama trudna sytuacja materialna i ogólnie rzecz biorąc – życiowa nie może stanowić trwałej podstawy do niepłacenia podatków i domagania się umorzenia powstałych z tego powodu zaległości podatkowych. Zgodzić się też należy ze stanowiskiem organu I instancji, zaakceptowanym przez organ odwoławczy, iż ważnego interesu podatnika nie może uzasadniać fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej wskutek tymczasowego aresztowania skarżącego.

Reasumując - Sąd stwierdził, że w toku postępowania w rozpoznawanej sprawie podjęto niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrano dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek tej decyzji. Wydana na ich podstawie decyzja odmawiająca umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. W procesie dochodzenia do tej decyzji organy podatkowe uwzględniły również całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes społeczny uzasadniający umorzenie zaległości podatkowej lub odsetek. Sąd uznał, że w ramach swego uznania organy podatkowe nie naruszyły art. 191 Ordynacji podatkowej, regulującego zasadę swobodnej oceny dowodów w postępowaniu podatkowym.

Na marginesie można dodać jedynie, że nic nie stoi na przeszkodzie w złożeniu przez skarżącego ponownego wniosku o zastosowanie ulgi uznaniowej w sytuacji, gdy wystąpią nowe okoliczności w stosunku do stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji odmawiającej przyznania tej ulgi. Jeżeli zatem w ponownym wniosku podatnik wskaże (albo stwierdzi to organ podatkowy) nowe argumenty uzasadniające przyznanie takiej ulgi, organ musi ponownie przeprowadzić postępowanie w tym przedmiocie.

Ponadto organ podatkowy może z urzędu udzielać ulg w spłacie zobowiązań, o których mowa w art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 67d § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej ).

Końcowo, odnosząc się do krytycznych uwag pod adresem organów ścigania sformułowanych w uzasadnieniu skargi, Sąd zauważa, iż nie mogą być one przedmiotem jakiejkolwiek oceny z jego strony, albowiem wykracza to poza przewidzianą prawem kognicję.

W konsekwencji przedstawionego stanu rzeczy, Sąd zobligowany był do oddalenia skargi na podstawie przepisu art. 151 powołanej na wstępie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O wynagrodzeniu ustanowionego z urzędu adwokata orzeczono stosownie do przepisu art. 250 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust.1 pkt.1 lit.c rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu / Dz.U.Nr 163, poz. 1348 z późn.zm. /.